[પ્રયત્નજ્ઞો હિ કૌન્તયો નખમાંસાન્તરેષુભિઃ। સ વેદનાભિરાવિગ્નઃ પલાયનપરાયણઃ।।]
[કારણ કે કુશળ કૌંસલ્ય ધરાવતો કૌંતેયે, દુર્યોધનના આંગળીઓ વચ્ચેના માંસમાં બાણ ઘૂસાડી દીધા, જેથી દુ:ખથી પીડાઈને દુર્યોધન ભાગી ગયો.]
તં કૃચ્છ્રામાપદં પ્રાપ્તં દૃષ્ટ્વા પરમધન્વિનઃ। સમાપેતુઃ પરીપ્સન્તો ધનઞ્જયશરાર્દિતમ્
એ મહાન ધનુર્ધારીને મુશ્કેલીમાં અને ધનંજયના બાણોથી ઘાયલ જોઈ, તેના સાથીઓ તેને બચાવવા દોડી આવ્યા.
તં રથૈર્બહુસાહસ્રૈઃ કલ્પિતૈઃ કુઞ્જરૈર્હયૈઃ। પદાત્યોઘૈશ્ચ સંરબ્ધૈઃ પરિવવ્રુર્ધનઞ્જયમ્
હજારો સજ્જ રથો, હાથીઓ, ઘોડાઓ અને ઉત્સાહી પદાત સૈનિકો સાથે તેમણે ધનંજયને ઘેરી લીધો.
અથ નાર્જુનગોવિન્દૌ ન રથો વા વ્યદૃશ્યત। અસ્ત્રવર્ષેણ મહતા શરૌઘૈશ્ચાપિ સંવૃતૌ
પછી અર્જુન, ગોવિંદ કે તેમનો રથ, કોઈ પણ દેખાતા નહોતાં, કારણ કે ભારે શસ્ત્રવર્ષા અને બાણોના વરસાદે બધું ઢાંકી લીધું હતું.
તતોઽર્જુનોઽસ્ત્રવીર્યેણ નિજઘ્ને તાં વરૂથિનીમ્। તત્ર વ્યઙ્ગી કૃતાઃ પેતુઃ શતશોઽથ રથદ્વિપાઃ
પછી અર્જુને પોતાના શસ્ત્રબળથી એ મોટો સેના-વ્યૂહ તોડી નાખ્યો; ત્યાં સેંકડો રથો અને હાથીઓ અશક્ત બનીને જમીન પર પડી ગયા.
તે હતા હન્યમાનાશ્ચ ન્યગૃહ્ણંસ્તં રથોત્તમમ્। સ રથઃ સ્તમ્ભિતસ્તસ્થૌ ક્રોશમાત્રે સમન્તતઃ
જે માર્યા ગયા હતા અને જે મારવામાં આવી રહ્યા હતા, એ બધા મળીને એ ઉત્તમ રથને અટકાવી દીધો; એ રથ બધે એક પોકારના અંતરે ઊભો રહી ગયો.
તતોઽર્જુનં વૃષ્ણિવીરસ્ત્વરિતો વાક્યમબ્રવીત્। ધનુર્વિષ્ફારયાત્યર્થમહં ધ્માસ્યામિ ચામ્બુજમ્
પછી વૃષ્ણિ કુળના વીરે ઝડપથી અર્જુનને કહ્યું: 'તમે ધનુષ્યને જોરથી તાણો, ત્યાં સુધી હું શંખ ફૂંકીશ.'
તતો વિષ્ફાર્ય બલવદ્ગાણ્ડીવં જઘ્નિવાન્રિપૂન્। મહતા શરવર્ષેણ તલશબ્દેન ચાર્જુનઃ
પછી અર્જુને ગાંડીવને જોરથી તાણીને, દુશ્મનો પર તીરોની ભારે વરસાદ વરસાવી અને ધનુષ્યના ઘોંઘાટ સાથે તેમને સંહાર્યા.
પાઞ્ચજન્યં ચ બલવાન્દધ્મૌ તારેણ કેશવઃ। રજસા ધ્વસ્તપક્ષ્માન્તઃ પ્રસ્વિન્નવદનો ભૃશમ્
મહાન બળવાન કેશવે પાંચજન્ય શંખને તીવ્ર અવાજે ફૂંક્યો; ધૂળ અને પરસેવે તેમનું મુખ ઢંકાઈ ગયું હતું અને પવનથી પાંપણ પણ હલાઈ ગઈ હતી.
તેનાચ્યુતોષ્ઠપુટપૂરિતમારુતેન શઙ્ખાન્તરોદરવિવૃદ્ધવિનિઃસૃતેન। નાદેન સાસુરવિયત્સુરલોકપાલ-- મુદ્વિગ્નમીશ્વર જગત્સ્ફુટતીવ સર્વમ્
અચ્યૂતના હોઠમાંથી નીકળેલા વાયુથી શંખના ખોખામાંથી જે ગર્જના નીકળી, એ અવાજથી દેવો, દૈત્યો અને લોકપાલો સહીત આખું જગત, હે ઈશ્વર, જાણે ફાટી પડશે એમ ધ્રૂજવા લાગ્યું.
તસ્ય શઙ્ખસ્ય નાદેન ધનુષો નિઃસ્વનેન ચ। નિઃસત્વાશ્ચ સસત્વાશ્ચ ક્ષિતૌ પેતુસ્તદા જનાઃ
એ શંખના અવાજ અને ધનુષ્યના ઘોંઘાટથી, જીવતા અને નિર્જીવ બંને જાતના લોકો એ સમયે જમીન પર પડી ગયા.
તૈર્વિમુક્તો રથો રેજે વાય્વીરિત ઇવામ્બુદઃ। જયદ્રથસ્ય ગોપ્તારસ્તતઃ ક્ષુબ્ધાઃ સહાનુગાઃ
તેમણે મુક્ત કરેલા એ રથ પવનમાં ઉડતા વાદળ જેવો તેજસ્વી દેખાયો; જયદ્રથના રક્ષકો પોતાના અનુયાયીઓ સાથે ગભરાઈ ગયા.
તે દૃષ્ટ્વા સહસા પાર્થં ગોપ્તારઃ સૈન્ધવસ્ય તુ। ચક્રુર્નાદાન્મહેષ્વાસાઃ કમ્પયન્તો વસુન્ધરામ્
પાર્થને અચાનક જોઈને, સૈંધવના રક્ષક મહાન ધનુર્ધરો, ધરતી ધ્રૂજાવીને જોરદાર અવાજો કરવા લાગ્યા.
બાણશબ્દરવાંશ્ચોગ્રાન્વિમિશ્રાઞ્શઙ્ખનિઃસ્વનૈઃ। પ્રાદુશ્ચક્રુર્મહાત્માનઃ સિંહનાદરવાનપિ
એ મહાત્માઓએ તીરોના ભયાનક અવાજ, શંખના ઘોંઘાટ અને સિંહના દહાડ જેવો ગર્જન પણ એકસાથે કર્યો.
તં શ્રુત્વા નિનદં ઘોરં તાવકાનાં સમુત્થિતમ્। પ્રદધ્મતુઃ શઙ્ખવરૌ વાસુદેવધનઞ્જયૌ
તમારા પક્ષમાંથી ઉઠેલો એ ભયાનક ગર્જન સાંભળી, વાસુદેવ અને ધનંજયે બંને પોતાના શ્રેષ્ઠ શંખ ફૂંક્યા.
તેન શબ્દેન મહતા પૂરિતેયં વસુન્ધરા। સશૈલા સાર્ણવદ્વીપા સપાતાલા વિશામ્પતે
એ મહાન અવાજથી આખી ધરતી, તેની પહાડીઓ, સમુદ્રો, દ્વીપો અને પાતાળ સહિત, હે રાજા, ગૂંજી ઉઠી.
સ શબ્દો ભરતશ્રેષ્ઠ વ્યાપ્ય સર્વા દિશો દશ। પ્રતિસસ્વાન તત્રૈવ કુરુપાણ્ડવયોર્બલે
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, એ અવાજ દસેય દિશામાં વ્યાપી ગયો અને ત્યાં જ કૌરવો અને પાંડવોની સેના વચ્ચે ગુંજતો રહ્યો.
તાવકા રથિનસ્તત્ર દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણધનઞ્જયૌ। સમ્ભ્રમં પરમં પ્રાપ્તાસ્ત્વરમાણા મહારથાઃ
ત્યાં કૃષ્ણ અને ધનંજયને જોઈને, તમારા રથયોદ્ધાઓ ભારે ગભરાઈ ગયા અને મહારથીઓ દોડધામમાં આવી ગયા.
અથ કૃષ્ણૌ મહાભાગૌ તાવકા વીક્ષ્ય દંશિતૌ। અભ્યદ્રવન્ત સઙ્ક્રુદ્ધાસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
પછી, બંને મહાન કૃષ્ણોને ક્રોધિત જોઈ, તમારા લોકો પણ ગુસ્સામાં દોડી આવ્યા; એ દૃશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.
સૌમદત્તિં ત્રિભિર્વિદ્વ્વા શલ્યં ચ દશભિઃ શરૈઃ। શિતૈરગ્નિશિખાકારૈર્દ્રૌણિં વિવ્યાધ ચાષ્ટભિઃ
અર્જુને સૌમદત્તિને ત્રણ તીરો, શલ્યને અગ્નિના જ્વાળાની જેમ દહદશ તીરો અને દ્રૌણિને આઠ તીરો મારી ઘાયલ કર્યા.
ગૌતમં પઞ્ચવિંશત્યા સૈન્ધવં ચ શતેન હ। પુનર્દ્રૌણિં ચ સપ્તત્યા શરાણાં સોઽભ્યતાડયત્
કૃપાચાર્યને પચ્ચીસ તીરો, સૈંધવને સો તીરો અને ફરી દ્રૌણિને સિત્તેર તીરો મારી ઘાયલ કર્યા.
ભૂરિશ્રવાસ્તુ સઙ્ક્રુદ્ધઃ પ્રતોદં ચિચ્છિદે હરેઃ। અર્જુનં ચ ત્રિસપ્તત્યા બાણાનામાજઘાન હ
પછી ભૂરિશ્રવાએ ગુસ્સામાં આવી કૃષ્ણની કશી કાપી નાખી અને અર્જુનને ત્રેપન તીરો મારી ઘાયલ કર્યો.
તતઃ શરશતૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્તાનરીન્શ્વેતવાહનઃ। પ્રત્યષેધદ્દ્રુતં ક્રુદ્ધો મહાવાતો ઘનાનિવ
પછી શ્વેત ઘોડાવાળાં અર્જુને ક્રોધથી ભરાઈને, શતાવધિ તીક્ષ્ણ બાણોથી શત્રુઓને ઝડપથી હાંકી કાઢ્યા, જેમ મહા પવન વાદળોને ઉડાડી દે છે.
છિત્ત્વા તુ તાઞ્શરાન્રાજક્રોધસંરક્તલોચનઃ। શક્તં જગ્રાહ સમરે ગિરીણામપિ દારિણીમ્। સ્વર્ણદણ્ડાં મહાઘોરામષ્ટઘણ્ટાં ભયાવહામ્
પછી રાજાએ, ક્રોધથી આંખો લાલ કરીને, યુદ્ધમાં એ બધા બાણો કાપી નાખ્યા અને પર્વતોને પણ ફાડી નાખે એવી, સોનાની ડાંડીવાળી, આઠ ઘંટાવાળી, ભયાનક શક્તિ હાથમાં લીધી.
સમુત્ક્ષિપ્ય ચ તાં હૃષ્ટો નનાદ બલવદ્બલી। નાદેન સર્વભૂતાનિ ત્રાસયન્નિવ ભારત
એ શક્તિને ઉંચકી ને, આનંદથી ભરીને, એ મહાબળવાન યોદ્ધાએ જોરદાર ગર્જના કરી, જાણે એના અવાજથી બધાં જીવજંતુઓ ડરી જાય.
શક્તિં સમુદ્યતાં દૃષ્ટ્વા ધર્મરાજેન સંયુગે। સ્વસ્તિ દ્રોણાય સહસા સર્વભૂતાન્યથાબ્રુવન્
યુદ્ધમાં ધર્મરાજાએ એ શક્તિ ઉંચકતી જોઈને, બધા જીવોએ અચાનક દ્રોણ માટે કલ્યાણની શુભકામનાઓ કરી.
સા રાજભુજનિર્મુક્તા નિર્મુક્તોરગસન્નિભા। પ્રજ્વાલયન્તી ગગનં દિશઃ સપ્રદિશસ્તથા। દ્રોણાન્તિકમનુપ્રાપ્તા દીપ્તાસ્યા પન્નગી યથા
રાજાના હાથમાંથી છૂટેલી એ શક્તિ, જાણે છૂટેલો સાપ હોય એમ, આકાશ અને દિશાઓને જ્યોતિથી પ્રકાશિત કરતી, અગ્નિમુખી નાગની જેમ દ્રોણ પાસે પહોંચી.
તામાપતન્તીં સહસા દૃષ્ટ્વા દ્રોણો વિશામ્પતે। પ્રાદુશ્ચક્રૈ તતો બ્રાહ્મમસ્ત્રમસ્ત્રવિદાં વરઃ
એ શક્તિ ઝડપથી પોતાની તરફ આવતી જોઈને, દ્રોણે, શસ્ત્રવિદ્યા માં સર્વોત્તમ, તરત જ બ્રહ્માસ્ત્રનો ઉપયોગ કર્યો.
તદસ્ત્રં ભસ્મસાત્કૃત્વા તાં શક્તિં ઘોરદર્શનામ્। જગામ સ્યન્દનં તૂર્ણં પાણ્ડવસ્ય યશસ્વિનઃ
એ બ્રહ્માસ્ત્રે એ ભયાનક શક્તિને ભસ્મ કરી નાખી, તરત જ યશસ્વી પાંડવના રથ પાસે પહોંચી ગયું.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા દ્રોણાસ્ત્રં તત્સમુદ્યતમ્। અશામયન્મહાપ્રાજ્ઞો બ્રહ્માસ્ત્રેણૈવ મારિષ
પછી મહાપંડિત યુધિષ્ઠિરે, દ્રોણે છોડેલું એ શસ્ત્ર, માત્ર બ્રહ્માસ્ત્રથી શાંત કરી દીધું.