હૃતો રાજા હૃતો રાજા ભારદ્વાજેન મારિષ। ઇત્યાંસીત્સુમહાઞ્શબ્દઃ પાણ્ડૂસૈન્યસ્ય સર્વતઃ
રાજા પકડાઈ ગયા! રાજા પકડાઈ ગયા! ભારદ્વાજના પુત્રે પાંડવોની સેનામાં ચારે બાજુથી આવો મોટો હાહાકાર થયો.
તતસ્ત્વરિતમારુહ્ય સહદેવરથં નૃપઃ। અપાયાજ્જવનૈરશ્વૈઃ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ
પછી કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ઝડપથી સહદેવના રથ પર ચડીને, પોતાના ઝડપી ઘોડાઓ સાથે ત્યાંથી નીકળી ગયા.
માદ્રેયસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધો દુર્મુખં ચ શિતૈઃ શરૈઃ। ભ્રાતા ભ્રાતરમાયત્તો વિવ્યાધ પ્રહસન્નિવ
પછી માદ્રીપુત્ર ગુસ્સામાં આવીને, દુરમુખને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો—એક ભાઈએ બીજા ભાઈ પર હસી ને બાણ છોડ્યા.
તં રણે રભસં દૃષ્ટ્વા સહદેવં મહાબલમ્। દુર્મુખો નવભિર્બાણૈસ્તાડયામાસ ભારત
યુદ્ધમાં સહદેવને એટલો ઉત્સાહી જોઈને, દુરમુખે નવ બાણો મારીને તેને ઘાયલ કર્યો.
દુર્મુખસ્ય તુ ભલ્લેન ચ્છિત્ત્વા કેતું મહાબલઃ। જઘાન ચતુરો વાહાંશ્ચતુર્ભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ
પણ શક્તિશાળી સહદેવે દુરમુખનો ધ્વજ પહોળા ફલાવાળો બાણ મારીને કાપી નાખ્યો અને ચાર તીક્ષ્ણ બાણોથી તેના ચારેય ઘોડાઓને માર્યા.
અથાપરેણ ભલ્લેન પીતેન નિશિતેન હ। ચિચ્છેદ સારથેઃ કાયાચ્છિરો જ્વલિતકુણ્ડલમ્
પછી એક બીજાં તીક્ષ્ણ અને સુવર્ણપંખી બાણથી, તેણે ઝગમગતાં કુંડળવાળા સારથિનું માથું શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું.
ક્ષુરપ્રેણ ચ તીક્ષ્ણેન કૌરવ્યસ્ય મહદ્ધનુઃ। સહદેવો રણે છિત્ત્વા તં ચ વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ
પછી સહદેવે તીક્ષ્ણ કટારીવાળા બાણથી કૌરવનું મોટું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું અને પાંચ બાણો મારીને તેને ઘાયલ કર્યો.
હતાશ્વં તુ રથં ત્યક્ત્વા દુર્મુખો વિમનાસ્તદા। આરુરોહ રથં રાજન્નિરમિત્રસ્ય ભારત
ઘોડા મરી ગયા પછી, દુઃખી દુરમુખે પોતાનો રથ છોડી દીધો અને નિરમિત્રના રથ પર ચડી ગયો.
સહદેવસ્તતઃ ક્રુદ્ધો નિરમિત્રં મહાહવે। જઘાન પૃથુધારેણ ભલ્લેન પરવીરહા
પછી ગુસ્સે ભરેલા સહદેવે મહાયુદ્ધમાં પરશત્રુઓને હરાવનાર નિરમિત્રને પહોળા ફલાવાળા બાણથી ઘાયલ કર્યો.
સ પપાત રથોપસ્થાન્નિરમિત્રો જનેશ્વરઃ। ત્રિગર્તરાજસ્ય સુતો વ્યથયંસ્તવ વાહિનીમ્
નિરમિત્ર, ત્રિગર્તના રાજપુત્ર, રથમાંથી નીચે પડી ગયો, એ જોઈને તમારી સેનામાં ભય ફેલાઈ ગયો.
તં તુ હત્વા મહાબાહુઃ સહદેવો વ્યરોચત। યથા દાશરથી રામઃ ખરં હત્વા મહાબલમ્
તેને મારીને, બલવાન સહદેવ તેજસ્વી બની ગયો, જેમ દશરથપુત્ર રામે શક્તિશાળી ખરને મારીને કીર્તિ મેળવી હતી.
હાહાકારો મહાનાસીત્ત્રિગર્તાનાં જનેશ્વર। રાજપુત્રં હતં દૃષ્ટ્વા નિરમિત્રં મહારથમ્
ત્રિગર્તોમાં મોટો હાહાકાર થયો, જયારે તેમણે મહારથી અને રાજપુત્ર નિરમિત્રને મરેલો જોયો.
નકુલસ્તે સુતં રાજન્વિકર્ણં પૃથુલોચનમ્। મુહૂર્તાજ્જિતવાઁલ્લોકે તદદ્ભુતમિવાભવત્
નકુલએ, રાજન, તમારા પુત્ર વિશાળ નેત્રવાળા વિકર્ણને થોડા જ સમયમાં હરાવી દીધો; એ જોઈને બધાને આશ્ચર્ય લાગ્યું.
સાત્યકિં વ્યાઘ્રદત્તસ્તુ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ। ચક્રેઽદૃશ્યં સાશ્વસૂતં સધ્વજં પૃતનાન્તરે
વ્યાઘ્રદત્તે વાંકિયા ધારવાળા બાણોથી સાથી ઘોડા, સારથિ અને ધ્વજ સાથે સાથીકીને સેનામાં અદૃશ્ય કરી દીધો.
તાન્નિવાર્ય શરાઞ્શૂરઃ શૈનેયઃ કૃતહસ્તવત્। સાશ્વસૂતધ્વજં બાણૈર્વ્યાઘ્રદત્તમપાતયત્
પણ શૂરવીર, હથિયાર ચલાવવામાં કુશળ, શૈન્યપુત્ર સાથીકીએ એ બધા બાણો અટકાવીને પોતાના બાણોથી વ્યાઘ્રદત્તને ઘોડા, સારથિ અને ધ્વજ સાથે નીચે પાડી દીધો.
કુમારે નિહતે તસ્મિન્માગધસ્ય સુતે પ્રભો। માગધાઃ સર્વતો યત્તા યુયુધાનમુપાદ્રવન્
માગધના પુત્ર રાજકુમારના મૃત્યુ પછી, બધા માંગધો ચારે બાજુથી ભેગા થઈને યુયુધાન પર તૂટી પડ્યા.
વિસૃજન્તઃ શરાંશ્ચૈવ તોમરાંશ્ચ સહસ્રશઃ। મિણ્ડિપાલાંસ્તથા પ્રાસાન્મુદ્રાન્મુસલાનપિ।। અયોધયન્રણે શૂરાઃ સાત્વતં યુદ્ધદુર્મદમ્
હજારો બાણો, ભાલા, ગદા, ભાલા, મુદગલ અને મસાલા ફેંકીને એ શૂરવીરો યુદ્ધમાં પાગલ થયેલા સાથીકી પર તૂટી પડ્યા.
તાંસ્તુ સર્વાન્સ બલવાન્સાત્યકિર્યુદ્ધદુર્મદઃ। નાતિકૃચ્છ્રાદ્ધસન્નેવ વિજિગ્યે પુરુષર્ષભઃ
પણ બલવાન અને યુદ્ધમાં અડગ સાથીકીએ એ બધા શૂરવીરોને વધારે મહેનત વિના હરાવી દીધા, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
માગધાન્દ્રવતો દૃષ્ટ્વા હતશેષાન્સમન્તતઃ। બલં તેઽભજ્યત વિભો યુયુધાનશરાર્દિતમ્
હે મહાબલી, જ્યારે માગધ અને આંધ્રના સૈનિકોએ ચારે બાજુ પોતાના સાથીઓને મારાતા જોયા અને થોડાં જ બચ્યા, ત્યારે યુયુધાનના તીરોની મારથી તારો સૈન્ય બધે તૂટી પડ્યું.
નાશયિત્વા રણે સૈન્યં ત્વદીયં તુ સમન્તતઃ। વિધુન્વાનો ધનુઃશ્રેષ્ઠં વ્યભ્રાજત મહાયશાઃ
યુદ્ધમાં ચારે બાજુથી તારો સૈન્ય નાશ કરી, મહાન યશસ્વી યોદ્ધા પોતાના ઉત્તમ ધનુષ્ય હલાવતો તેજથી ઝળહળતો દેખાયો.
ભજ્યમાનં બલં રાજન્સાત્વતેન મહાત્મના। નાભ્યવર્તત યુદ્ધાય ત્રાસિતં દીર્ઘબાહુના
રાજા, જ્યારે મહાન આત્માવાળા સાત્વતએ તારા સૈન્યને તોડી નાંખ્યું, ત્યારે લાંબા હાથવાળા યુધ્ધાના ભયથી કોઈ પણ સામે લડવા પાછું ફર્યું નહીં.
તતો દ્રોણો ભૃશં ક્રુદ્ધઃ સહસોદ્વૃત્ય ચક્ષુષી। સાત્યકિં સત્યકર્માણં સ્વયમેવાભિદુદ્રુવે
પછી દ્રોણ ખૂબ જ ગુસ્સે થઈ, અચાનક આંખો ફાડીને, સત્યકર્મી સાત્યકી પર પોતે જ દોડતો ગયો.
પ્રતિલભ્ય તતઃ સંજ્ઞાં મારુતિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। વિકૃષ્ય કાર્મુકં ઘોરં ભારસાધનમુત્તમમ્। અલમ્બુસં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરર્દયામાસ સર્વતઃ
પછી સંજ્ઞાન પાછું મળતાં, મારુતિ ક્રોધથી ભરાઈ ગયો, તેણે પોતાનું ભયાનક અને શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ખેંચી, સર્વત્ર તીક્ષ્ણ તીરો વડે અલંબુસાને ઘેરો આક્રમણ કર્યું.
સ વિદ્ધો બહુભિર્બાણૈર્નીલાઞ્જનચયોપમઃ। શુશુભે સર્વતો રાજન્પ્રફુલ્લ ઇવ કિંશુકઃ
ઘણા તીરો વાગતાં, જે કાજળના ઢગલા જેવો લાગતો હતો, એ સર્વત્ર એવા ઝળહળતો હતો, રાજા, જાણે ફૂલેલો કિમશુક વૃક્ષ હોય.
સ વધ્યમાનઃ સમરે ભીમચાપચ્યુતૈઃ શરૈઃ। સ્મરન્ભ્રાતૃવધં ચૈવ પાણ્ડવેન મહાત્મના। ઘોરં રૂપમથો કૃત્વા ભીમસેનમભાષત
યુદ્ધમાં ભીમના ધનુષ્યમાંથી નીકળેલા તીરો વડે ઘાયલ થતા, મહાન પાંડવ દ્વારા પોતાના ભાઈના વધની યાદ આવી, તેણે ભયાનક રૂપ ધારણ કર્યું અને ભીમસેનને સંબોધી કહ્યું.
તિષ્ઠેદાનીં રણે પાર્થ પશ્ય મેઽદ્ય પરાક્રમમ્।। બાકો નામ સુદુર્બુદ્ધે રાક્ષસપ્રવરો બલી
હવે યુદ્ધમાં ઊભો રહી, પાર્થ, આજે મારી પરાક્રમ જોઈ લે! દુષ્ટ બુદ્ધિવાળા, હું બાકા નામનો, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ અને બળવાન છું.
પરોક્ષં મમ તદ્વૃત્તં યદ્ધાતા મે હતસ્ત્વયા
મારા દ્રષ્ટિથી દૂર, તું જે રીતે મારા ભાઈને મારી નાખ્યો, એ તારો કૃત્ય છે.
એવમુક્ત્વા તતો ભીમમન્તર્ધાનં ગતસ્તદા। મહતા શરવર્ષેણ ભૃશં તં સમવાકિરત્
આ રીતે કહી, તે ભીમની નજરથી અદૃશ્ય થઈ ગયો અને પછી ભારે તીરોની વરસાદથી તેને ઘેરો આક્રમણ કર્યો.
ભીમસ્તુ સમરે રાજન્નદૃશ્યે રાક્ષસે તદા। આકાશં પૂરયામાસ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ
રાજા, જ્યારે યુદ્ધમાં રાક્ષસ અદૃશ્ય થયો, ત્યારે ભીમે વાંકડાં અને તીક્ષ્ણ તીરો વડે આખું આકાશ ભરાઈ દીધું.
સ વધ્યમાનો ભીમેન નિમેષાદ્રથમાસ્થિતઃ। જગામ ધરણીં ચૈવ ક્ષુદ્રઃ ખં સહસાઽગમત્
ભીમના આક્રમણથી, એક પળમાં એ દુષ્ટ રથ પર ચઢ્યો, પછી પૃથ્વી પર ગયો અને અચાનક આકાશમાં પહોંચી ગયો.