તતઃ પ્રસાદયામાસ પુનસ્તમૃષિસત્તમમ્। બલિઃ સુદેષ્ણાં સ્વાં ભાર્યાં તસ્મૈ સ પ્રાહિણોત્પુનઃ
પછી બલિએ ફરીથી મહાન ઋષિને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો અને ફરી પોતાની પત્ની સુદેષ્ણાને ઋષિ પાસે મોકલી.
તાં સ દીર્ઘતમાઙ્ગેષુ સ્પૃષ્ટ્વા દેવીમથાબ્રવીત્। ભવિષ્યન્તિ કુમારાસ્તે તેજસાઽઽદિત્યવર્ચસઃ
ઋષિએ રાણીના અંગો સ્પર્શી અને કહ્યું: 'તને એવા પુત્રો થશે જે સૂર્ય જેવી તેજસ્વી કાંતિ ધરાવશે.'
અઙ્ગો વઙ્ગઃ કલિઙ્ગશ્ચ પુણ્ડ્રઃ સુહ્મશ્ચ તે સુતાઃ। તેષાં દેશાઃ સમાખ્યાતાઃ સ્વનામકથિતા ભુવિ
અંગ, વંગ, કલિંગ, પુણ્ડ્ર અને સુહ્મ - આ બધા તારા પુત્રો થશે; તેમની ધરતી તેમના નામે ઓળખાશે અને તેઓ જગતમાં પ્રસિદ્ધ થશે.
અઙ્ગસ્યાઙ્ગોઽભવદ્દેશો વઙ્ગો વઙ્ગસ્ય ચ સ્મૃતઃ। કલિઙ્ગવિષયશ્ચૈવ કલિઙ્ગસ્ય ચ સ સ્મૃતઃ
અંગના નામે અંગ દેશ, વંગના નામે વંગ દેશ અને કલિંગના નામે કલિંગ પ્રદેશ જાણીતા થયા.
પુણ્ડ્રસ્ય પુણ્ડ્રાઃ પ્રખ્યાતાઃ સુહ્માઃ સુહ્મસ્ય ચ સ્મૃતાઃ। એવં બલેઃ પુરા વંશઃ પ્રખ્યાતો વૈ મહર્ષિજઃ
પુણ્ડ્રના નામે પુણ્ડ્ર પ્રદેશ અને સુહ્મના નામે સુહ્મ પ્રદેશ પ્રસિદ્ધ થયા; આ રીતે બલિનું વંશ મહાન ઋષિના આશીર્વાદથી વિખ્યાત થયું.
એવમન્યે મહેષ્વાસા બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયા ભુવિ। જાતાઃ પરમધર્મજ્ઞા વીર્યવન્તો મહાબલાઃ। એતચ્છ્રુત્વા ત્વમપ્યત્ર માતઃ કુરુ યથેપ્સિતમ્
આ રીતે, અન્ય ઘણા મહાન ધનુર્ધર ક્ષત્રિયોએ પણ પૃથ્વી પર બ્રાહ્મણોથી જન્મ લઈને પરમ ધર્મને જાણનાર અને મહાન બળવાન થયા. આ સાંભળીને, માતા, તું પણ અહીં મનગમતું કરી શકે છે.
પુનર્ભરતવંશસ્ય હેતું સન્તાનવૃદ્ધયે। વક્ષ્યામિ નિયતં માતસ્તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
હવે હું ભારત વંશની વૃદ્ધિ માટેનું કારણ કહું છું; માતા, મારા કહેવા પર ધ્યાનથી સાંભળ.
બ્રાહ્મણો ગુણવાન્કશ્ચિદ્ધનેનોપનિમન્ત્ર્યતામ્। વિચિત્રવીર્યક્ષેત્રેષુ યઃ સમુત્પાદયેત્પ્રજાઃ
કોઈ ગુણવાન બ્રાહ્મણને ધન આપીને બોલાવો, જે વિચિત્રવીર્યના ક્ષેત્રોમાં સંતાન ઉત્પન્ન કરી શકે.
ભીષ્મસ્ય તુ વચઃ શ્રુત્વા ધર્મહેત્વર્થસંહિતમ્। માતા સત્યવતી ભીષ્મં પુનરેવાભ્યભાષત
ભીષ્મના ધર્મ અને હિતથી ભરેલા વચન સાંભળીને, માતા સત્યવતીએ ફરી ભીષ્મને સંબોધન કર્યું.
ઔચથ્યમધિકૃત્યેદમઙ્ગં ચ યદુદાહૃતમ્। પૌરાણી શ્રુતિરિત્યેષા પ્રાપ્તકાલમિદં કુરુ
ઔચથ્ય અને અંગના ઉદાહરણ અંગે જે કહેવામાં આવ્યું તે પ્રાચીન પરંપરા માન્ય છે; હવે યોગ્ય સમય આવ્યો છે, તું તે પ્રમાણે કર.
ત્વં હિ પુત્ર કુલસ્યાસ્ય જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠશ્ચ ભારત। યથા ચ તે પિતુર્વાક્યં મમ કાર્યં તથાઽનઘ
હે ભારત, તું આ કુળનો મોટો અને શ્રેષ્ઠ પુત્ર છે; જેમ તું પિતાના વચનનું પાલન કરે છે, તેમ જ મારું પણ કાર્ય પૂર્ણ કર, હે નિર્દોષ.
મમ પુત્રસ્તવ ભ્રાતા યવીયાન્સુપ્રિયશ્ચ તે। બાલ એવ ગતઃ સ્વર્ગં ભારતો ભરતર્ષભ
મારો પુત્ર, તારો નાનો અને પ્રિય ભાઈ, હજી બાળપણમાં જ સ્વર્ગે ચાલ્યો ગયો, હે ભારતવંશના શ્રેષ્ઠ.
ઇમે મહિષ્યૌ તસ્યેહ કાશિરાજસુતે ઉભે। રૂપયૌવનસંપન્ને પુત્રકામે ચ ભારત
હવે કાશીરાજના પુત્રની બે પત્નીઓ અહીં હાજર છે, બંને સુંદર અને યુવાન છે અને સંતાનની ઇચ્છા ધરાવે છે.
ધર્મ્યમેતત્પરં જ્ઞાત્વા સન્તાનાય કુલસ્ય ચ। આભ્યાં મમ નિયોગાત્તુ ધર્મં ચરિતુમર્હસિ
આ કૃત્ય કુળના વંશને આગળ વધારવા માટે સર્વોપરી ધર્મ છે એવું જાણીને, તમે મારી આજ્ઞા પ્રમાણે આ બંને સાથે ધર્મ માટે વર્તવું જોઈએ.
અસંશયં પરો ધર્મસ્ત્વયાઃ માતઃ પ્રકીર્તિતઃ। ત્વમપ્યેતાં પ્રતિજ્ઞાં તુ વેત્થ યા મયિ વર્તતે
માતા, તમે નિશ્ચયપૂર્વક સર્વોચ્ચ ધર્મની વાત કરી છે; અને તમે પણ જાણો છો કે હું જે પ્રતિજ્ઞા લીધી છે તે મને બાંધેલી છે.
અમરત્વસ્ય વા હેતોસ્ત્રૈલોક્યસદનસ્ય વા। ઉત્સૃજેયમહં પ્રાણાન્ન તુ સત્યં કથંચન
અમરતા માટે કે ત્રણેય લોકનાં રાજ્ય માટે પણ હું જીવ ત્યજી દઉં, પણ ક્યારેય પણ સત્ય છોડું નહીં.
જાનામિ ત્વયિ ધર્મજ્ઞ સત્યં સત્યપરાક્રમ। ઇચ્છંસ્ત્વમિહ લોકાંસ્ત્રીન્સૃજેરન્યાનરિન્દમ
મારે ખબર છે કે તમે ધર્મને જાણો છો, સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ છો; રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, જો તમે ઇચ્છો તો અહીં ત્રણે લોક પેદા કરી શકો.
યથા તુ નઃ કુલં ચૈવ ધર્મશ્ચ ન પરાભવેત્। સુહૃદશ્ચ પ્રહૃષ્ટાઃ સ્યુસ્તથા ત્વં કર્તુમર્હસિ
તમે એવું કરો કે અમારા કુળ અને ધર્મને ક્યારેય હાનિ ન થાય અને આપણા સ્નેહીઓ હંમેશા ખુશ રહે.
ત્વમેવ કુલવૃદ્ધાસિ ગૌરવં તુ પરં ત્વયિ। સોપાયં કુલસન્તાને વક્તુમર્હસિ નઃ પરમ્
તમે જ અમારા કુળના વડીલ છો અને સર્વોચ્ચ માન પણ તમારું છે; કુળના વંશને આગળ વધારવાનો યોગ્ય ઉપાય તમે અમને જણાવો.
સ્ત્રિયો હિ પરમં ગુહ્યં ધારયન્તિ સદા કુલે। પુરુષાંશ્ચૈવ માયાભિર્બહ્વીભિરુપગૃહ્ણતે
સ્ત્રીઓ હંમેશા કુટુંબના સૌથી ગુપ્ત રહસ્યો સાચવે છે અને અનેક રીતોથી પુરુષોને પોતાના વશમાં રાખે છે.
સા સત્યવતિ સંપશ્ય ધર્મં સત્યપરાયણે। યથા ન જહ્યાં સત્યં ચ ન સીદેચ્ચ કુલં હિ નઃ
સત્યવતી, તમે ધર્મ અને સત્યને ધ્યાનમાં રાખો જેથી હું સત્ય છોડવું ન પડે અને આપણું કુળ પણ નાશ પામે નહીં.
તતઃ સત્યવતી ભીષ્મં વાચા સંસજ્જમાનયા। વિહસન્તીવ સવ્રીડમિદં વચનમબ્રવીત્
પછી સત્યવતી લજ્જા અને હલકી સ્મિત સાથે ભીષ્મને આ રીતે બોલી.
સત્યમેતન્મહાબાહો યથા વદસિ ભારત। વિશ્વાસાત્તે પ્રવક્ષ્યામિ સન્તાનાય કુલસ્ય નઃ
ભારે ભુજાવાળા ભારત, તમે જે કહ્યો તે સાચું છે; તમારું વિશ્વાસ રાખીને હું હવે કુળના વંશ માટે વાત કહું છું.
ન તે શક્યમનાખ્યાતુમાપદ્ધર્મં તથાવિધમ્। ત્વમેવ નઃ કુલે ધર્મસ્ત્વં સત્યં ત્વં પરા ગતિઃ
આવી આપત્તિકાળની રીત તને કહેવી શક્ય નથી; તમે જ અમારા કુળમાં ધર્મ છો, તમે જ સત્ય છો, અને સર્વોચ્ચ આશ્રય પણ તમે જ છો.
યત્ત્વં વક્ષ્યસિ તત્કાર્યમસ્માભિરિતિ મે મતિઃ।' તસ્માન્નિશમ્ય સત્યં મે કુરુષ્વ યદનન્તરમ્। `શૃણુ ભીષ્મ વચો મહ્યં ધર્માર્થસહિતં હિતમ્
તમે જે કહેશો એ જ અમે કરીશું—મારો એ નક્કી વિચાર છે; તેથી, મારા સત્યને સાંભળીને પછી જે યોગ્ય હોય તે કરો. ભીષ્મ, હવે મારી ધર્મ અને કલ્યાણથી ભરેલી વાત ધ્યાનથી સાંભળો.
ન ચ વિસ્રમ્ભકથિતં ભવાન્સૂચિતુમર્હતિ। યસ્તુ રાજા વસુર્નામ શ્રુતસ્તે ભરતર્ષભ
જે વાત વિશ્વાસપૂર્વક કહેવામાં આવે છે તે તમે બહાર ફેલાવવી નહીં; પણ, ભલભલા ભારત, તમે વસુ નામના રાજાની વાત સાંભળી છે.
તસ્ય શુક્લાદહં મત્સ્યા ધૃતા કુક્ષૌ પુરા કિલ। માતરં મે જલાદ્ધૃત્વા દાશઃ પરમધર્મવિત્
ક્યારેક, હું તે રાજાની ધોળી રાણીના ગર્ભમાં માછલી રૂપે હતી; મારી માતાને પાણીમાંથી એક માછીમારે પકડીને બહાર કાઢી, જે ઉત્તમ ધર્મને જાણતો હતો.
માં તુ સ્વગૃહમાનીય દુહિતૃત્વેઽભ્યકલ્પયત્। ધર્મયુક્તઃ સ ધર્મેણ પિતા ચાસીત્તતો મમ
એ ધર્મનિષ્ઠ માછીમારે મને પોતાના ઘરે લાવીને દીકરી તરીકે પાળવી શરૂ કરી; એ ધર્મથી જ મારા પિતા બન્યા.
ધર્મયુક્તસ્ય ધર્માર્થં પિતુરાસીત્તરી મમ। સા કદાચિદહં તત્ર ગતા પ્રથમયૌવનમ્
મારા પિતા ધર્મ માટે એક નાવ ચલાવતા; એક વખત, હું યુવાનીના પ્રથમ અવસ્થામાં ત્યાં ગઈ હતી.
અથ ધર્મવિદાં શ્રેષ્ઠઃ પરમર્ષિઃ પરાશરઃ। આજગામ તરીં ધીમાંસ્તરિષ્યન્યમુનાં નદીમ્
ત્યારે ધર્મને જાણનારા શ્રેષ્ઠ મહર્ષિ પરાશર યમુના નદી પાર કરવા માટે એ નાવમાં આવ્યા.