રથસાગરમક્ષોભ્યં માતઙ્ગાઙ્ગશિલાચિતમ્। વેલાભૂતસ્તદા પાર્થઃ પત્રિભિઃ સમવારયત્
એ અડગ અને હાથીઓના શરીરોથી ભરેલા રથોના મહાસમુદ્રને પાર્થે તીરો વડે રોકી રાખ્યો, જાણે કિનારો ઊભો કર્યો હોય.
અર્જુને ધરણીં પ્રાપ્તે હયહસ્તે ચ કેશવે। એતદન્તરમાસાદ્ય કથં પાર્થો ન ઘાતિતઃ
જ્યારે અર્જુન જમીન પર હતો અને કેશવે ઘોડાની લગામ પકડી હતી, ત્યારે એ સમયગાળા દરમિયાન પાર્થે કેમ મારાયો નહીં?
સદ્યઃ પાર્થિવ પાર્થેન નિરુદ્ધાઃ સર્વપાર્થિવાઃ। રથસ્થા ધરણીસ્થેન વાક્યમચ્છાન્દસં યથા
હે રાજા, પાર્થે જમીન પર રહીને તરત જ બધાં રથપર બેઠેલા રાજાઓને એમ જ રોકી લીધા, જેમ કોઈ મંત્રથી બધું શાંત થઈ જાય.
સ પાર્થઃ પાર્થિવાન્સર્વાન્ભૂમિસ્થોપિ રથસ્થિતાન્। એકો નિવારયામાસ લોભઃ સર્વગુણાનિવ।।]
એ પાર્થે, જમીન પર ઊભો રહીને પણ, એકલો જ રથપર બેઠેલા બધા રાજાઓને રોકી રાખ્યો, જેમ લોભને દબાવીને બધા ગુણો અટકાઈ જાય છે.
તતો જનાર્દનઃ સઙ્ખ્યે પ્રિયં પુરુષસત્તમમ્। અસમ્ભ્રાન્તો મહાબાહુરર્જુનં વાક્યમબ્રવીત્
પછી જનાર્દનએ યુદ્ધમાં સ્થિર રહીને, પ્રેમપૂર્વક અર્જુનને શાંત મનથી સંબોધન કર્યું.
ઉદપાનમિહાશ્વાનાં નાલમસ્તિ રણેઽર્જુન। પરીપ્સન્તે જલં ચેમે પેયં ન ત્વવગાહનમ્
અર્જુન, અહીં યુદ્ધના મેદાનમાં ઘોડાંઓ માટે યોગ્ય પાણી નથી; એ લોકોને પાણી પીવું છે, સ્નાન કરવા માટે નહીં.
ઇદમસ્તીત્યસમ્ભ્રાન્તો બ્રુવન્નસ્ત્રેણ મેદિનીમ્। અભિહત્યાર્જુનશ્ચક્રે વાજિપાનં સરઃ શુભમ્
અર્જુને નિર્ભયતાપૂર્વક કહ્યું, 'અહીં છે,' અને પોતાનું શસ્ત્ર ધરતી પર માર્યું, જેથી સુંદર સરોવર ઊભું થયું, જ્યાં ઘોડાંઓએ પાણી પીધું.
[હંસકારણ્ડવાકીર્ણં ચક્રવાકોપશોભિતમ્। સુવિસ્તીર્ણં પ્રસન્નામ્ભઃ પ્રફુલ્લવરપઙ્કજમ્
તે સરોવર હંસ અને કાંદલોથી ભરેલું હતું, ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભાયમાન, વિશાળ અને સ્વચ્છ પાણીવાળું, તેમજ ખીલી રહેલા સુંદર કમળોથી સજ્જ હતું.
કૂર્મમત્સ્યગણાકીર્ણમગાધમૃષિસેવિતમ્। આગચ્છન્નારદમુનિર્દર્શનાર્થં કૃતં ક્ષણાત્।।]
તેમાં કાચબા અને માછલીઓના જૂથો ભેગા થયા, સરોવર ઊંડું અને ઋષિઓ દ્વારા વંદિત હતું; અને તરત જ નારદ મુનિ પણ એ દૃશ્ય જોવા આવ્યા.
શરવંશં શરસ્થૂણં શરાચ્છાદનમદ્ભુતમ્। શરવેશ્માકરોત્પાર્થસ્ત્વષ્ટેવાદ્ભુતકર્મકૃત્
પાર્થએ તીરોની દિવાલો, તીરોના થાંભલા અને અદ્ભુત તીરોનું આવરણ બનાવીને, તીરોનું અદ્ભુત ઘર ઊભું કર્યું, જાણે ત્વષ્ટા જેવા ચમત્કારી કારગર હોય તેમ.
તતઃ પ્રહસ્ય ગોવિન્દઃ સાધુસાધ્વિત્યથાબ્રવીત્। શરવેશ્મનિ પાર્થેન કૃતે તસ્મિન્મહાત્મના
પછી ગોવિંદે હસીને કહ્યું, 'શાબાશ, શાબાશ,' જ્યારે મહાન આત્માવાળા પાર્થએ એ તીરોનું ઘર તૈયાર કર્યું.
સ તાઁલ્લબ્ધોદકાન્સ્નાતાઞ્જગ્ધાન્નાન્વિગતક્લમાન્। યોજયામાસ સંહૃષ્ટઃ પુનરેવ રથોત્તમે
પાણી મળ્યા પછી, ઘોડાંઓએ સ્નાન કર્યું, ખોરાક ખાધો અને થાક ઉતારી, પછી આનંદપૂર્વક ફરીથી તેમને શ્રેષ્ઠ રથમાં જોતાં.
સ તં રથવરં શૌરિઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ। સમાસ્થાય મહાતેજાઃ સાર્જુનઃ પ્રયયૌ દ્રુતમ્
શૌરી, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને મહાન તેજસ્વી, એ ઉત્તમ રથમાં ચઢીને અર્જુન સાથે ઝડપથી આગળ વધ્યા.
યોજયિત્વા હયાંસ્તસ્ય વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા। રણે ચચાર ગોવિન્દસ્તૃણીકૃત્ય મહારથાન્
વિધિ પ્રમાણે ઘોડાંઓને જોતાં, ગોવિંદ યુદ્ધમાં પ્રવેશ્યા અને મહારથીઓને અણગણ્ય ગણ્યા.
રથં રથવરસ્યાજૌ યુક્તં લબ્ધોદકૈર્હયૈઃ। દૃષ્ટ્વા કુરુબલશ્રેષ્ઠાઃ પુનર્વિમનસોઽભવન્
જ્યારે શ્રેષ્ઠ રથચાલકનો રથ, પાણીથી તાજા થયેલા ઘોડાંઓ સાથે જોડાયેલો જોયો, ત્યારે કૌરવોના મુખ્ય સેનાપતિઓ ફરીથી નિરાશ થયા.
વિનિઃસ્વસન્તસ્તે રાજન્ભગ્નદંષ્ટ્રા ઇવોરગાઃ। ઘિગહોઽતિગતઃ પાર્થઃ કૃષ્ણશ્ચેત્યબ્રુવન્પૃથક્
તેઓએ ઊંડા શ્વાસ લીધા, રાજન, જાણે દાંત તૂટી ગયેલા સાપો હોય, અને અલગ-અલગ કહ્યું, 'પાર્થ અને કૃષ્ણ તો અમને પાર કરી ગયા.'
તત્સૈન્યં સર્વતો દૃષ્ટ્વા રોમહર્ષણમદ્ભુતમ્। ત્વરધ્વમિતિ ચાક્રન્દન્નૈતદસ્તીતિ ચાવુવન્
આ અદ્ભુત અને રોમાંચક દૃશ્ય જોઈને, આખી સેના ચીસો પાડી ઉઠી, 'ઝલદી કરો!' અને કહ્યું, 'હા, આવું જ છે!'
સર્વક્ષત્રસ્ય મિષતો રથેનૈકેન દંશિતૌ। બાલઃ ક્રીડનકેનેવ કદર્થીકૃત્ય નો બલમ્
બધા ક્ષત્રિયોની સામે, માત્ર એક જ રથમાં બન્નેએ અમને પડકાર્યા, જાણે કોઈ બાળક રમકડાંથી અમારું બળ નાનું ગણતું હોય.
ક્રોશતાં યતમાનાનામસંસક્તૌ પરન્તપૌ। દર્શયિત્વાઽત્મનો વીર્યં પ્રયાતૌ સર્વરાજસુ
જ્યારે બધા બૂમો પાડી રહ્યા હતા અને પ્રયત્ન કરી રહ્યા હતા, ત્યારે એ બંને શત્રુવિનાશકોએ પોતાનું પરાક્રમ બતાવીને બધા રાજાઓ વચ્ચેથી ચાલ્યા ગયા.
યથા દેવાસુરે યુદ્ધે તૃણીકૃત્ય ચ દાનવાન્। ઇન્દ્રાવિષ્ણૂ પુરા રાજઞ્જમ્ભસ્ય વધકાઙ્ક્ષિણૌ
જેમ દેવાસુર યુદ્ધમાં, ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુએ દાનવોને અણગણ્ય ગણ્યા અને જંભના વધની ઈચ્છા રાખી, એ રીતે, રાજન.
તૌ પ્રયાતૌ પુનર્દૃષ્ટ્વા તદાઽન્યે સૈનિકાબ્રુવન્। ત્વરધ્વં કુરવઃ સર્વે વધે કૃષ્ણકિરીટિનોઃ
તેમને ફરીથી જતા જોઈ, બીજા સૈનિકોએ કહ્યું, 'કૌરવો, બધાએ ઝડપ કરો, કૃષ્ણ અને મકુટધારીનો વધ કરવા.'
રથં યુઙ્ક્ત્વા હિ દાશાર્હો મિષતાં સર્વધન્વિનામ્। જયદ્રથાય યાત્યેષ કદર્થીકૃત્ય નો રણે
કારણ કે દાશાર્હે બધાં ધનુર્ધારીઓની સામે રથ જોડ્યો છે અને જયદ્રથ પાસે જઈ રહ્યો છે, અમને યુદ્ધમાં નાનું ગણતો.
તત્ર કેચિન્મિથો રાજન્સમભાષન્ત ભૂમિપાઃ। અદૃષ્ટપૂર્વં સઙ્ગ્રામે તદૃષ્ટ્વા મહદદ્ભુતમ્
ત્યાં કેટલાક રાજાઓએ, હે રાજા, એકબીજામાં વાત કરી, કારણ કે તેમણે યુદ્ધમાં પહેલે ક્યારેય ન જોયેલું એવું અદ્ભુત અને મોટું ઘટનાક્રમ જોઈ લીધું હતું.
સર્વસૈન્યાનિ રાજા ચ ધૃતરાષ્ટ્રોઽત્યયં ગતઃ। દુર્યોધનાપરાઘેન ક્ષત્રં કૃત્સ્ના ચ મેદિની
બધી સેનાઓ અને ધૃતરાષ્ટ્ર રાજા વિનાશ પામ્યા છે; દુર્યોધનના પરાજયથી આખું ક્ષત્રિય વર્ગ અને પૃથ્વી પણ નાશ પામી છે.
વિલયં સમનુપ્રાપ્તા તચ્ચ રાજા ન બુધ્યતે। ઇત્યેવં ક્ષત્રિયાસ્તત્ર બ્રુવન્ત્યન્યે ચ ભારત
બધા વિનાશ પામ્યા છતાં પણ રાજા એ સમજતો નથી; ત્યાં ક્ષત્રિયોએ અને બીજાઓએ પણ આવી જ વાતો કરી.
સિન્ધુરાજસ્ય યત્કૃત્યં ગતસ્ય યમસાદનમ્। તત્કરોતુ વૃથાદૃષ્ટિર્ધાર્તરાષ્ટ્રોઽનુપાયવિત્
ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર, જે યોગ્ય રીત જાણતો નથી અને વ્યર્થ જોઈ રહ્યો છે, તે હવે યમલોક પામેલા સિંધુરાજા માટે જે કરવું છે, તે કરે.
તતઃ શીઘ્રતરં પ્રાયાત્પાણ્ડવઃ સૈન્ધવં પ્રતિ। વિવર્તમાને તિગ્માંશૌ હૃષ્ટૈઃ પીતોદકૈર્હયૈઃ
પછી પાંડુપુત્ર ઝડપથી સિંધુરાજા તરફ આગળ વધ્યો, જ્યારે તીવ્ર તપતા સૂર્યના વળાંક સમયે, આનંદિત અને તાજા પાણી પીધેલા ઘોડાઓ સાથે.
તં પ્રયાન્તં મહાબાહું સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્। નાશક્નુવન્વારયિતું યોધાઃ ક્રુદ્ધમિવાન્તકમ્
બધા યોદ્ધાઓ એ મહાબાહુ અને શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેને રોકી શક્યા નહીં, જે ક્રોધિત યમરાજ જેવો આગળ વધી રહ્યો હતો.
વિદ્રાવ્ય તુ તતઃ સૈન્યં પાણ્ડવઃ શત્રુતાપનઃ। યથા મૃગગણાન્સિંહઃ સૈન્ધવાર્થે વ્યલોડયત્
પાંડવ, દુશ્મનોને દુઃખ આપનાર, એ સેનાને દોડી હાંકી કાઢી અને સિંધુરાજા માટે તેમને વિખેરી નાખ્યા, જેમ સિંહ હરણોના ટોળાને વિખેરી નાખે.
ગાહમાનસ્ત્વનીકાનિ તૂર્ણમશ્વાનચોદયત્। બલાકાભં તુ દાશાર્હઃ પાઞ્ચજન્યં વ્યનાદયત્
સેનાની પાંખો ભેદી, તેણે ઘોડાઓને ઝડપથી દોડાવ્યા; અને દાશાર્હ વંશજએ, બગલાની ટોળા જેવું સફેદ પાંડું પાંજરું પાંજરું વગાડ્યું.