ત્વં હિ પુત્ર કુલસ્યાસ્ય જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠશ્ચ ભારત। યથા ચ તે પિતુર્વાક્યં મમ કાર્યં તથાઽનઘ
હે ભારત, તું આ કુળનો મોટો અને શ્રેષ્ઠ પુત્ર છે; જેમ તું પિતાના વચનનું પાલન કરે છે, તેમ જ મારું પણ કાર્ય પૂર્ણ કર, હે નિર્દોષ.
મમ પુત્રસ્તવ ભ્રાતા યવીયાન્સુપ્રિયશ્ચ તે। બાલ એવ ગતઃ સ્વર્ગં ભારતો ભરતર્ષભ
મારો પુત્ર, તારો નાનો અને પ્રિય ભાઈ, હજી બાળપણમાં જ સ્વર્ગે ચાલ્યો ગયો, હે ભારતવંશના શ્રેષ્ઠ.
ઇમે મહિષ્યૌ તસ્યેહ કાશિરાજસુતે ઉભે। રૂપયૌવનસંપન્ને પુત્રકામે ચ ભારત
હવે કાશીરાજના પુત્રની બે પત્નીઓ અહીં હાજર છે, બંને સુંદર અને યુવાન છે અને સંતાનની ઇચ્છા ધરાવે છે.
ધર્મ્યમેતત્પરં જ્ઞાત્વા સન્તાનાય કુલસ્ય ચ। આભ્યાં મમ નિયોગાત્તુ ધર્મં ચરિતુમર્હસિ
આ કૃત્ય કુળના વંશને આગળ વધારવા માટે સર્વોપરી ધર્મ છે એવું જાણીને, તમે મારી આજ્ઞા પ્રમાણે આ બંને સાથે ધર્મ માટે વર્તવું જોઈએ.
અસંશયં પરો ધર્મસ્ત્વયાઃ માતઃ પ્રકીર્તિતઃ। ત્વમપ્યેતાં પ્રતિજ્ઞાં તુ વેત્થ યા મયિ વર્તતે
માતા, તમે નિશ્ચયપૂર્વક સર્વોચ્ચ ધર્મની વાત કરી છે; અને તમે પણ જાણો છો કે હું જે પ્રતિજ્ઞા લીધી છે તે મને બાંધેલી છે.
અમરત્વસ્ય વા હેતોસ્ત્રૈલોક્યસદનસ્ય વા। ઉત્સૃજેયમહં પ્રાણાન્ન તુ સત્યં કથંચન
અમરતા માટે કે ત્રણેય લોકનાં રાજ્ય માટે પણ હું જીવ ત્યજી દઉં, પણ ક્યારેય પણ સત્ય છોડું નહીં.
જાનામિ ત્વયિ ધર્મજ્ઞ સત્યં સત્યપરાક્રમ। ઇચ્છંસ્ત્વમિહ લોકાંસ્ત્રીન્સૃજેરન્યાનરિન્દમ
મારે ખબર છે કે તમે ધર્મને જાણો છો, સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ છો; રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, જો તમે ઇચ્છો તો અહીં ત્રણે લોક પેદા કરી શકો.
યથા તુ નઃ કુલં ચૈવ ધર્મશ્ચ ન પરાભવેત્। સુહૃદશ્ચ પ્રહૃષ્ટાઃ સ્યુસ્તથા ત્વં કર્તુમર્હસિ
તમે એવું કરો કે અમારા કુળ અને ધર્મને ક્યારેય હાનિ ન થાય અને આપણા સ્નેહીઓ હંમેશા ખુશ રહે.
ત્વમેવ કુલવૃદ્ધાસિ ગૌરવં તુ પરં ત્વયિ। સોપાયં કુલસન્તાને વક્તુમર્હસિ નઃ પરમ્
તમે જ અમારા કુળના વડીલ છો અને સર્વોચ્ચ માન પણ તમારું છે; કુળના વંશને આગળ વધારવાનો યોગ્ય ઉપાય તમે અમને જણાવો.
સ્ત્રિયો હિ પરમં ગુહ્યં ધારયન્તિ સદા કુલે। પુરુષાંશ્ચૈવ માયાભિર્બહ્વીભિરુપગૃહ્ણતે
સ્ત્રીઓ હંમેશા કુટુંબના સૌથી ગુપ્ત રહસ્યો સાચવે છે અને અનેક રીતોથી પુરુષોને પોતાના વશમાં રાખે છે.
સા સત્યવતિ સંપશ્ય ધર્મં સત્યપરાયણે। યથા ન જહ્યાં સત્યં ચ ન સીદેચ્ચ કુલં હિ નઃ
સત્યવતી, તમે ધર્મ અને સત્યને ધ્યાનમાં રાખો જેથી હું સત્ય છોડવું ન પડે અને આપણું કુળ પણ નાશ પામે નહીં.
તતઃ સત્યવતી ભીષ્મં વાચા સંસજ્જમાનયા। વિહસન્તીવ સવ્રીડમિદં વચનમબ્રવીત્
પછી સત્યવતી લજ્જા અને હલકી સ્મિત સાથે ભીષ્મને આ રીતે બોલી.
સત્યમેતન્મહાબાહો યથા વદસિ ભારત। વિશ્વાસાત્તે પ્રવક્ષ્યામિ સન્તાનાય કુલસ્ય નઃ
ભારે ભુજાવાળા ભારત, તમે જે કહ્યો તે સાચું છે; તમારું વિશ્વાસ રાખીને હું હવે કુળના વંશ માટે વાત કહું છું.
ન તે શક્યમનાખ્યાતુમાપદ્ધર્મં તથાવિધમ્। ત્વમેવ નઃ કુલે ધર્મસ્ત્વં સત્યં ત્વં પરા ગતિઃ
આવી આપત્તિકાળની રીત તને કહેવી શક્ય નથી; તમે જ અમારા કુળમાં ધર્મ છો, તમે જ સત્ય છો, અને સર્વોચ્ચ આશ્રય પણ તમે જ છો.
યત્ત્વં વક્ષ્યસિ તત્કાર્યમસ્માભિરિતિ મે મતિઃ।' તસ્માન્નિશમ્ય સત્યં મે કુરુષ્વ યદનન્તરમ્। `શૃણુ ભીષ્મ વચો મહ્યં ધર્માર્થસહિતં હિતમ્
તમે જે કહેશો એ જ અમે કરીશું—મારો એ નક્કી વિચાર છે; તેથી, મારા સત્યને સાંભળીને પછી જે યોગ્ય હોય તે કરો. ભીષ્મ, હવે મારી ધર્મ અને કલ્યાણથી ભરેલી વાત ધ્યાનથી સાંભળો.
ન ચ વિસ્રમ્ભકથિતં ભવાન્સૂચિતુમર્હતિ। યસ્તુ રાજા વસુર્નામ શ્રુતસ્તે ભરતર્ષભ
જે વાત વિશ્વાસપૂર્વક કહેવામાં આવે છે તે તમે બહાર ફેલાવવી નહીં; પણ, ભલભલા ભારત, તમે વસુ નામના રાજાની વાત સાંભળી છે.
તસ્ય શુક્લાદહં મત્સ્યા ધૃતા કુક્ષૌ પુરા કિલ। માતરં મે જલાદ્ધૃત્વા દાશઃ પરમધર્મવિત્
ક્યારેક, હું તે રાજાની ધોળી રાણીના ગર્ભમાં માછલી રૂપે હતી; મારી માતાને પાણીમાંથી એક માછીમારે પકડીને બહાર કાઢી, જે ઉત્તમ ધર્મને જાણતો હતો.
માં તુ સ્વગૃહમાનીય દુહિતૃત્વેઽભ્યકલ્પયત્। ધર્મયુક્તઃ સ ધર્મેણ પિતા ચાસીત્તતો મમ
એ ધર્મનિષ્ઠ માછીમારે મને પોતાના ઘરે લાવીને દીકરી તરીકે પાળવી શરૂ કરી; એ ધર્મથી જ મારા પિતા બન્યા.
ધર્મયુક્તસ્ય ધર્માર્થં પિતુરાસીત્તરી મમ। સા કદાચિદહં તત્ર ગતા પ્રથમયૌવનમ્
મારા પિતા ધર્મ માટે એક નાવ ચલાવતા; એક વખત, હું યુવાનીના પ્રથમ અવસ્થામાં ત્યાં ગઈ હતી.
અથ ધર્મવિદાં શ્રેષ્ઠઃ પરમર્ષિઃ પરાશરઃ। આજગામ તરીં ધીમાંસ્તરિષ્યન્યમુનાં નદીમ્
ત્યારે ધર્મને જાણનારા શ્રેષ્ઠ મહર્ષિ પરાશર યમુના નદી પાર કરવા માટે એ નાવમાં આવ્યા.
સ તાર્યમાણો યમુનાં મામુપેત્યાબ્રવીત્તદા। સાન્ત્વપૂર્વં મુનિશ્રેષ્ઠઃ કામાર્તો મધુરં વચઃ। ઉક્ત્વા જન્મ કુલં મહ્યં નાસિ દાશસુતેતિ ચ
જ્યારે હું યમુનામાં તેને પાર ઉતારી રહી હતી, ત્યારે એ મારી પાસે આવ્યો અને ઇચ્છાથી પ્રેરિત થઈને મીઠા અને સૌમ્ય શબ્દોમાં બોલ્યો. તેણે મને મારા જન્મ અને કુળ વિશે પૂછ્યું અને કહ્યું, 'તુ માછીમારની દીકરી નથી.'
તમહં શાપભીતા ચ પિતુર્ભીતા ચ ભારત। વરૈરસુલભૈરુક્તા ન પ્રત્યાખ્યાતુમુત્સહે
હું શાપથી અને મારા પિતાની ભયથી ડરીને, ભલે તેણે અઘરા વર માંગ્યા હોય, પણ હું તેને ના કહી શકી નહીં.
પ્રેક્ષ્ય તાંસ્તુ મહાભાગાન્પારાવારે ઋષીન્સ્થિતાન્। યમુનાતીરવિન્યસ્તાન્પ્રદીપ્તાનિવ પાવકાન્
યમુનાના કાંઠે, દૂર પાર ઊભેલા તેજસ્વી ઋષિઓને મેં જોયા, જેમ કે જ્વલંત અગ્નિની જેમ તેઓ ચમકી રહ્યા હતા.
પુરસ્તાદરુણશ્ચૈવ તરુણઃ સંપ્રકાશતે। યેનૈષા તામ્રવસ્ત્રેવ દ્યૌઃ કૃતા પ્રવિજૃમ્ભિતા
આગળ, યુવાન સૂર્ય પ્રકાશી રહ્યો હતો, જેના કારણે આકાશ લાલ વસ્ત્ર પહેરીને સંપૂર્ણ રીતે ફેલાઈ ગયું હતું.
ઉક્તમાત્રો મયા તત્ર નીહારમસૃજત્પ્રભુઃ। પરાશરઃ સત્યધૃતિર્દ્વીપે ચ યમુનામ્ભસિ
જ્યારે મેં ત્યાં બોલ્યું, ત્યારે મહાન ઋષિ પરાશરએ, જે સત્યમાં અડગ હતા, યમુનાના પાણીમાં આવેલા દ્વીપ પર ધુમ્મસ પેદા કરી દીધું.
અભિભૂય સ માં બાલાં તેજસા વશમાનયત્। તમસા લોકમાવૃત્ય નૌગતામેવ ભારત
તેણે પોતાની તેજથી મને, એક નાની છોકરીને, પોતાના વશમાં કરી લીધી, અને અંધકારથી આખા જગતને ઢાંકી દીધું, જાણે હું નાવમાં બેઠેલી છું.
મત્સ્યગન્ધો મહાનાસીત્પુરા મમ જુગુપ્સિતઃ। તમપાસ્ય શુભં ગન્ધમિમં પ્રાદાત્સ મે મુનિઃ
પહેલાં મારા શરીરે ભારે માછલીની વાસ હતી, જે મને અસહ્ય લાગતી; પણ એ મહાન ઋષિએ એ વાસ દૂર કરી, અને મને સુગંધ આપી.
તતો મામાહ સ મુનિર્ગર્ભમુત્સૃજ્ય મામકમ્। દ્વોપેઽસ્યા એવ સરિતઃ કન્યૈવ ત્વં ભવિષ્યસિ
પછી એ ઋષિએ મને કહ્યું, 'મારા બાળકને જન્મ આપ્યા પછી, તું આ જ નદીના દ્વીપ પર કન્યા જ રહેશે.'
કન્યાત્વં ચ દદૌ પ્રીતઃ પુનર્વિદ્વાંસ્તપોધનઃ। તસ્ય વીર્યમહં દૃષ્ટ્વા તથા યુક્તં મહાત્મનઃ
પ્રસન્ન થઈને, તે જ્ઞાની તપસ્વીએ મને ફરી કન્યાપણું આપી દીધું; એ મહાન આત્માની એવી શક્તિ જોઈને હું આશ્ચર્યચકિત અને દુઃખી થઈ ગઈ.
વિસ્મિતા વ્યથિતા ચૈવ પ્રાદામાત્માનમેવ ચ। તતસ્તદા મહાત્મા સ કન્યાયાં મયિ ભારત। પ્રહૃષ્ટોઽજનયત્પુત્રં દ્વીપ એવ પરાશરઃ
હું આશ્ચર્ય અને વ્યથા અનુભવતી હતી, ત્યારે મેં પોતાને સમર્પિત કરી દીધું; પછી, હે ભારત, એ મહાન આત્મા પરાશરે આનંદથી, એ દ્વીપ પર, મારા ગર્ભમાંથી પુત્રને જન્મ આપ્યો.