અન્યસક્તં કિમર્થં ત્વમાત્માનમવદઃ પુરા। અન્યસક્તાં વધૂં કન્યાં વાસયેત્સ્વગૃહે ન હિ
'તારે પહેલેથી જ બીજાને મનથી પસંદ કર્યો હતો, તો પછી કેમ તું પોતાને મારી સાથે જોડાયેલી બતાવતી હતી? જે કન્યા બીજાને મનથી પસંદ કરે, એને પોતાના ઘરે રાખવી યોગ્ય નથી.'
નાહમુદ્વાહયિષ્યે ત્વાં મમ ભ્રાત્રે યવીયસે। વિચિત્રવીર્યાય શુભે યથેષ્ટં ગમ્યતામિતિ
'હું તારા સાથે લગ્ન કરી શકતો નથી, અને તને મારા નાના ભાઈ વિચિત્રવીર્યને પણ આપી શકતો નથી. શુભે, તું જ્યાં ઈચ્છે ત્યાં જા.'
ભૂયઃ સાલ્વં સમભ્યેત્ય રાજન્ગૃહ્ણીષ્વ મામિતિ। નાહં ગૃહ્ણામ્યન્યજિતામિતિ સાલ્વનિરાકૃતા
પછી અંબાએ ફરી સાલ્વ પાસે જઈને કહ્યું: 'રાજા, મને સ્વીકારો.' સાલ્વે જવાબ આપ્યો: 'હું એ સ્ત્રીને સ્વીકારતો નથી, જેને બીજાએ જીતેલી હોય.' આ રીતે સાલ્વે એને નકાર કરી.
ઊર્ધ્વરેતાસ્ત્વહમિતિ ભીષ્મેણ ચ નિરાકૃતા। અમ્બા ભીષ્મં પુનઃ સાલ્વં ભીષ્મં સાલ્વં પુનઃ પુનઃ
ભીષ્મે પોતે બ્રહ્મચારી હોવાનું કહી અંબાને નકારી. પછી અંબા વારંવાર ભીષ્મ અને સાલ્વ પાસે જતી રહી.
ગમનાગમનેનૈવમનૈષીત્ષટ્ સમા નૃપ। અશ્રુભિર્ભૂમિમુક્ષન્તી શોચન્તી સા મનસ્વિની
રાજા, આવું આવવું-જવું કરતી એ મહાન સ્ત્રી છ વર્ષ સુધી દુઃખમાં, જમીન પર આંસુ વહાવીને જીવન વિતાવતી રહી.
પીનોન્નતકુચદ્વન્દ્વા વિશાલજઘનેક્ષણા। શ્રોણીભરાલસગમા રાકાચન્દ્રનિભાનના
એના ઉંચા અને ગોળ સ્તન, પહોળા કટિ, વિશાળ આંખો અને જાડા નિતંબથી એનું ચાલવું પણ ભારે લાગતું; એનું મુખ પૂરચાંદની જેવું તેજસ્વી હતું.
વર્ષત્કાદમ્બિનીમૂર્ધ્નિ સ્ફુરન્તી ચઞ્ચલેવ સા। સા તતો દ્વાદશ સમા બાહુદામભિતો નદીમ્। પાર્શ્વે હિમવતો રમ્યે તપો ઘોરં સમાદદે
એના વાળ વરસાદમાં કાદંબના વૃક્ષ જેવાં લહેરાતા અને હલનચલન કરતા. પછી એ સુંદર હિમાલયની પાસે નદીકાંઠે બાર વર્ષ સુધી કઠોર તપ કરવા લાગી.
સંક્ષિપ્તકરણા તત્ર તપ આસ્થાય સુવ્રતા। પાદાઙ્ગુષ્ઠેન સાઽતિષ્ઠદકમ્પન્ત તતઃ સુરાઃ
એ તપસ્વિ સ્ત્રી ત્યાં પોતાના શરીર અને ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખીને, એક પગના અંગૂઠા પર ઊભી રહી. એના તપથી દેવતાઓ પણ કંપી ઉઠ્યા.
તસ્યાસ્તત્તુ તપો દૃષ્ટ્વા સુરાણાં ક્ષોભકારકમ્। વિસ્મિતશ્ચૈવ હૃષ્ટશ્ચ તસ્યાનુગ્રહબુદ્ધિમાન્
એના કઠોર તપને જોઈને દેવતાઓ ચકિત અને આનંદિત થયા. એમમાંથી એક દેવ એના પર કૃપા કરવા માટે મનમાં નક્કી કર્યું.
અનન્તસેનો ભગવાન્કુમારો વરદઃ પ્રભુઃ। માનયન્રાજપુત્રીં તાં દદૌ તસ્યૈ શુભાં સ્રજમ્
અનંતસેન નામના દેવકુમારે, જે વરદાન આપનાર અને સર્વશક્તિમાન છે, રાજકન્યાનું સન્માન કર્યું અને એને સુંદર હાર આપ્યો.
એષા પુષ્કરિણી દિવ્યા યથાવત્સમુપસ્થિતા। અમ્બે ત્વચ્છોકશમની માલા ભુવિ ભવિષ્યતિ
'આ દિવ્ય કમળતળાવ તારા માટે અહીં પ્રગટ થયું છે. અંબા, આ હાર તારી વેદના દૂર કરવા માટે ધરતી પર રહેશે.'
એતાં ચૈવ મયા દત્તાં માલાં યો ધારયિષ્યતિ। સોઽસ્ય ભીષ્મસ્ય નિધને કારણં વૈ ભવિષ્યતિ
'જે કોઈ આ હાર પહેરશે, જે મેં તને આપ્યો છે, એ ભીષ્મના મૃત્યુનું કારણ બનશે.'
અન્યપૂર્વેતિ માં સાલ્વો નાભિનન્દતિ બાલિશઃ। સાહં ધર્માચ્ચ કામાચ્ચ વિહીના શોકધારિણી
'સાલ્વ એના મનમાં પહેલેથી બીજાને પસંદ કરેલી છું એમ કહીને મને સ્વીકારતો નથી. હવે હું neither ધર્મથી રહી, neither કામથી રહી, અને દુઃખમાં જીવી રહી છું.'
અપતિઃ ક્ષત્રિયાન્સર્વાનાક્રન્દામિ સમન્તતઃ। ઇયં વઃ ક્ષત્રિયા માલા યા ભીષ્મં નિહનિષ્યતિ
'હું પતિ વિનાની થઈને બધા ક્ષત્રિયોને ચારે બાજુ રડતી ફરી રહી છું. ક્ષત્રિયોને, આ હાર તમારી છે, જે ભીષ્મને મારે છે.'
અહં ચ ભાર્યા તસ્ય સ્યાં યો ભીષ્મં ઘાતયિષ્યતિ। તસ્યાશ્ચઙ્ક્રમ્યમાણાયાઃ સમાઃ પઞ્ચ ગતાઃ પરાઃ
'જે ભીષ્મને મારે, હું એની પત્ની બનશ. આમ, અંબાએ પાંચ વર્ષ વધુ ભટકવામાં વિતાવ્યા.'
નાભવચ્છરણં કશ્ચિત્ક્ષત્રિયો ભીષ્મજાદ્ભયાત્। અગચ્છત્સોમકં સાઽમ્બા પાઞ્ચાલેષુ યશસ્વિનમ્
ભીષ્મના ભયથી કોઈ ક્ષત્રિયએ એને આશરો આપ્યો નહીં. પછી અંબા પાંડાળોમાં પ્રસિદ્ધ એવા સોમક પાસે ગઈ.
સત્યસન્ધં મહેષ્વાસં સત્યધર્મપરાયણમ્। સા સભાદ્વારમાગમ્ય પાઞ્ચાલૈરભિરક્ષિતમ્
પાંચાલો દ્વારા રક્ષાતી, તે સભાના દ્વારે આવી, જ્યાં સત્યના માર્ગે અડગ અને બળવાન, ધર્મપ્રેમી પુરુષ ઊભો હતો.
પાઞ્ચાલરાજમાક્રન્દત્પ્રગૃહ્ય સુભુજા ભુજૌ। ભીષ્મેણ હન્યમાનાં માં મજ્જન્તીમિવ ચ હ્રદે
પાંચાલ રાજાએ પોતાના મજબૂત હાથથી મને પકડીને બલાત્કારથી ખેંચી લીધો અને ભીષ્મે મને માર્યો, એ સમયે હું જાણે ઊંડા તળાવમાં ડૂબી રહી હોઉં એમ લાગ્યું.
યજ્ઞસેનાભિધાવેહ પાણિમાલમ્બ્ય ચોદ્ધર। તેન મે સર્વધર્માશ્ચ રતિભોગાશ્ચ કેવલાઃ
યજ્ઞસેન, અહીં આવો, મારું હાથ પકડીને મને ઊભી કરો; એથી મારા બધા ધર્મ અને આનંદ જળવાઈ રહેશે.
ઉભૌ ચ લોકૌ કીર્તિશ્ચ સમૂલૌ સફલૌ હૃતૌ। ***ન્ત્યેવં ન વિન્દામિ રાજન્યં શરણં ક્વચિત્
બંને લોક અને મારી કીર્તિ, મૂળથી ફળ સુધી, બધું જ છીનવાઈ ગયું છે; હવે તો ક્યાંય કોઈ ક્ષત્રિય રક્ષા આપતો નથી.
કિં નુ નિઃક્ષત્રિયો લોકો યત્રાનાથોઽવસીદતિ। સમાગમ્ય તુ રાજાનો મયોક્તા રાજસત્તમાઃ
શું હવે દુનિયામાં ક્ષત્રિયો બાકી રહ્યા નથી, જ્યાં અનાથને કોઈ સહારો નથી મળતો? છતાં, એકઠા થયેલા રાજાઓને મેં કહ્યું હતું.
શૃણ્વન્તુ સર્વે રાજાનો મયોક્તં રાજસત્તમાઃ। ઇક્ષ્વાકૂણાં તુ યે વૃદ્ધાઃ પાઞ્ચાલાનાં ચ યે વરાઃ
તમામ રાજાઓ, શ્રેષ્ઠ રાજાઓ, મારી વાત સાંભળો—ઇક્ષ્વાકુઓના વડીલો અને પાંચાલોના શ્રેષ્ઠ પુરુષો.
ત્વત્પ્રસાદાદ્વિવાહેઽસ્મિન્મા ધર્મો મા પરાજયેત્। પ્રસીદ યજ્ઞસેનેહ ગતિર્મે ભવ સોમક
આ લગ્નમાં તમારી કૃપાથી ધર્મ હારવો નહીં જોઈએ; કૃપા કરો યજ્ઞસેન, મારો માર્ગ તમારા સાથે જ રહે, હે સોમક.
જાનામિ ત્વાં બોધયામિ રાજપુત્રિ વિશેષતઃ। યથાશક્તિ યથાધર્મં બલં સંધારયામ્યહમ્
હું તને ઓળખું છું, રાજકન્યા, અને ખાસ તને સમજાવું છું: મારી શક્તિ પ્રમાણે અને ધર્મ પ્રમાણે હું મારી શક્તિ જાળવી રાખું છું.
અન્યસ્માત્પાર્થિવાદ્યત્તે ભયં સ્યાત્પાર્થિવાત્મજે। તસ્યાપનયને હેતું સંવિધાતુમહં પ્રભુઃ
હે રાજકન્યા, જો તને કોઈ બીજા રાજાથી ભય હોય, તો એ ભય દૂર કરવાનો સામર્થ્ય મારે છે.
નહિ શાન્તનવસ્યાહં મહાસ્ત્રસ્ય પ્રહારિણઃ। ઈશ્વરઃ ક્ષત્રિયાણાં હિ બલં ધર્મોઽનુવર્તતે
હું શાંતનુના પુત્ર, મહાશસ્ત્રધારી ભીષ્મનો સ્વામી નથી; ક્ષત્રિયોમાં બળ હંમેશા ધર્મને અનુસરે છે.
સા સાધુ વ્રજ કલ્યાણિ ન માં ભીષ્મો દહેદ્બલાત્। ન પ્રત્યગૃહ્ણંસ્તે સર્વે કિમિત્યેવ ન વેદ્મ્યહમ્
હું તને સ્વીકાર્યો નથી, એ બધાને ખબર છે, પણ કેમ એવું થયું એ મને ખબર નથી; એટલે, હે શુભે, તું નિર્ભય રહી આગળ વધ, ભીષ્મ મને બળપૂર્વક દુઃખ નહીં આપે.
ઇત્યુક્તા સ્રજમાસજ્ય દ્વારિ રાજ્ઞો વ્યપાદ્રવત્
આ રીતે કહેતાં, તેણે ફૂલની માળા મૂકી અને રાજાના દ્વારેથી દોડી ગઈ.
વ્યુદસ્તાં સર્વલોકેષુ તપસા સંશિતવ્રતામ્। તામન્વગચ્છદ્દ્રુપદઃ સાન્ત્વં જલ્પન્પુનઃ પુનઃ
તપ અને દૃઢ સંકલ્પથી સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ, એવી તેણી પાછળ દ્રુપદે વારંવાર શાંતવના શબ્દો કહ્યા.
સ્રજં ગૃહાણ કલ્યાણિ ન નો વૈરં પ્રસઞ્જય
માળા લઈ લે, હે શુભે, અમારો દુશ્મનાવાળો ભાવ ઊભો ન કર.