એવમેવ ત્વયા કાર્યમિતિ સ્મ પ્રતિકાઙ્ક્ષતે। ન તુ તસ્યાન્યથા ભાવો દૈવમેતદમાનુષમ્
આ રીતે તારે કરવું જોઈએ—એ આશા દ્રુપદે રાખી; પણ તેણીનું મન ન બદલાયું—આ તો દૈવ છે, માનવની વાત નથી.
યશ્ચૈનાં સ્રજમાદાય સ્વયં વૈ પ્રતિમોક્ષતે। સ ભીષ્મં સમરે હન્તા મમ ધર્મપ્રણાશનમ્
જે આ માળા લઈ પોતે પહેરે છે, એ જ યુદ્ધમાં ભીષ્મને મારે છે, જે મારા ધર્મનો નાશક છે.
તાં સ્રજં દ્રુપદો રાજા કંચિત્કાલં રરક્ષ સઃ। તતો વિસ્રમ્ભમાસ્થાય તૂષ્ણીમેતામુપૈક્ષત
દ્રુપદે એ માળા થોડો સમય સુધી સાચવી રાખી; પછી તેને અવગણીને ચુપચાપ મૂકી દીધી.
તાં શિખણ્ડિન્યબધ્નાત્તુ બાલા પિતુરવજ્ઞયા। તાં પિતા ત્વત્યજચ્છીઘ્રં ત્રસ્તો ભીષ્મસ્ય કિલ્બિષાત્
પછી બાળાવસ્થામાં શિખંડિનીએ પિતાની અવગણના કરીને એ માળા પહેરી; અને પિતા ભીષ્મના ભયથી તરત જ તેણીને ત્યજી દીધી.
ઇષીકં બ્રાહ્મણં ભીતા સાભ્યગચ્છત્તપસ્વિનમ્। ગઙ્ગાદ્વારિ તપસ્યન્તં તુષ્ટિહેતોસ્તપસ્વિની
ભયભીત થઈ, તેણીએ ગંગાના કાંઠે તપસ્યા કરતા એક બ્રાહ્મણ તપસ્વી પાસે જઈને, તેની કૃપા મેળવવા માટે વિનંતી કરી.
ઉપચારાભિતુષ્ટસ્તામબ્રવીદૃષિસત્તમઃ। ગઙ્ગાદ્વારે વિભજનં ભવિતા નચિરાદિવ
તેણી દ્વારા કરેલી સેવા થી પ્રસન્ન થઈ, મહાન ઋષિએ કહ્યું: 'ગંગાના તટે વહેંચણી થવાની છે, વધુ સમય નહીં લાગે.'
તત્ર ગન્ધર્વરાજાનં તુમ્બુરું પ્રિયદર્શનમ્। આરાધયિતુમીહસ્વ સમ્યક્પરિચરસ્વ તમ્
ત્યાં તું સુંદર દેખાતા ગંધર્વરાજ તુંબુરુને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કરજે અને તેની સારી રીતે સેવા કરજે.
અહમપ્યત્ર સાચિવ્યં કર્તાસ્મિ તવ શોભને। તં તદાચર ભદ્રં તે સ તે શ્રેયો વિધાસ્યતિ
હું પણ, હે સૌંદર્યવતી, તને આ કાર્યમાં મદદ કરીશ; જે કહું છું એ કરજે, એ તારા માટે કલ્યાણકારક થશે.
તતો વિભજનં તત્ર ગન્ધર્વાણામવર્તત। તત્ર દ્વાવવશિષ્યેતાં ગન્ધર્વાવમિતૌ જસૌ
પછી ત્યાં ગંધર્વોમાં વહેંચણી થઈ, અને ત્યાં બે સમાન તેજવાળા ગંધર્વો બાકી રહ્યા.
તયોરેકઃ સમીક્ષ્યૈનાં સ્ત્રીબુભૂષુરુવાચ હ। ઇદં ગૃહ્ણીષ્વ પુંલિઙ્ગં વૃણે સ્ત્રીલિઙ્ગમેવ તે
એમાંથી એકે, સ્ત્રી બનવાની ઈચ્છા સાથે, તેણીને જોઈને કહ્યું: 'તું આ પુરૂષ સ્વરૂપ લઈ લે, હું તારો સ્ત્રી સ્વરૂપ પસંદ કરું છું.'
નિયમં ચક્રતુસ્તત્ર સ્ત્રી પુમાંશ્ચૈવ તાવુભૌ। તતઃ પુમાન્સમભવચ્છિખણ્ડી પરવીરહા
ત્યાં બંનેએ એ રીતે નક્કી કર્યું કે એક સ્ત્રી અને બીજો પુરૂષ રહેશે; તેથી પરશત્રુઓને હરાવનાર શિખંડી પુરૂષ બન્યો.
સ્ત્રી ભૂત્વા હ્યપચક્રામ સ ગન્ધર્વો મુદાન્વિતઃ। લબ્ધ્વા તુ મહતીં પ્રીતિં યાજ્ઞસેનિર્મહાયશાઃ
સ્ત્રી બનીને એ ગંધર્વ આનંદથી ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો; અને મહાન યશસ્વી યાજ્ઞસેનીએ ખૂબ આનંદ મેળવ્યો.
તતો બુદ્બુદકં ગત્વા પુનરસ્ત્રાણિ સોઽકરોત્। તત્ર ચાસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ કૃત્વા સ સુમહાદ્યુતિઃ
પછી તે બુદબુદક નામના સ્થળે ગયો અને ફરીથી શસ્ત્રો પ્રાપ્ત કર્યા; ત્યાં તેણે દિવ્ય શસ્ત્રો મેળવ્યા.
સ્વદેશમભિસંપદે પાઞ્ચાલં કુરુનન્દન। સોઽભિવાદ્ય પિતુઃ પાદૌ મહેષ્વાસઃ કૃતાઞ્જલિઃ
પછી તે પોતાના દેશ, પંચાલમાં પાછો ગયો, અને મહાન ધનુર્ધર એ પિતા ના પગરવને વંદન કરી, હાથ જોડ્યા.
ઉવાચ ભવતા ભીષ્માન્ન ભેતવ્યં કથંચન
તેણે કહ્યું: 'હવે તમને ભીષ્મથી કદી પણ ડરવાની જરૂર નથી.'
અમ્બાયાં નિર્ગતાયાં તુ ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્તદા। ન્યાયેન કારયામાસ રાજ્ઞો વૈવાહિકીં ક્રિયામ્
જ્યારે અંબા ત્યાંથી ચાલી ગઈ, ત્યારે શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે રાજાના લગ્ન વિધિ નિયમસર કરાવી.
અમ્બિકામ્બાલિકે ચૈવ પરિણીયાગ્નિસંનિધૌ। `તયોઃ પાણી ગૃહીત્વા તુ કૌરવ્યો રૂપદર્પિતઃ।' વિચિત્રવીર્યો ધર્માત્મા કામાત્મા સમપદ્યત
અંબિકા અને અંબાલિકાનો અગ્નિ સમક્ષ વિવાહ કરીને, સૌંદર્યમાં ગર્વિત, ધર્મનિષ્ઠ પણ કામાસક્ત વિचित्रવીર્ય તેમના પતિ બન્યા.
તે ચાપિ બૃહતીશ્યામે નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજે। રક્તતુઙ્ગનખોપેતે પીનશ્રોણિપયોધર઼ે
બન્ને ઊંચી, શ્યામવર્ણની, વાળ ઘાટા અને કાળા, લાલ અને ઊંચા નખવાળી, પહોળા કટિ અને ભરાવદાર સ્તનવાળી હતી.
આત્મનઃ પ્રતિરૂપોઽસૌ લબ્ધઃ પતિરિતિ સ્થિતે। વિચિત્રવીર્યં કલ્યાણ્યૌ પૂજયામાસતુઃ શુભે
'અમને આપણા જેવો પતિ મળ્યો છે' એમ માની, શુભ કન્યાઓએ વિचित्रવીર્યનું સન્માન કર્યું.
અન્યોન્યં પ્રતિ સક્તે ચ એકભાવે ઇવ સ્થિતે।' સ ચાશ્વિરૂપસદૃશો દેવતુલ્યપરાક્રમઃ। સર્વાસામેવ નારીણાં ચિત્તપ્રમથનો રહઃ
બન્ને એકબીજામાં લાગણીપૂર્વક જોડાઈ ગયેલી, અને એ અશ્વિદ્વય જેવો દેખાવ ધરાવતો, દેવ સમાન પરાક્રમી, સૌ સ્ત્રીઓના મનને એકાંતમાં આકર્ષતો હતો.
તાભ્યાં સહ સમાઃ સપ્ત વિહરન્પૃથિવીપતિઃ। વિચિત્રવીર્યસ્તરુણો યક્ષ્મણા સમગૃહ્યત
યુવાન રાજા વિचित्रવીર્યે બન્ને સાથે સાત વર્ષ આનંદથી વિતાવ્યા, પણ પછી ક્ષયરોગે તેને ઘેરી લીધો.
સુહૃદાં યતમાનાનામાપ્તૈઃ સહ ચિકિત્સકૈઃ। જગામાસ્તમિવાદિત્યઃ કૌરવ્યો યમસાદનમ્
મિત્રો અને કુશળ વૈદ્યો ઘણી કસરત કરી છતાં, કૌરવ રાજા સૂર્યના અસ્ત જવા જેવો યમલોકે ચાલ્યો ગયો.
ધર્માત્મા સ તુ ગાઙ્ગેયઃ ચિન્તાશોકપરાયણઃ। પ્રેતકાર્યાણિ સર્વાણિ તસ્ય સમ્યગકારયત્
ધર્મમાં સ્થિર અને વિચારશીલ ગાંગેયે, દુઃખમાં ડૂબેલો, તેના બધા અંત્યેષ્ટિ કર્મો યોગ્ય રીતે પૂર્ણ કર્યા.
રાજ્ઞો વિચિત્રવીર્યસ્ય સત્યવત્યા મતે સ્થિતઃ। ઋત્વિગ્બિઃ સહિતો ભીષ્મઃ સર્વૈશ્ચ કુરુપુઙ્ગવૈઃ।। પ્રસીદ યજ્ઞસેનેહ ગતિર્મે ભવ સોમક
ભીષ્મે, સત્યવતીના ઉપદેશ પ્રમાણે, ઋત્વિજ અને બધા કુરુઓ સાથે મળી રાજા વિचित्रવીર્યના વિધિઓ પૂર્ણ કર્યા. હે યજ્ઞસેન, હે સોમક, કૃપા કરીને મારી માર્ગદર્શન કરજો.
તતઃ સત્યવતી દીના કૃપણા પુત્રગૃદ્ધિની। પુત્રસ્ય કૃત્વા કાર્યાણિ સ્નુષાભ્યાં સહ ભારત
પછી દુઃખી અને દયનીય, પુત્રની ઇચ્છાવાળી સત્યવતીએ, પોતાની વહુઓ સાથે પુત્રના કર્મો પૂર્ણ કર્યા, હે ભારત.
સમાશ્વાસ્ય સ્નુષે તે ચ ભર્તૃશોકનિપીડિતે। ધર્મં ચ પિતૃવંશં ચ માતૃવંશં ચ ભામિની। પ્રસમીક્ષ્ય મહાભાગા ગાઙ્ગેયં વાક્યમબ્રવીત્
પતિના શોકથી પીડાયેલી વહુઓને ધીરજ આપી, પિતૃ અને માતૃ વંશની પરંપરા વિચાર્યા પછી, મહાભાગ્યશાળી સત્યવતીએ ગાંગેયને કહ્યું.
દુઃખાર્દિતા તુ સા દેવી મજ્જન્તી શોકસાગરે। શન્તનોર્ધર્મનિત્યસ્ય કૌરવ્યસ્ય યશસ્વિનઃ।' ત્વયિ પિણ્ડશ્ચ કીર્તિશ્ચ સંતાનશ્ચ પ્રતિષ્ઠિતઃ
દુઃખથી વ્યાકુળ અને શોકના સાગરમાં ડૂબેલી એ રાણી બોલી: 'હે ભીષ્મ, ધર્મનિષ્ઠ અને કુરુઓમાં પ્રસિદ્ધ શાંતનુના પિંડ, કીર્તિ અને વંશ તારા પર આધાર રાખે છે.'
ભ્રાતા વિચિત્રવીર્યસ્તે ભૂતાનામન્તમેયિવાન્।' યથાકર્મ શુભં કૃત્વા સ્વર્ગોપગમનં ધ્રુવમ્। યથા ચાયુર્ધ્રુવં સત્યે ત્વયિ ધર્મસ્તથા ધ્રુવઃ
તારો ભાઈ વિचित्रવીર્ય, જે હવે નથી, તેણે સારા કર્મો કર્યા અને નિશ્ચિત રૂપે સ્વર્ગ પામ્યો; જેમ સત્યમાં આયુષ્ય નિશ્ચિત છે, તેમ તારો ધર્મ પણ અડગ છે.
વેત્થ ધર્માંશ્ચ ધર્મજ્ઞ સમાસેનેતરેણ ચ। વિવિધાસ્ત્વં શ્રુતીર્વેત્થ વેદાઙ્ગાનિ ચ સર્વશઃ
હે ધર્મને જાણનારા, તું ધર્મના નિયમો સંક્ષિપ્ત અને વિગતવાર જાણે છે; તું વિવિધ શાસ્ત્રો અને બધા વેદાંગોમાં પારંગત છે.
વ્યવસ્થાનં ચ તે ધર્મે કુલાચારં ચ લક્ષયે। પ્રતિપત્તિં ચ કૃચ્છ્રેષુ શુક્રાઙ્ગિરસયોરિવ
હું તારી અંદર ધર્મની યોગ્ય વ્યવસ્થા, કુટુંબની પરંપરા અને મુશ્કેલીમાં પણ શુક્ર અને અંગિરસ જેવી સમજણ જોઈ શકું છું.