નિયમં ચક્રતુસ્તત્ર સ્ત્રી પુમાંશ્ચૈવ તાવુભૌ। તતઃ પુમાન્સમભવચ્છિખણ્ડી પરવીરહા
ત્યાં બંનેએ એ રીતે નક્કી કર્યું કે એક સ્ત્રી અને બીજો પુરૂષ રહેશે; તેથી પરશત્રુઓને હરાવનાર શિખંડી પુરૂષ બન્યો.
સ્ત્રી ભૂત્વા હ્યપચક્રામ સ ગન્ધર્વો મુદાન્વિતઃ। લબ્ધ્વા તુ મહતીં પ્રીતિં યાજ્ઞસેનિર્મહાયશાઃ
સ્ત્રી બનીને એ ગંધર્વ આનંદથી ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો; અને મહાન યશસ્વી યાજ્ઞસેનીએ ખૂબ આનંદ મેળવ્યો.
તતો બુદ્બુદકં ગત્વા પુનરસ્ત્રાણિ સોઽકરોત્। તત્ર ચાસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ કૃત્વા સ સુમહાદ્યુતિઃ
પછી તે બુદબુદક નામના સ્થળે ગયો અને ફરીથી શસ્ત્રો પ્રાપ્ત કર્યા; ત્યાં તેણે દિવ્ય શસ્ત્રો મેળવ્યા.
સ્વદેશમભિસંપદે પાઞ્ચાલં કુરુનન્દન। સોઽભિવાદ્ય પિતુઃ પાદૌ મહેષ્વાસઃ કૃતાઞ્જલિઃ
પછી તે પોતાના દેશ, પંચાલમાં પાછો ગયો, અને મહાન ધનુર્ધર એ પિતા ના પગરવને વંદન કરી, હાથ જોડ્યા.
ઉવાચ ભવતા ભીષ્માન્ન ભેતવ્યં કથંચન
તેણે કહ્યું: 'હવે તમને ભીષ્મથી કદી પણ ડરવાની જરૂર નથી.'
અમ્બાયાં નિર્ગતાયાં તુ ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્તદા। ન્યાયેન કારયામાસ રાજ્ઞો વૈવાહિકીં ક્રિયામ્
જ્યારે અંબા ત્યાંથી ચાલી ગઈ, ત્યારે શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે રાજાના લગ્ન વિધિ નિયમસર કરાવી.
અમ્બિકામ્બાલિકે ચૈવ પરિણીયાગ્નિસંનિધૌ। `તયોઃ પાણી ગૃહીત્વા તુ કૌરવ્યો રૂપદર્પિતઃ।' વિચિત્રવીર્યો ધર્માત્મા કામાત્મા સમપદ્યત
અંબિકા અને અંબાલિકાનો અગ્નિ સમક્ષ વિવાહ કરીને, સૌંદર્યમાં ગર્વિત, ધર્મનિષ્ઠ પણ કામાસક્ત વિचित्रવીર્ય તેમના પતિ બન્યા.
તે ચાપિ બૃહતીશ્યામે નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજે। રક્તતુઙ્ગનખોપેતે પીનશ્રોણિપયોધર઼ે
બન્ને ઊંચી, શ્યામવર્ણની, વાળ ઘાટા અને કાળા, લાલ અને ઊંચા નખવાળી, પહોળા કટિ અને ભરાવદાર સ્તનવાળી હતી.
આત્મનઃ પ્રતિરૂપોઽસૌ લબ્ધઃ પતિરિતિ સ્થિતે। વિચિત્રવીર્યં કલ્યાણ્યૌ પૂજયામાસતુઃ શુભે
'અમને આપણા જેવો પતિ મળ્યો છે' એમ માની, શુભ કન્યાઓએ વિचित्रવીર્યનું સન્માન કર્યું.
અન્યોન્યં પ્રતિ સક્તે ચ એકભાવે ઇવ સ્થિતે।' સ ચાશ્વિરૂપસદૃશો દેવતુલ્યપરાક્રમઃ। સર્વાસામેવ નારીણાં ચિત્તપ્રમથનો રહઃ
બન્ને એકબીજામાં લાગણીપૂર્વક જોડાઈ ગયેલી, અને એ અશ્વિદ્વય જેવો દેખાવ ધરાવતો, દેવ સમાન પરાક્રમી, સૌ સ્ત્રીઓના મનને એકાંતમાં આકર્ષતો હતો.
તાભ્યાં સહ સમાઃ સપ્ત વિહરન્પૃથિવીપતિઃ। વિચિત્રવીર્યસ્તરુણો યક્ષ્મણા સમગૃહ્યત
યુવાન રાજા વિचित्रવીર્યે બન્ને સાથે સાત વર્ષ આનંદથી વિતાવ્યા, પણ પછી ક્ષયરોગે તેને ઘેરી લીધો.
સુહૃદાં યતમાનાનામાપ્તૈઃ સહ ચિકિત્સકૈઃ। જગામાસ્તમિવાદિત્યઃ કૌરવ્યો યમસાદનમ્
મિત્રો અને કુશળ વૈદ્યો ઘણી કસરત કરી છતાં, કૌરવ રાજા સૂર્યના અસ્ત જવા જેવો યમલોકે ચાલ્યો ગયો.
ધર્માત્મા સ તુ ગાઙ્ગેયઃ ચિન્તાશોકપરાયણઃ। પ્રેતકાર્યાણિ સર્વાણિ તસ્ય સમ્યગકારયત્
ધર્મમાં સ્થિર અને વિચારશીલ ગાંગેયે, દુઃખમાં ડૂબેલો, તેના બધા અંત્યેષ્ટિ કર્મો યોગ્ય રીતે પૂર્ણ કર્યા.
રાજ્ઞો વિચિત્રવીર્યસ્ય સત્યવત્યા મતે સ્થિતઃ। ઋત્વિગ્બિઃ સહિતો ભીષ્મઃ સર્વૈશ્ચ કુરુપુઙ્ગવૈઃ।। પ્રસીદ યજ્ઞસેનેહ ગતિર્મે ભવ સોમક
ભીષ્મે, સત્યવતીના ઉપદેશ પ્રમાણે, ઋત્વિજ અને બધા કુરુઓ સાથે મળી રાજા વિचित्रવીર્યના વિધિઓ પૂર્ણ કર્યા. હે યજ્ઞસેન, હે સોમક, કૃપા કરીને મારી માર્ગદર્શન કરજો.
તતઃ સત્યવતી દીના કૃપણા પુત્રગૃદ્ધિની। પુત્રસ્ય કૃત્વા કાર્યાણિ સ્નુષાભ્યાં સહ ભારત
પછી દુઃખી અને દયનીય, પુત્રની ઇચ્છાવાળી સત્યવતીએ, પોતાની વહુઓ સાથે પુત્રના કર્મો પૂર્ણ કર્યા, હે ભારત.
સમાશ્વાસ્ય સ્નુષે તે ચ ભર્તૃશોકનિપીડિતે। ધર્મં ચ પિતૃવંશં ચ માતૃવંશં ચ ભામિની। પ્રસમીક્ષ્ય મહાભાગા ગાઙ્ગેયં વાક્યમબ્રવીત્
પતિના શોકથી પીડાયેલી વહુઓને ધીરજ આપી, પિતૃ અને માતૃ વંશની પરંપરા વિચાર્યા પછી, મહાભાગ્યશાળી સત્યવતીએ ગાંગેયને કહ્યું.
દુઃખાર્દિતા તુ સા દેવી મજ્જન્તી શોકસાગરે। શન્તનોર્ધર્મનિત્યસ્ય કૌરવ્યસ્ય યશસ્વિનઃ।' ત્વયિ પિણ્ડશ્ચ કીર્તિશ્ચ સંતાનશ્ચ પ્રતિષ્ઠિતઃ
દુઃખથી વ્યાકુળ અને શોકના સાગરમાં ડૂબેલી એ રાણી બોલી: 'હે ભીષ્મ, ધર્મનિષ્ઠ અને કુરુઓમાં પ્રસિદ્ધ શાંતનુના પિંડ, કીર્તિ અને વંશ તારા પર આધાર રાખે છે.'
ભ્રાતા વિચિત્રવીર્યસ્તે ભૂતાનામન્તમેયિવાન્।' યથાકર્મ શુભં કૃત્વા સ્વર્ગોપગમનં ધ્રુવમ્। યથા ચાયુર્ધ્રુવં સત્યે ત્વયિ ધર્મસ્તથા ધ્રુવઃ
તારો ભાઈ વિचित्रવીર્ય, જે હવે નથી, તેણે સારા કર્મો કર્યા અને નિશ્ચિત રૂપે સ્વર્ગ પામ્યો; જેમ સત્યમાં આયુષ્ય નિશ્ચિત છે, તેમ તારો ધર્મ પણ અડગ છે.
વેત્થ ધર્માંશ્ચ ધર્મજ્ઞ સમાસેનેતરેણ ચ। વિવિધાસ્ત્વં શ્રુતીર્વેત્થ વેદાઙ્ગાનિ ચ સર્વશઃ
હે ધર્મને જાણનારા, તું ધર્મના નિયમો સંક્ષિપ્ત અને વિગતવાર જાણે છે; તું વિવિધ શાસ્ત્રો અને બધા વેદાંગોમાં પારંગત છે.
વ્યવસ્થાનં ચ તે ધર્મે કુલાચારં ચ લક્ષયે। પ્રતિપત્તિં ચ કૃચ્છ્રેષુ શુક્રાઙ્ગિરસયોરિવ
હું તારી અંદર ધર્મની યોગ્ય વ્યવસ્થા, કુટુંબની પરંપરા અને મુશ્કેલીમાં પણ શુક્ર અને અંગિરસ જેવી સમજણ જોઈ શકું છું.
તસ્માત્સુભૃશમાશ્વસ્ય ત્વયિ ધર્મભૃતાં વર। કાર્યે ત્વાં વિનિયોક્ષ્યામિ તચ્છ્રુત્વા કર્તુમર્હસિ
આથી, હે ધર્મના શ્રેષ્ઠ, તારા પર પૂરો વિશ્વાસ રાખીને હું તને આ કાર્ય માટે નિમું છું; આ સાંભળીને તારે તે પ્રમાણે વર્તવું જોઈએ.
મમ પુત્રસ્તવ ભ્રાતા વીર્યવાન્સુપ્રિયશ્ચ તે। બાલ એવ ગતઃ સ્વર્ગમપુત્રઃ પુરુષર્ષભ
મારો પુત્ર, તારો ભાઈ, પરાક્રમી અને તને પ્રિય હતો; પણ તે નાનો હતો અને સંતાન વિના સ્વર્ગ પામ્યો, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ.
ઇમે મહિષ્યૌ ભ્રાતુસ્તે કાશિરાજસુતે શુભે। રૂપયૌવનસંપન્ને પુત્રકામે ચ ભારત
આ રહી તારા ભાઈની બે રાણીઓ, કાશીરાજની પુત્રીઓ, સુંદરતા અને યુવાનીથી યુક્ત અને સંતાનની ઇચ્છાવાળી, હે ભારત.
તયોરુત્પાદયાપત્યં સન્તાનાય કુલસ્ય નઃ। મન્નિયોગાન્મહાબાહો ધર્મં કર્તુમિહાર્હસિ
મારા આદેશથી, હે મહાબાહુ, તારે ધર્મ મુજબ એમાંથી વંશની વૃદ્ધિ માટે સંતાન ઉત્પન્ન કરવું જોઈએ.
રાજ્યે ચૈવાભિષિચ્યસ્વ ભારતાનનુશાધિ ચ। દારાંશ્ચ કુરુ ધર્મેણ મા નિમજ્જીઃ પિતામહાન્
રાજ્યનું પદ ગ્રહણ કરી, ધર્મ મુજબ ભારત વંશનું પાલન કર; ધર્મથી પત્નીઓ સ્વીકાર અને પિતૃઓના વંશને ડૂબવા દે નહીં.
તથોચ્યમાનો માત્રા સ સુહૃદ્ભિશ્ચ પરન્તપઃ। ઇત્યુવાચાથ ધર્માત્મા ધર્મ્યમેવોત્તરં વચઃ
માતા અને મિત્રો દ્વારા આવું કહેવામાં આવતા, એ દુશ્મનોને જીતનારા અને ધર્મમાં સ્થિર ભીષ્મે યોગ્ય અને ધર્મસંગત ઉત્તર આપ્યો.
અસંશયં પરો ધર્મસ્ત્વયા માતરુદાહૃતઃ। ત્વમપત્યં પ્રતિ ચ મે પ્રતિજ્ઞાં વેત્થ વૈ પરાં
માતા, તું નિઃસંદેહ સર્વોચ્ચ ધર્મ કહ્યો છે; અને સંતાન વિષે મારી પ્રતિજ્ઞા તને સારી રીતે ખબર છે.
જાનાસિ ચ યથાવૃત્તં શુલ્કહેતોસ્ત્વદન્તરે। સ સત્યવતિ સત્યં તે પ્રતિજાનામ્યહં પુનઃ
સત્યવતી, તને પણ ખબર છે કે તારી હાજરીમાં કન્યાદાન માટે શું બન્યું હતું; હું ફરીથી તને વચન આપું છું, એ સત્ય છે.
પરિત્યજેયં ત્રૈલોક્યં રાજ્યં દેવેષુ વા પુનઃ। યદ્વાઽપ્યધિકમેતાભ્યાં ન તુ સત્યં કથંચન
હું ત્રણેય લોક, દેવતાઓનું રાજ્ય કે એથી પણ વધારે કંઈક ત્યાગી દઉં, પણ ક્યારેય પણ સત્યનો ત્યાગ કરી શકતો નથી.
ત્યજેચ્ચ પૃથિવી ગન્ધમાપશ્ચ રસમાત્મનઃ। જ્યોતિસ્તથા ત્યજેદ્રૂપં વાયુઃ સ્પર્શગુણં ત્યજેત્
પૃથ્વી પોતાનો સુગંધ, પાણી પોતાનો સ્વાદ, અગ્નિ પોતાનું રૂપ અને વાયુ પોતાનો સ્પર્શ ત્યાગી શકે—