વિનિશ્ચિત્ય સ ધર્મજ્ઞો બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ। અનુજજ્ઞે તદા જ્યેષ્ઠામમ્બાં કાશિપતેઃ સુતામ્
ધર્મને જાણનારા અને વેદોમાં પારંગત બ્રાહ્મણો સાથે વિચારીને, એ સમયે તેમણે કાશીપતિની મોટી દીકરીને સ્વીકારી.
અમ્બિકામ્બાલિકે ભાર્યે પ્રાદાદ્ભ્રાત્રે યવીયસે। ભીષ્મો વિચિત્રવીર્યાય વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા
ભીષ્મએ અંબિકા અને અંબાલિકાને પોતાના નાના ભાઈ વિચિત્રવીર્યને ધર્મ પ્રમાણે પત્ની તરીકે આપ્યા.
તયોઃ પાણી ગૃહીત્વા તુ રૂપયૌવનદર્પિતઃ। વિચિત્રવીર્યો ધર્માત્મા નામ્બામૈચ્છત્કથંચન
સુંદરતા અને યુવાનીના ગર્વથી ભરેલા વિચિત્રવીર્યએ બંને બહેનોના હાથ પકડી લીધા, પણ ધર્મનિષ્ઠ હોવા છતાં એમણે અંબામાં કોઈ રસ ન રાખ્યો.
પાપસ્ય ફલમેવૈષ કામોઽસાધુર્નિરર્થકઃ। પરતન્ત્રોપભોગો મામાર્ય નાઽઽયોક્તુમર્હસિ
આ તો પાપનું ફળ છે; યોગ્ય ન હોય તેવો ઇચ્છા વ્યર્થ છે. બીજા પર આધાર રાખીને સુખ ભોગવવું યોગ્ય નથી, આર્ય, તું મને એ માટે ના કહો.
પ્રાતિષ્ઠચ્છાન્તનોર્વંશસ્તાત યસ્ય ત્વમન્વયઃ। અકામવૃત્તો ધર્માત્મન્સાધુ મન્યે મતં તવ
શાંતનુના વંશનો તારો વારસદાર છે, પિતા. ઇચ્છાવિહિન થઈને કરેલું તારો વિચાર સારું છે એમ હું માનું છું.
ઇત્યુક્ત્વામ્બાં સમાલોક્ય વિધિવદ્વાક્યમબ્રવીત્। વિસૃષ્ટા હ્યસિ ગચ્છ ત્વં યથાકામમનિન્દિતે
આ રીતે કહીને, તેમણે અંબા તરફ જોઈને ધર્મ પ્રમાણે કહ્યું: 'હવે તું મુક્ત છે, નિર્દોષે, તને જ્યાં મન થાય ત્યાં જા.'
નાનિયોજ્યે સમર્થોઽહં નિયોક્તું ભ્રાતરં પ્રિયમ્। અન્યબાવગતાં ચાપિ કો નારીં વાસયેદ્ગૃહે
હું મારા પ્રિય ભાઈને તેની ઇચ્છા વિરુદ્ધ કદી કહી શકતો નથી, અને જે સ્ત્રીનું મન બીજામાં હોય, એને ઘરમાં રાખવી યોગ્ય નથી.
અતસ્ત્વાં ન નિયોક્ષ્યામિ અન્યકામાસિ ગમ્યતામ્। અહમપ્યૂર્ધ્વરેતા વૈ નિવૃત્તો દારકર્મણિ
એથી, હું તને કોઈ ફરજ સોંપી શકતો નથી; તારી ઇચ્છા બીજામાં છે—જા. હું પણ બ્રહ્મચર્ય વ્રત ધારણ કરેલું છું, લગ્નકર્મમાંથી દૂર છું.
ઇત્યુક્તા સા ગતા તત્ર સખીભિઃ પરિવારિતા
આ રીતે કહેતાં, અંબા પોતાની સખીઓ સાથે ત્યાંથી ચાલી ગઈ.
નિર્દિષ્ટા હિ શનૈ રાજન્સાલ્વરાજપુરં પ્રતિ। અથામ્બા સાલ્વંમાગમ્ય સાઽબ્રવીત્પ્રતિપૂજ્ય તં
રાજા, એમને કહ્યું પ્રમાણે અંબા ધીરે ધીરે સાલ્વરાજના શહેર તરફ ગઈ. પછી અંબા ત્યાં પહોંચી અને સાલ્વને વંદન કરીને કહ્યું.
પુરા નિર્દિષ્ટભાવા ત્વામાગતાસ્મિ વરાનન। દેવવ્રતં સમુત્સૃજ્ય સાનુજં ભરતર્ષભમ્
હું પહેલેથી તને પસંદ કરાઈ હતી, એ માટે દેવવ્રત અને તેના ભાઈને છોડીને, હે સુંદરમુખ, તારી પાસે આવી છું.
પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ ભદ્રં તે વિધિવન્માં સમુદ્યતામ્
મારે તારી પાસે ધર્મ પ્રમાણે આવું છું, તું મને સ્વીકાર, તારા માટે શુભ રહે.
તયૈવમુક્તઃ સાલ્વોપિ પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્। નિર્જિતાઽસીહ ભીષ્મેણ માં વિનિર્જિત્ય રાજસુ
એમ અંબાએ કહ્યે પછી, સાલ્વ હસી પડ્યો અને બોલ્યો: 'અહીં તને ભીષ્મએ જીતેલી છે, જેમણે રાજાઓમાં મને હરાવ્યો હતો.'
અન્યેન નિર્જિતાં ભદ્રે વિસૃષ્ટાં તેન ચાલયાત્। ન ગૃહ્ણામિ વરારોહે તત્ર ચૈવ તુ ગમ્યતામ્
હે સુંદર, બીજા દ્વારા જીતાયેલી અને તેના દ્વારા છોડાયેલી સ્ત્રીને હું સ્વીકારી શકતો નથી; એથી તું ત્યાં જા.
ઇત્યુક્તા સા સમાગમ્ય કુરુરાજ્યમનુત્તમમ્। અમ્બાબ્રવીત્તતો ભીષ્મં ત્વયાઽહં સહસા હૃતા
આ રીતે કહેતાં, અંબા ફરીથી કુરુઓના અપ્રતિમ રાજ્યમાં આવી. પછી અંબાએ ભીષ્મને કહ્યું: 'તમે મને બળજબરીથી લઈ ગયા હતા.'
ક્ષત્રધર્મમવેક્ષસ્વ ત્વં ભર્તા મમ ધર્મતઃ। યાં યઃ સ્વયંવરે કન્યાં નિર્જયેચ્છૌર્યસંપદા
ક્ષત્રિય ધર્મને ધ્યાનમાં લે, ધર્મ પ્રમાણે હવે તું જ મારો પતિ છે. જે પુરુષ સ્વયંવરમાં પોતાની શક્તિથી કન્યાને જીતે છે—
રાજ્ઞઃ સર્વાન્વિનિર્જિત્ય સ તામુદ્વાહયેદ્ધ્રુવમ્। અતસ્ત્વમેવ ભર્તા મે ત્વયાઽહં નિર્જિતા યતઃ
બધા રાજાઓને હરાવીને એ પુરુષે એ કન્યાને લગ્ન કરવી જ પડે. એટલે, તું જ મારો પતિ છે, કેમ કે તું મને જીત્યો છે.
તસ્માદ્વહસ્વ માં ભીષ્મ નિર્જિતાં સંસદિ ત્વયા। ઊર્ધ્વરેતા હ્યહમિતિ પ્રત્યુવાચ પુનઃપુનઃ
એથી, ભીષ્મ, સભામાં તારા દ્વારા જીતાયેલી મને તું લગ્ન કર. 'હું તો બ્રહ્મચારી છું,' એમ ભીષ્મ વારંવાર જવાબ આપતા.
ભીષ્મં સા ચાબ્રવીદમ્બા યથાજૈષીસ્તથા કુરુ। એવમન્વગમદ્ભીષ્મં ષટ્સમાઃ પુષ્કરેક્ષણા
અંબાએ ભીષ્મને કહ્યું: 'તમે જે વચન આપ્યું છે, એ પ્રમાણે કરો.' પછી, કમળની આંખોવાળી એ સ્ત્રી છ વર્ષ સુધી ભીષ્મના પાછળ ચાલી.
ઊર્ધ્વરેતાસ્ત્વહં ભદ્રે વિવાહવિમુખોઽભવમ્। તમેવ સાલ્વં ગચ્છ ત્વં યઃ પુરા મનસા વૃતઃ
'હું હવે બ્રહ્મચારી બની ગયો છું, સુમને! લગ્નથી પણ દૂર રહી રહ્યો છું. તું એ સાલ્વ પાસે જા, જેને તારે મનથી પસંદ કર્યો હતો.'
અન્યસક્તં કિમર્થં ત્વમાત્માનમવદઃ પુરા। અન્યસક્તાં વધૂં કન્યાં વાસયેત્સ્વગૃહે ન હિ
'તારે પહેલેથી જ બીજાને મનથી પસંદ કર્યો હતો, તો પછી કેમ તું પોતાને મારી સાથે જોડાયેલી બતાવતી હતી? જે કન્યા બીજાને મનથી પસંદ કરે, એને પોતાના ઘરે રાખવી યોગ્ય નથી.'
નાહમુદ્વાહયિષ્યે ત્વાં મમ ભ્રાત્રે યવીયસે। વિચિત્રવીર્યાય શુભે યથેષ્ટં ગમ્યતામિતિ
'હું તારા સાથે લગ્ન કરી શકતો નથી, અને તને મારા નાના ભાઈ વિચિત્રવીર્યને પણ આપી શકતો નથી. શુભે, તું જ્યાં ઈચ્છે ત્યાં જા.'
ભૂયઃ સાલ્વં સમભ્યેત્ય રાજન્ગૃહ્ણીષ્વ મામિતિ। નાહં ગૃહ્ણામ્યન્યજિતામિતિ સાલ્વનિરાકૃતા
પછી અંબાએ ફરી સાલ્વ પાસે જઈને કહ્યું: 'રાજા, મને સ્વીકારો.' સાલ્વે જવાબ આપ્યો: 'હું એ સ્ત્રીને સ્વીકારતો નથી, જેને બીજાએ જીતેલી હોય.' આ રીતે સાલ્વે એને નકાર કરી.
ઊર્ધ્વરેતાસ્ત્વહમિતિ ભીષ્મેણ ચ નિરાકૃતા। અમ્બા ભીષ્મં પુનઃ સાલ્વં ભીષ્મં સાલ્વં પુનઃ પુનઃ
ભીષ્મે પોતે બ્રહ્મચારી હોવાનું કહી અંબાને નકારી. પછી અંબા વારંવાર ભીષ્મ અને સાલ્વ પાસે જતી રહી.
ગમનાગમનેનૈવમનૈષીત્ષટ્ સમા નૃપ। અશ્રુભિર્ભૂમિમુક્ષન્તી શોચન્તી સા મનસ્વિની
રાજા, આવું આવવું-જવું કરતી એ મહાન સ્ત્રી છ વર્ષ સુધી દુઃખમાં, જમીન પર આંસુ વહાવીને જીવન વિતાવતી રહી.
પીનોન્નતકુચદ્વન્દ્વા વિશાલજઘનેક્ષણા। શ્રોણીભરાલસગમા રાકાચન્દ્રનિભાનના
એના ઉંચા અને ગોળ સ્તન, પહોળા કટિ, વિશાળ આંખો અને જાડા નિતંબથી એનું ચાલવું પણ ભારે લાગતું; એનું મુખ પૂરચાંદની જેવું તેજસ્વી હતું.
વર્ષત્કાદમ્બિનીમૂર્ધ્નિ સ્ફુરન્તી ચઞ્ચલેવ સા। સા તતો દ્વાદશ સમા બાહુદામભિતો નદીમ્। પાર્શ્વે હિમવતો રમ્યે તપો ઘોરં સમાદદે
એના વાળ વરસાદમાં કાદંબના વૃક્ષ જેવાં લહેરાતા અને હલનચલન કરતા. પછી એ સુંદર હિમાલયની પાસે નદીકાંઠે બાર વર્ષ સુધી કઠોર તપ કરવા લાગી.
સંક્ષિપ્તકરણા તત્ર તપ આસ્થાય સુવ્રતા। પાદાઙ્ગુષ્ઠેન સાઽતિષ્ઠદકમ્પન્ત તતઃ સુરાઃ
એ તપસ્વિ સ્ત્રી ત્યાં પોતાના શરીર અને ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખીને, એક પગના અંગૂઠા પર ઊભી રહી. એના તપથી દેવતાઓ પણ કંપી ઉઠ્યા.
તસ્યાસ્તત્તુ તપો દૃષ્ટ્વા સુરાણાં ક્ષોભકારકમ્। વિસ્મિતશ્ચૈવ હૃષ્ટશ્ચ તસ્યાનુગ્રહબુદ્ધિમાન્
એના કઠોર તપને જોઈને દેવતાઓ ચકિત અને આનંદિત થયા. એમમાંથી એક દેવ એના પર કૃપા કરવા માટે મનમાં નક્કી કર્યું.
અનન્તસેનો ભગવાન્કુમારો વરદઃ પ્રભુઃ। માનયન્રાજપુત્રીં તાં દદૌ તસ્યૈ શુભાં સ્રજમ્
અનંતસેન નામના દેવકુમારે, જે વરદાન આપનાર અને સર્વશક્તિમાન છે, રાજકન્યાનું સન્માન કર્યું અને એને સુંદર હાર આપ્યો.