તં તુ હત્વા મહાબાહુઃ સહદેવો વ્યરોચત। યથા દાશરથી રામઃ ખરં હત્વા મહાબલમ્
તેને મારીને, બલવાન સહદેવ તેજસ્વી બની ગયો, જેમ દશરથપુત્ર રામે શક્તિશાળી ખરને મારીને કીર્તિ મેળવી હતી.
હાહાકારો મહાનાસીત્ત્રિગર્તાનાં જનેશ્વર। રાજપુત્રં હતં દૃષ્ટ્વા નિરમિત્રં મહારથમ્
ત્રિગર્તોમાં મોટો હાહાકાર થયો, જયારે તેમણે મહારથી અને રાજપુત્ર નિરમિત્રને મરેલો જોયો.
નકુલસ્તે સુતં રાજન્વિકર્ણં પૃથુલોચનમ્। મુહૂર્તાજ્જિતવાઁલ્લોકે તદદ્ભુતમિવાભવત્
નકુલએ, રાજન, તમારા પુત્ર વિશાળ નેત્રવાળા વિકર્ણને થોડા જ સમયમાં હરાવી દીધો; એ જોઈને બધાને આશ્ચર્ય લાગ્યું.
સાત્યકિં વ્યાઘ્રદત્તસ્તુ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ। ચક્રેઽદૃશ્યં સાશ્વસૂતં સધ્વજં પૃતનાન્તરે
વ્યાઘ્રદત્તે વાંકિયા ધારવાળા બાણોથી સાથી ઘોડા, સારથિ અને ધ્વજ સાથે સાથીકીને સેનામાં અદૃશ્ય કરી દીધો.
તાન્નિવાર્ય શરાઞ્શૂરઃ શૈનેયઃ કૃતહસ્તવત્। સાશ્વસૂતધ્વજં બાણૈર્વ્યાઘ્રદત્તમપાતયત્
પણ શૂરવીર, હથિયાર ચલાવવામાં કુશળ, શૈન્યપુત્ર સાથીકીએ એ બધા બાણો અટકાવીને પોતાના બાણોથી વ્યાઘ્રદત્તને ઘોડા, સારથિ અને ધ્વજ સાથે નીચે પાડી દીધો.
કુમારે નિહતે તસ્મિન્માગધસ્ય સુતે પ્રભો। માગધાઃ સર્વતો યત્તા યુયુધાનમુપાદ્રવન્
માગધના પુત્ર રાજકુમારના મૃત્યુ પછી, બધા માંગધો ચારે બાજુથી ભેગા થઈને યુયુધાન પર તૂટી પડ્યા.
વિસૃજન્તઃ શરાંશ્ચૈવ તોમરાંશ્ચ સહસ્રશઃ। મિણ્ડિપાલાંસ્તથા પ્રાસાન્મુદ્રાન્મુસલાનપિ।। અયોધયન્રણે શૂરાઃ સાત્વતં યુદ્ધદુર્મદમ્
હજારો બાણો, ભાલા, ગદા, ભાલા, મુદગલ અને મસાલા ફેંકીને એ શૂરવીરો યુદ્ધમાં પાગલ થયેલા સાથીકી પર તૂટી પડ્યા.
તાંસ્તુ સર્વાન્સ બલવાન્સાત્યકિર્યુદ્ધદુર્મદઃ। નાતિકૃચ્છ્રાદ્ધસન્નેવ વિજિગ્યે પુરુષર્ષભઃ
પણ બલવાન અને યુદ્ધમાં અડગ સાથીકીએ એ બધા શૂરવીરોને વધારે મહેનત વિના હરાવી દીધા, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
માગધાન્દ્રવતો દૃષ્ટ્વા હતશેષાન્સમન્તતઃ। બલં તેઽભજ્યત વિભો યુયુધાનશરાર્દિતમ્
હે મહાબલી, જ્યારે માગધ અને આંધ્રના સૈનિકોએ ચારે બાજુ પોતાના સાથીઓને મારાતા જોયા અને થોડાં જ બચ્યા, ત્યારે યુયુધાનના તીરોની મારથી તારો સૈન્ય બધે તૂટી પડ્યું.
નાશયિત્વા રણે સૈન્યં ત્વદીયં તુ સમન્તતઃ। વિધુન્વાનો ધનુઃશ્રેષ્ઠં વ્યભ્રાજત મહાયશાઃ
યુદ્ધમાં ચારે બાજુથી તારો સૈન્ય નાશ કરી, મહાન યશસ્વી યોદ્ધા પોતાના ઉત્તમ ધનુષ્ય હલાવતો તેજથી ઝળહળતો દેખાયો.
ભજ્યમાનં બલં રાજન્સાત્વતેન મહાત્મના। નાભ્યવર્તત યુદ્ધાય ત્રાસિતં દીર્ઘબાહુના
રાજા, જ્યારે મહાન આત્માવાળા સાત્વતએ તારા સૈન્યને તોડી નાંખ્યું, ત્યારે લાંબા હાથવાળા યુધ્ધાના ભયથી કોઈ પણ સામે લડવા પાછું ફર્યું નહીં.
તતો દ્રોણો ભૃશં ક્રુદ્ધઃ સહસોદ્વૃત્ય ચક્ષુષી। સાત્યકિં સત્યકર્માણં સ્વયમેવાભિદુદ્રુવે
પછી દ્રોણ ખૂબ જ ગુસ્સે થઈ, અચાનક આંખો ફાડીને, સત્યકર્મી સાત્યકી પર પોતે જ દોડતો ગયો.
પ્રતિલભ્ય તતઃ સંજ્ઞાં મારુતિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। વિકૃષ્ય કાર્મુકં ઘોરં ભારસાધનમુત્તમમ્। અલમ્બુસં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરર્દયામાસ સર્વતઃ
પછી સંજ્ઞાન પાછું મળતાં, મારુતિ ક્રોધથી ભરાઈ ગયો, તેણે પોતાનું ભયાનક અને શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ખેંચી, સર્વત્ર તીક્ષ્ણ તીરો વડે અલંબુસાને ઘેરો આક્રમણ કર્યું.
સ વિદ્ધો બહુભિર્બાણૈર્નીલાઞ્જનચયોપમઃ। શુશુભે સર્વતો રાજન્પ્રફુલ્લ ઇવ કિંશુકઃ
ઘણા તીરો વાગતાં, જે કાજળના ઢગલા જેવો લાગતો હતો, એ સર્વત્ર એવા ઝળહળતો હતો, રાજા, જાણે ફૂલેલો કિમશુક વૃક્ષ હોય.
સ વધ્યમાનઃ સમરે ભીમચાપચ્યુતૈઃ શરૈઃ। સ્મરન્ભ્રાતૃવધં ચૈવ પાણ્ડવેન મહાત્મના। ઘોરં રૂપમથો કૃત્વા ભીમસેનમભાષત
યુદ્ધમાં ભીમના ધનુષ્યમાંથી નીકળેલા તીરો વડે ઘાયલ થતા, મહાન પાંડવ દ્વારા પોતાના ભાઈના વધની યાદ આવી, તેણે ભયાનક રૂપ ધારણ કર્યું અને ભીમસેનને સંબોધી કહ્યું.
તિષ્ઠેદાનીં રણે પાર્થ પશ્ય મેઽદ્ય પરાક્રમમ્।। બાકો નામ સુદુર્બુદ્ધે રાક્ષસપ્રવરો બલી
હવે યુદ્ધમાં ઊભો રહી, પાર્થ, આજે મારી પરાક્રમ જોઈ લે! દુષ્ટ બુદ્ધિવાળા, હું બાકા નામનો, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ અને બળવાન છું.
પરોક્ષં મમ તદ્વૃત્તં યદ્ધાતા મે હતસ્ત્વયા
મારા દ્રષ્ટિથી દૂર, તું જે રીતે મારા ભાઈને મારી નાખ્યો, એ તારો કૃત્ય છે.
એવમુક્ત્વા તતો ભીમમન્તર્ધાનં ગતસ્તદા। મહતા શરવર્ષેણ ભૃશં તં સમવાકિરત્
આ રીતે કહી, તે ભીમની નજરથી અદૃશ્ય થઈ ગયો અને પછી ભારે તીરોની વરસાદથી તેને ઘેરો આક્રમણ કર્યો.
ભીમસ્તુ સમરે રાજન્નદૃશ્યે રાક્ષસે તદા। આકાશં પૂરયામાસ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ
રાજા, જ્યારે યુદ્ધમાં રાક્ષસ અદૃશ્ય થયો, ત્યારે ભીમે વાંકડાં અને તીક્ષ્ણ તીરો વડે આખું આકાશ ભરાઈ દીધું.
સ વધ્યમાનો ભીમેન નિમેષાદ્રથમાસ્થિતઃ। જગામ ધરણીં ચૈવ ક્ષુદ્રઃ ખં સહસાઽગમત્
ભીમના આક્રમણથી, એક પળમાં એ દુષ્ટ રથ પર ચઢ્યો, પછી પૃથ્વી પર ગયો અને અચાનક આકાશમાં પહોંચી ગયો.
ઉચ્ચાવચાનિ રૂપાણિ ચકાર સુબહૂનિ ચ। અણુર્બૃહત્પુનઃ સ્થૂલો નાદાન્મુઞ્ચન્નિવામ્બુદઃ
એણે અનેક પ્રકારનાં રૂપ ધારણ કર્યા, ક્યારે નાનકડો, ક્યારે મોટો, પછી ફરી વિશાળ, અને મેઘ જેવો ગર્જન કરતો હતો.
[નિપેતુર્ગગનાચત્ચૈવ શરધારાઃ સહસ્રશઃ। શક્તયઃ કણપાઃ પ્રાસાઃ શૂલપટ્ટસતોમરાઃ
આકાશમાંથી હજારો તીરોની ધારા, ભાલા, કટારીઓ, ભાલ, શૂળ અને તોમરાઓ વરસવા લાગ્યા.
શતઘ્ન્યઃ પરિઘાશ્ચૈવ ભિણ્ડિપાલાઃ પરશ્વથાઃ। શિલાઃ ખઙ્ઘા ગુડાશ્ચૈવ ઋષ્ટીર્વજ્રાણિ ચૈવ હ
શતઘ્ની, ગદા, ભિંડિપાલ, કુહાડી, પથ્થરો, તલવાર, લાકડાની ગાદ, ભાલા અને વજ્ર પણ વરસ્યા.
સા રાક્ષસવિસૃષ્ટા તુ શસ્ત્રવૃષ્ટિઃ સુદારુણા। જઘાન પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈનિકાન્રણમૂર્ધનિ।।]
એ રાક્ષસે વરસાવેલી એ ભયાનક શસ્ત્રવર્ષાએ યુદ્ધના મેદાનમાં પાંડુપુત્રના સૈનિકોને માર્યા.
ઉચ્ચાવચાસ્તથા વાચો વ્યાજહાર સમન્તતઃ। તેન પાણ્ડવસૈન્યાનાં સૂદિતા યુધિ વારણાઃ
એણે ચારે બાજુ વિવિધ પ્રકારના ભયાનક અવાજો કર્યા અને તેના દ્વારા પાંડવ સૈન્યના હાથીઓ યુદ્ધમાં મારાયા.
હયાશ્ચ બહવો રાજન્પત્તયશ્ચ તથા પુનઃ। રથેભ્યો રથિનઃ પેતુસ્તસ્ય નુન્નાઃ સ્મ સાયકૈઃ
રાજા, ઘણા ઘોડા, પગદળ અને રથ上的 યોદ્ધાઓ પણ તેના તીરો વડે ઘાયલ થઈ રથમાંથી નીચે પડ્યા.
શોણિતોદાં રથાવર્તાં હસ્તિગ્રાહસમાકુલામ્। છત્રહંસાં કર્દમિનીં બાહુપન્નગસઙ્કુલામ્
એમણે લોહીની લહેરો વાળી, હાથી જેવા રાક્ષસોથી ભરેલી, છત્રીઓ હંસની જેમ તરતી, કાદવથી ભરેલી અને બાહુઓ સાપ જેવી ફેલાયેલી એવી ભયાનક નદી વહાવી.
નદીં પ્રવર્તયામાસ રક્ષોગણસમાકુલામ્। વહન્તીં બહુધા રાજંશ્ચેદિપાઞ્ચાલસૃઞ્જયાન્
એમણે રાક્ષસોની ટોળીઓથી ભરેલી એવી નદી વહાવી, જે અનેક રીતે ચેદી, પંચાલ અને શ્રુંજયોને વહાવી લઈ ગઈ, રાજા.
તં તથા સમરે રાજન્વિચરન્તમભીતવત્। પાણ્ડવા ભૃશસંવિગ્નાઃ પ્રાપશ્યંસ્તસ્ય વિક્રમમ્
યુદ્ધમાં એ ભય વિના ફરતો હતો, એ જોતા પાંડવો બહુ ગભરાઈ ગયા અને એની પરાક્રમ જોઈને ચકિત થઈ ગયા.
તાવકાનાં તુ સૈન્યાનાં પ્રહર્ષઃ સમજાયત। વાદિત્રનિનદશ્ચોગ્રઃ સુમહાન્રોમહર્ષણઃ
પણ તમારા સૈનિકોમાં તો આનંદ છવાઈ ગયો અને ભયાનક, મોટો વાદ્યનો અવાજ ઊઠ્યો, જે સાંભળીને રોમાંચ થઈ જાય.