ભજ્યમાનં બલં રાજન્સાત્વતેન મહાત્મના। નાભ્યવર્તત યુદ્ધાય ત્રાસિતં દીર્ઘબાહુના
રાજા, જ્યારે મહાન આત્માવાળા સાત્વતએ તારા સૈન્યને તોડી નાંખ્યું, ત્યારે લાંબા હાથવાળા યુધ્ધાના ભયથી કોઈ પણ સામે લડવા પાછું ફર્યું નહીં.
તતો દ્રોણો ભૃશં ક્રુદ્ધઃ સહસોદ્વૃત્ય ચક્ષુષી। સાત્યકિં સત્યકર્માણં સ્વયમેવાભિદુદ્રુવે
પછી દ્રોણ ખૂબ જ ગુસ્સે થઈ, અચાનક આંખો ફાડીને, સત્યકર્મી સાત્યકી પર પોતે જ દોડતો ગયો.
પ્રતિલભ્ય તતઃ સંજ્ઞાં મારુતિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। વિકૃષ્ય કાર્મુકં ઘોરં ભારસાધનમુત્તમમ્। અલમ્બુસં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરર્દયામાસ સર્વતઃ
પછી સંજ્ઞાન પાછું મળતાં, મારુતિ ક્રોધથી ભરાઈ ગયો, તેણે પોતાનું ભયાનક અને શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ખેંચી, સર્વત્ર તીક્ષ્ણ તીરો વડે અલંબુસાને ઘેરો આક્રમણ કર્યું.
સ વિદ્ધો બહુભિર્બાણૈર્નીલાઞ્જનચયોપમઃ। શુશુભે સર્વતો રાજન્પ્રફુલ્લ ઇવ કિંશુકઃ
ઘણા તીરો વાગતાં, જે કાજળના ઢગલા જેવો લાગતો હતો, એ સર્વત્ર એવા ઝળહળતો હતો, રાજા, જાણે ફૂલેલો કિમશુક વૃક્ષ હોય.
સ વધ્યમાનઃ સમરે ભીમચાપચ્યુતૈઃ શરૈઃ। સ્મરન્ભ્રાતૃવધં ચૈવ પાણ્ડવેન મહાત્મના। ઘોરં રૂપમથો કૃત્વા ભીમસેનમભાષત
યુદ્ધમાં ભીમના ધનુષ્યમાંથી નીકળેલા તીરો વડે ઘાયલ થતા, મહાન પાંડવ દ્વારા પોતાના ભાઈના વધની યાદ આવી, તેણે ભયાનક રૂપ ધારણ કર્યું અને ભીમસેનને સંબોધી કહ્યું.
તિષ્ઠેદાનીં રણે પાર્થ પશ્ય મેઽદ્ય પરાક્રમમ્।। બાકો નામ સુદુર્બુદ્ધે રાક્ષસપ્રવરો બલી
હવે યુદ્ધમાં ઊભો રહી, પાર્થ, આજે મારી પરાક્રમ જોઈ લે! દુષ્ટ બુદ્ધિવાળા, હું બાકા નામનો, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ અને બળવાન છું.
પરોક્ષં મમ તદ્વૃત્તં યદ્ધાતા મે હતસ્ત્વયા
મારા દ્રષ્ટિથી દૂર, તું જે રીતે મારા ભાઈને મારી નાખ્યો, એ તારો કૃત્ય છે.
એવમુક્ત્વા તતો ભીમમન્તર્ધાનં ગતસ્તદા। મહતા શરવર્ષેણ ભૃશં તં સમવાકિરત્
આ રીતે કહી, તે ભીમની નજરથી અદૃશ્ય થઈ ગયો અને પછી ભારે તીરોની વરસાદથી તેને ઘેરો આક્રમણ કર્યો.
ભીમસ્તુ સમરે રાજન્નદૃશ્યે રાક્ષસે તદા। આકાશં પૂરયામાસ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ
રાજા, જ્યારે યુદ્ધમાં રાક્ષસ અદૃશ્ય થયો, ત્યારે ભીમે વાંકડાં અને તીક્ષ્ણ તીરો વડે આખું આકાશ ભરાઈ દીધું.
સ વધ્યમાનો ભીમેન નિમેષાદ્રથમાસ્થિતઃ। જગામ ધરણીં ચૈવ ક્ષુદ્રઃ ખં સહસાઽગમત્
ભીમના આક્રમણથી, એક પળમાં એ દુષ્ટ રથ પર ચઢ્યો, પછી પૃથ્વી પર ગયો અને અચાનક આકાશમાં પહોંચી ગયો.
ઉચ્ચાવચાનિ રૂપાણિ ચકાર સુબહૂનિ ચ। અણુર્બૃહત્પુનઃ સ્થૂલો નાદાન્મુઞ્ચન્નિવામ્બુદઃ
એણે અનેક પ્રકારનાં રૂપ ધારણ કર્યા, ક્યારે નાનકડો, ક્યારે મોટો, પછી ફરી વિશાળ, અને મેઘ જેવો ગર્જન કરતો હતો.
[નિપેતુર્ગગનાચત્ચૈવ શરધારાઃ સહસ્રશઃ। શક્તયઃ કણપાઃ પ્રાસાઃ શૂલપટ્ટસતોમરાઃ
આકાશમાંથી હજારો તીરોની ધારા, ભાલા, કટારીઓ, ભાલ, શૂળ અને તોમરાઓ વરસવા લાગ્યા.
શતઘ્ન્યઃ પરિઘાશ્ચૈવ ભિણ્ડિપાલાઃ પરશ્વથાઃ। શિલાઃ ખઙ્ઘા ગુડાશ્ચૈવ ઋષ્ટીર્વજ્રાણિ ચૈવ હ
શતઘ્ની, ગદા, ભિંડિપાલ, કુહાડી, પથ્થરો, તલવાર, લાકડાની ગાદ, ભાલા અને વજ્ર પણ વરસ્યા.
સા રાક્ષસવિસૃષ્ટા તુ શસ્ત્રવૃષ્ટિઃ સુદારુણા। જઘાન પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈનિકાન્રણમૂર્ધનિ।।]
એ રાક્ષસે વરસાવેલી એ ભયાનક શસ્ત્રવર્ષાએ યુદ્ધના મેદાનમાં પાંડુપુત્રના સૈનિકોને માર્યા.
ઉચ્ચાવચાસ્તથા વાચો વ્યાજહાર સમન્તતઃ। તેન પાણ્ડવસૈન્યાનાં સૂદિતા યુધિ વારણાઃ
એણે ચારે બાજુ વિવિધ પ્રકારના ભયાનક અવાજો કર્યા અને તેના દ્વારા પાંડવ સૈન્યના હાથીઓ યુદ્ધમાં મારાયા.
હયાશ્ચ બહવો રાજન્પત્તયશ્ચ તથા પુનઃ। રથેભ્યો રથિનઃ પેતુસ્તસ્ય નુન્નાઃ સ્મ સાયકૈઃ
રાજા, ઘણા ઘોડા, પગદળ અને રથ上的 યોદ્ધાઓ પણ તેના તીરો વડે ઘાયલ થઈ રથમાંથી નીચે પડ્યા.
શોણિતોદાં રથાવર્તાં હસ્તિગ્રાહસમાકુલામ્। છત્રહંસાં કર્દમિનીં બાહુપન્નગસઙ્કુલામ્
એમણે લોહીની લહેરો વાળી, હાથી જેવા રાક્ષસોથી ભરેલી, છત્રીઓ હંસની જેમ તરતી, કાદવથી ભરેલી અને બાહુઓ સાપ જેવી ફેલાયેલી એવી ભયાનક નદી વહાવી.
નદીં પ્રવર્તયામાસ રક્ષોગણસમાકુલામ્। વહન્તીં બહુધા રાજંશ્ચેદિપાઞ્ચાલસૃઞ્જયાન્
એમણે રાક્ષસોની ટોળીઓથી ભરેલી એવી નદી વહાવી, જે અનેક રીતે ચેદી, પંચાલ અને શ્રુંજયોને વહાવી લઈ ગઈ, રાજા.
તં તથા સમરે રાજન્વિચરન્તમભીતવત્। પાણ્ડવા ભૃશસંવિગ્નાઃ પ્રાપશ્યંસ્તસ્ય વિક્રમમ્
યુદ્ધમાં એ ભય વિના ફરતો હતો, એ જોતા પાંડવો બહુ ગભરાઈ ગયા અને એની પરાક્રમ જોઈને ચકિત થઈ ગયા.
તાવકાનાં તુ સૈન્યાનાં પ્રહર્ષઃ સમજાયત। વાદિત્રનિનદશ્ચોગ્રઃ સુમહાન્રોમહર્ષણઃ
પણ તમારા સૈનિકોમાં તો આનંદ છવાઈ ગયો અને ભયાનક, મોટો વાદ્યનો અવાજ ઊઠ્યો, જે સાંભળીને રોમાંચ થઈ જાય.
તં શ્રુત્વા નિનદં ઘોરં તવ સૈન્યસ્ય પાણ્ડવઃ। નામૃષ્યત યથા નાગસ્તલશબ્દં સમીરિતમ્
પાંડવ, જ્યારે તમારા સૈન્યનો એ ભયાનક ગર્જન સાંભળ્યો, ત્યારે એ સહન કરી શક્યો નહીં, જેમ સાપ વીજળીના ગર્જનને સહન કરી શકતો નથી.
તતઃ ક્રોધાભિતામ્રાક્ષો નિર્દહન્નિવ પાવકઃ। સન્દધે ત્વાષ્ટ્રમસ્ત્રં સ સ્વયં ત્વષ્ટેવ મારુતિઃ
પછી ગુસ્સાથી આંખો લાલ થઈ ગયેલી, અગ્નિ જેવી જ્વાળા ફૂંકતો એ રાક્ષસે ત્વષ્ટ્રનું અસ્ત્ર સંકલ્પ્યું, જાણે ત્વષ્ટ્ર કે પવનદેવ પોતે જ હોય.
તતઃ શરસહસ્રાણિ પ્રાદુરાસન્સમન્તતઃ। તૈઃ શરૈસ્તવ સૈન્યસ્ય વિદ્રવઃ સુમહાનભૂત્
પછી ચારેય બાજુએ હજારો બાણ દેખાવા લાગ્યા અને એ બાણોથી તમારા સૈન્યમાં ભારે ભાગદોડ મચી ગઈ.
તદસ્ત્રં પ્રેરિતં તેન ભીમસેનેન સંયુગે। રાક્ષસસ્ય મહામાયાં હત્વા રાક્ષસમાર્દયત્
યુદ્ધમાં ભીમસેને છોડેલું એ અસ્ત્રે રાક્ષસની મહામાયા નાશ કરી અને રાક્ષસને ઘાયલ કર્યો.
સ વધ્યમાનો બહુધા ભીમસેનેન રાક્ષસઃ। સન્ત્યજ્ય સમરે ભીમં દ્રોણાનીકમુપાદ્રવત્
ભીમસેને ઘણી રીતે મારતા એ રાક્ષસે યુદ્ધમાં ભીમને છોડી દીધો અને દ્રોણની સેના તરફ દોડી ગયો.
તસ્મિંસ્તુ નિર્જિતે રાજન્રાક્ષસેન્દ્રે મહાત્મના। અનાદયન્સિંહનાદૈઃ પાણ્ડવાઃ સર્વતો દિશમ્
રાજા, જ્યારે એ મહાન આત્માવાળા રાક્ષસરાજ પરાજિત થયો, ત્યારે પાંડવો ચારેય દિશામાં સિંહની જેમ ગર્જના કરવા લાગ્યા.
અપૂજયન્મારુતિં ચ સંહૃષ્ટાસ્તે મહાબલમ્। પ્રહાદમિવ દૈતેયા યથા શક્રં મરુદ્ગણાઃ
ખુશ થઈને તેઓ મહાબળવાન મારુતિની પૂજા કરવા લાગ્યા, જેમ મરુદગણોએ આનંદથી ઇન્દ્રની પૂજા કરી હતી.
તતઃ પ્રતિહતે ચક્રે સ વીરો રોષસંકુલઃ। પ્રાહિણોત્તરસા શૂલં શક્તીર્દશશતં તદા
પછી જ્યારે તેનું ચક્ર અટકાવાયું, ત્યારે એ વીર ગુસ્સાથી ભરાઈને એક હજાર શૂળો જ્વલંત ક્રોધથી ફેંકી દીધા.
જ્વલન્તીશ્ચ કિરન્તીશ્ચ જ્વાલામાલાઃ સમન્તતઃ। યુગાન્તોલ્કાનિભાસ્તીક્ષ્ણા હેમદણ્ડા મહાસ્વનાઃ
એ શૂળો ચારે બાજુ અગ્નિની માળાઓ છાંયતા, યુગાંતના તારા જેવી તીખી, સોનાની કાંડીવાળા અને ભયાનક અવાજવાળા હતા.
તાશ્ચાપતન્તીઃ સમ્પ્રેક્ષ્ય રાક્ષસસ્ય ઘટોત્કચઃ। અર્ધચન્દ્રૈઃ પ્રચિચ્છેદ નારાચૈઃ કઙ્કપત્રિભિઃ
એ શૂળો દોડી આવતા જોઈને ઘટોત્કચે તેમને અર્ધચંદ્ર અને કાંકપત્રવાળા બાણોથી કાપી નાખ્યા.