એષા પુષ્કરિણી દિવ્યા યથાવત્સમુપસ્થિતા। અમ્બે ત્વચ્છોકશમની માલા ભુવિ ભવિષ્યતિ
'આ દિવ્ય કમળતળાવ તારા માટે અહીં પ્રગટ થયું છે. અંબા, આ હાર તારી વેદના દૂર કરવા માટે ધરતી પર રહેશે.'
એતાં ચૈવ મયા દત્તાં માલાં યો ધારયિષ્યતિ। સોઽસ્ય ભીષ્મસ્ય નિધને કારણં વૈ ભવિષ્યતિ
'જે કોઈ આ હાર પહેરશે, જે મેં તને આપ્યો છે, એ ભીષ્મના મૃત્યુનું કારણ બનશે.'
અન્યપૂર્વેતિ માં સાલ્વો નાભિનન્દતિ બાલિશઃ। સાહં ધર્માચ્ચ કામાચ્ચ વિહીના શોકધારિણી
'સાલ્વ એના મનમાં પહેલેથી બીજાને પસંદ કરેલી છું એમ કહીને મને સ્વીકારતો નથી. હવે હું neither ધર્મથી રહી, neither કામથી રહી, અને દુઃખમાં જીવી રહી છું.'
અપતિઃ ક્ષત્રિયાન્સર્વાનાક્રન્દામિ સમન્તતઃ। ઇયં વઃ ક્ષત્રિયા માલા યા ભીષ્મં નિહનિષ્યતિ
'હું પતિ વિનાની થઈને બધા ક્ષત્રિયોને ચારે બાજુ રડતી ફરી રહી છું. ક્ષત્રિયોને, આ હાર તમારી છે, જે ભીષ્મને મારે છે.'
અહં ચ ભાર્યા તસ્ય સ્યાં યો ભીષ્મં ઘાતયિષ્યતિ। તસ્યાશ્ચઙ્ક્રમ્યમાણાયાઃ સમાઃ પઞ્ચ ગતાઃ પરાઃ
'જે ભીષ્મને મારે, હું એની પત્ની બનશ. આમ, અંબાએ પાંચ વર્ષ વધુ ભટકવામાં વિતાવ્યા.'
નાભવચ્છરણં કશ્ચિત્ક્ષત્રિયો ભીષ્મજાદ્ભયાત્। અગચ્છત્સોમકં સાઽમ્બા પાઞ્ચાલેષુ યશસ્વિનમ્
ભીષ્મના ભયથી કોઈ ક્ષત્રિયએ એને આશરો આપ્યો નહીં. પછી અંબા પાંડાળોમાં પ્રસિદ્ધ એવા સોમક પાસે ગઈ.
સત્યસન્ધં મહેષ્વાસં સત્યધર્મપરાયણમ્। સા સભાદ્વારમાગમ્ય પાઞ્ચાલૈરભિરક્ષિતમ્
પાંચાલો દ્વારા રક્ષાતી, તે સભાના દ્વારે આવી, જ્યાં સત્યના માર્ગે અડગ અને બળવાન, ધર્મપ્રેમી પુરુષ ઊભો હતો.
પાઞ્ચાલરાજમાક્રન્દત્પ્રગૃહ્ય સુભુજા ભુજૌ। ભીષ્મેણ હન્યમાનાં માં મજ્જન્તીમિવ ચ હ્રદે
પાંચાલ રાજાએ પોતાના મજબૂત હાથથી મને પકડીને બલાત્કારથી ખેંચી લીધો અને ભીષ્મે મને માર્યો, એ સમયે હું જાણે ઊંડા તળાવમાં ડૂબી રહી હોઉં એમ લાગ્યું.
યજ્ઞસેનાભિધાવેહ પાણિમાલમ્બ્ય ચોદ્ધર। તેન મે સર્વધર્માશ્ચ રતિભોગાશ્ચ કેવલાઃ
યજ્ઞસેન, અહીં આવો, મારું હાથ પકડીને મને ઊભી કરો; એથી મારા બધા ધર્મ અને આનંદ જળવાઈ રહેશે.
ઉભૌ ચ લોકૌ કીર્તિશ્ચ સમૂલૌ સફલૌ હૃતૌ। ***ન્ત્યેવં ન વિન્દામિ રાજન્યં શરણં ક્વચિત્
બંને લોક અને મારી કીર્તિ, મૂળથી ફળ સુધી, બધું જ છીનવાઈ ગયું છે; હવે તો ક્યાંય કોઈ ક્ષત્રિય રક્ષા આપતો નથી.
કિં નુ નિઃક્ષત્રિયો લોકો યત્રાનાથોઽવસીદતિ। સમાગમ્ય તુ રાજાનો મયોક્તા રાજસત્તમાઃ
શું હવે દુનિયામાં ક્ષત્રિયો બાકી રહ્યા નથી, જ્યાં અનાથને કોઈ સહારો નથી મળતો? છતાં, એકઠા થયેલા રાજાઓને મેં કહ્યું હતું.
શૃણ્વન્તુ સર્વે રાજાનો મયોક્તં રાજસત્તમાઃ। ઇક્ષ્વાકૂણાં તુ યે વૃદ્ધાઃ પાઞ્ચાલાનાં ચ યે વરાઃ
તમામ રાજાઓ, શ્રેષ્ઠ રાજાઓ, મારી વાત સાંભળો—ઇક્ષ્વાકુઓના વડીલો અને પાંચાલોના શ્રેષ્ઠ પુરુષો.
ત્વત્પ્રસાદાદ્વિવાહેઽસ્મિન્મા ધર્મો મા પરાજયેત્। પ્રસીદ યજ્ઞસેનેહ ગતિર્મે ભવ સોમક
આ લગ્નમાં તમારી કૃપાથી ધર્મ હારવો નહીં જોઈએ; કૃપા કરો યજ્ઞસેન, મારો માર્ગ તમારા સાથે જ રહે, હે સોમક.
જાનામિ ત્વાં બોધયામિ રાજપુત્રિ વિશેષતઃ। યથાશક્તિ યથાધર્મં બલં સંધારયામ્યહમ્
હું તને ઓળખું છું, રાજકન્યા, અને ખાસ તને સમજાવું છું: મારી શક્તિ પ્રમાણે અને ધર્મ પ્રમાણે હું મારી શક્તિ જાળવી રાખું છું.
અન્યસ્માત્પાર્થિવાદ્યત્તે ભયં સ્યાત્પાર્થિવાત્મજે। તસ્યાપનયને હેતું સંવિધાતુમહં પ્રભુઃ
હે રાજકન્યા, જો તને કોઈ બીજા રાજાથી ભય હોય, તો એ ભય દૂર કરવાનો સામર્થ્ય મારે છે.
નહિ શાન્તનવસ્યાહં મહાસ્ત્રસ્ય પ્રહારિણઃ। ઈશ્વરઃ ક્ષત્રિયાણાં હિ બલં ધર્મોઽનુવર્તતે
હું શાંતનુના પુત્ર, મહાશસ્ત્રધારી ભીષ્મનો સ્વામી નથી; ક્ષત્રિયોમાં બળ હંમેશા ધર્મને અનુસરે છે.
સા સાધુ વ્રજ કલ્યાણિ ન માં ભીષ્મો દહેદ્બલાત્। ન પ્રત્યગૃહ્ણંસ્તે સર્વે કિમિત્યેવ ન વેદ્મ્યહમ્
હું તને સ્વીકાર્યો નથી, એ બધાને ખબર છે, પણ કેમ એવું થયું એ મને ખબર નથી; એટલે, હે શુભે, તું નિર્ભય રહી આગળ વધ, ભીષ્મ મને બળપૂર્વક દુઃખ નહીં આપે.
ઇત્યુક્તા સ્રજમાસજ્ય દ્વારિ રાજ્ઞો વ્યપાદ્રવત્
આ રીતે કહેતાં, તેણે ફૂલની માળા મૂકી અને રાજાના દ્વારેથી દોડી ગઈ.
વ્યુદસ્તાં સર્વલોકેષુ તપસા સંશિતવ્રતામ્। તામન્વગચ્છદ્દ્રુપદઃ સાન્ત્વં જલ્પન્પુનઃ પુનઃ
તપ અને દૃઢ સંકલ્પથી સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ, એવી તેણી પાછળ દ્રુપદે વારંવાર શાંતવના શબ્દો કહ્યા.
સ્રજં ગૃહાણ કલ્યાણિ ન નો વૈરં પ્રસઞ્જય
માળા લઈ લે, હે શુભે, અમારો દુશ્મનાવાળો ભાવ ઊભો ન કર.
એવમેવ ત્વયા કાર્યમિતિ સ્મ પ્રતિકાઙ્ક્ષતે। ન તુ તસ્યાન્યથા ભાવો દૈવમેતદમાનુષમ્
આ રીતે તારે કરવું જોઈએ—એ આશા દ્રુપદે રાખી; પણ તેણીનું મન ન બદલાયું—આ તો દૈવ છે, માનવની વાત નથી.
યશ્ચૈનાં સ્રજમાદાય સ્વયં વૈ પ્રતિમોક્ષતે। સ ભીષ્મં સમરે હન્તા મમ ધર્મપ્રણાશનમ્
જે આ માળા લઈ પોતે પહેરે છે, એ જ યુદ્ધમાં ભીષ્મને મારે છે, જે મારા ધર્મનો નાશક છે.
તાં સ્રજં દ્રુપદો રાજા કંચિત્કાલં રરક્ષ સઃ। તતો વિસ્રમ્ભમાસ્થાય તૂષ્ણીમેતામુપૈક્ષત
દ્રુપદે એ માળા થોડો સમય સુધી સાચવી રાખી; પછી તેને અવગણીને ચુપચાપ મૂકી દીધી.
તાં શિખણ્ડિન્યબધ્નાત્તુ બાલા પિતુરવજ્ઞયા। તાં પિતા ત્વત્યજચ્છીઘ્રં ત્રસ્તો ભીષ્મસ્ય કિલ્બિષાત્
પછી બાળાવસ્થામાં શિખંડિનીએ પિતાની અવગણના કરીને એ માળા પહેરી; અને પિતા ભીષ્મના ભયથી તરત જ તેણીને ત્યજી દીધી.
ઇષીકં બ્રાહ્મણં ભીતા સાભ્યગચ્છત્તપસ્વિનમ્। ગઙ્ગાદ્વારિ તપસ્યન્તં તુષ્ટિહેતોસ્તપસ્વિની
ભયભીત થઈ, તેણીએ ગંગાના કાંઠે તપસ્યા કરતા એક બ્રાહ્મણ તપસ્વી પાસે જઈને, તેની કૃપા મેળવવા માટે વિનંતી કરી.
ઉપચારાભિતુષ્ટસ્તામબ્રવીદૃષિસત્તમઃ। ગઙ્ગાદ્વારે વિભજનં ભવિતા નચિરાદિવ
તેણી દ્વારા કરેલી સેવા થી પ્રસન્ન થઈ, મહાન ઋષિએ કહ્યું: 'ગંગાના તટે વહેંચણી થવાની છે, વધુ સમય નહીં લાગે.'
તત્ર ગન્ધર્વરાજાનં તુમ્બુરું પ્રિયદર્શનમ્। આરાધયિતુમીહસ્વ સમ્યક્પરિચરસ્વ તમ્
ત્યાં તું સુંદર દેખાતા ગંધર્વરાજ તુંબુરુને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કરજે અને તેની સારી રીતે સેવા કરજે.
અહમપ્યત્ર સાચિવ્યં કર્તાસ્મિ તવ શોભને। તં તદાચર ભદ્રં તે સ તે શ્રેયો વિધાસ્યતિ
હું પણ, હે સૌંદર્યવતી, તને આ કાર્યમાં મદદ કરીશ; જે કહું છું એ કરજે, એ તારા માટે કલ્યાણકારક થશે.
તતો વિભજનં તત્ર ગન્ધર્વાણામવર્તત। તત્ર દ્વાવવશિષ્યેતાં ગન્ધર્વાવમિતૌ જસૌ
પછી ત્યાં ગંધર્વોમાં વહેંચણી થઈ, અને ત્યાં બે સમાન તેજવાળા ગંધર્વો બાકી રહ્યા.
તયોરેકઃ સમીક્ષ્યૈનાં સ્ત્રીબુભૂષુરુવાચ હ। ઇદં ગૃહ્ણીષ્વ પુંલિઙ્ગં વૃણે સ્ત્રીલિઙ્ગમેવ તે
એમાંથી એકે, સ્ત્રી બનવાની ઈચ્છા સાથે, તેણીને જોઈને કહ્યું: 'તું આ પુરૂષ સ્વરૂપ લઈ લે, હું તારો સ્ત્રી સ્વરૂપ પસંદ કરું છું.'