તં દૃષ્ટ્વા કુરવસ્ત્રસ્તાઃ પ્રહૃષ્ટાશ્ચાભવન્પુનઃ। અભ્યવર્તન્ત પાર્થં ચ સમન્તાદ્ભરતર્ષભ
એને જોઈને કૌરવો એક તરફ તો ડરી ગયા અને બીજી તરફ ખુશ પણ થયા; અને પછી, ભરતકુલના શ્રેષ્ઠ, એમણે ચારેય બાજુથી પાર્થને ઘેરી લીધો.
શ્રાન્તં ચૈનં સમાલક્ષ્ય જ્ઞાત્વા દૂરે ચ સૈન્ધવમ્। સિંહનાદેન મહતા સર્વતઃ પર્યવારયન્
એમણે જોયું કે અર્જુન થાકેલો છે અને સિંધુરાજ પણ દૂર છે, તો બધાએ મોટો સિંહગર્જન કરી ચારેય બાજુથી એને ઘેરી લીધો.
તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા સુસંરબ્ધાનુત્સ્મયન્પુરુષર્ભઃ। શનકૈરિવ દાશાર્હમર્જુનો વાક્યમબ્રવીત્
એમને એટલા ઉગ્ર ક્રોધિત જોઈને, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને હળવો સ્મિત કરીને ધીમે ધીમે દાશાર્હકુળના કૃષ્ણને કહ્યું.
શરાર્દિતાશ્ચ ગ્લાનાશ્ચ હયા દૂરે ચ સૈન્ધવઃ। કિમિહાનન્તરં કાર્યં સાધિષ્ઠં તવ રોચતે
અમારા ઘોડા ઘાયલ અને થાકી ગયા છે, અને સિંધુરાજ પણ દૂર છે; હવે આગળ શું કરવું એ તમે શ્રેષ્ઠ માનો તે કહો.
બ્રૂહિ કૃષ્ણ યથાતત્ત્વં ત્વં હિ પ્રાજ્ઞતમઃ સદા। ભવન્નેત્રા રણે શત્રૂન્વિજેષ્યન્તીહ પાણ્ડવાઃ
કૃષ્ણ, તમે હંમેશા જ્ઞાનમાં શ્રેષ્ઠ છો, સાચું જે હોય તે કહો; તમારે માર્ગદર્શનથી પાંડવો અહીં યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતશે.
મમ ત્વનન્તરં કૃત્યં યદ્વૈ તત્ત્વં નિબોધ મે। હયાન્વિમુચ્ય હિ સુખં વિશલ્યાન્કુરુ માધવ
હવે સાંભળો, આગળ શું કરવું તે કહું છું: માધવ, ઘોડાઓને છોડી દો અને એમના ઘા-ઝખમની સારસંભાળ કરો, જેથી એમને આરામ મળે.
એવમુક્તસ્તુ પાર્થેન કેશવઃ પ્રત્યુવાચ તમ્। મમાપ્યેતન્મતં પાર્થ યદિતં તે પ્રભાષિતમ્
પાર્થના આ શબ્દો સાંભળીને કેશવે કહ્યું: 'પાર્થ, તું જે વાત કહી છે, એ જ મારી પણ મરજી છે.'
અહમાવારયિષ્યામિ સર્વસૈન્યાનિ કેશવ। ત્વમપ્યત્ર યથાન્યાયં કુરુ કાર્યમનન્તરમ્
'હું બધાં સૈન્યને રોકી રાખીશ, કેશવ; તું પણ અહીં જે યોગ્ય હોય તે કામ વિલંબ કર્યા વિના કર.'
સોઽવતીર્ય રથોપસ્થાદસમ્ભ્રાન્તો ધનઞ્જયઃ। ગાણ્ડીવં ધનુરાદાય તસ્થૌ ગિરિવિવાચલઃ)
ધનંજય નિર્વિકાર રહીને રથમાંથી નીચે ઉતર્યો, પોતાના ગાંડીવ ધનુષ્યને હાથમાં લીધો અને પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.
તમભ્યધાવન્ક્રોશન્તઃ ક્ષત્રિયા જયકાઙ્ક્ષિણઃ। ઇદં છિદ્રમિતિ જ્ઞાત્વા ધરણીસ્થં ધનઞ્જયમ્
ધરતી પર ઊભેલા ધનંજયને જોઈને, વિજયની ઇચ્છાથી ભરેલા ક્ષત્રિયોએ આ અવસર જાણીને ચીસો પાડતાં તેની તરફ દોડી આવ્યા.
તમેકં રથવંશેન મહતા પર્યવારયન્। વિકર્ષન્તશ્ચ ચાપાનિ વિસૃજન્તશ્ચ સાયકાન્
તેઓએ ધનંજયને એકલા ને મોટા રથોના વલયથી ઘેરી લીધો અને ધનુષ્યો ખેંચી તીરો વરસાવા લાગ્યા.
શસ્ત્રાણિ ચ વિચિત્રાણિ ક્રુદ્ધાસ્તત્ર વ્યદર્શયન્। છાદયન્તઃ શરૈઃ પાર્થં મેઘા ઇવ દિવાકરમ્
ત્યાં ક્રોધિત યુદ્ધાઓએ વિવિધ શસ્ત્રો બતાવ્યા અને પાર્થેને તીરો વડે આવરી લીધો, જેમ મેઘો સૂર્યને ઢાંકે છે.
અભ્યદ્રવન્ત વેગેન ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયર્ષભમ્। નરસિંહં રથોદારાઃ સિંહં મત્તા ઇવ દ્વિપાઃ
મોટા રથવાળા ક્ષત્રિયોએ મનુષ્યોમાં સિંહ સમા પાર્થે પર જોરથી હુમલો કર્યો, જેમ ઉશ્કૃષ્ટ હાથીઓ સિંહ પર તૂટી પડે છે.
તત્ર પાર્થસ્ય ભુજયોર્મહદ્બલમદૃશ્યત। યત્ક્રુદ્ધો બહુલાઃ સેનાઃ સર્વતઃ સમવારયત્
ત્યાં પાર્થેના હાથોની મહાન તાકાત દેખાઈ, કારણ કે ક્રોધે ભરાઈને તેણે ચારે બાજુથી આવતી વિશાળ સેનાઓને રોકી રાખી.
અસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ સંવાર્ય દ્વિષતાં સર્વતો વિભુઃ। ઇષુભિર્બુભિસ્તૂર્ણં સર્વાનેવ સમાવૃણોત્
વિરોધીઓના શસ્ત્રોને પોતાના શસ્ત્રોથી અટકાવી, તે મહાન યોદ્ધાએ ઝડપથી બધાને તીરો વડે ઢાંકી લીધા.
તત્રાન્તરિક્ષે બાણાનાં પ્રગાઢાનાં વિશામ્પતે। સઙ્ઘર્ષેણ મહાર્ચિષ્માન્પાવકઃ સમજાયત
હે રાજાઓના રાજા, ત્યાં આકાશમાં ઘનઘોર તીરોના અથડામણથી તેજસ્વી અગ્નિ પ્રગટાયો.
તત્રતત્ર મહેષ્વાસૈઃ શ્વસદ્ભિઃ શોણિતોક્ષિતૈઃ। હયૈર્નાગૈશ્ચ સમ્ભિન્નૈર્નદદ્ભિશ્ચારિકર્શન
હે અરિકર્શન, અહીં-ત્યાં મહાન ધનુર્ધરોએ, લોહીથી સ્નાન કરેલા ઘોડા અને હાથીઓ સાથે, ઘેરા શ્વાસો લીધા અને ગર્જના કરી.
સંરબ્ધૈશ્ચારિભિર્વીરૈઃ પ્રાર્થયદ્ભિર્જયં મૃધે। એકસ્થૈર્બહુભિઃ ક્રુદ્ધૈરૂષ્મેવ સમજાયત
યુદ્ધમાં વિજયની આશા રાખતા ગુસ્સે ભરેલા અનેક પદાત યોદ્ધાઓએ એકલા પાર્થે સામે લડાઈ કરી, અને ત્યાં ભયાનક ઉશ્કેરાટ ફેલાયો.
શરોર્મિણં ધ્વજાવર્તં નાગનક્રં દુરત્યયમ્। પદાતિમત્સ્યકલિલં શઙ્ખદુન્દુભિનિઃસ્વનમ્
તીરોની લહેર, ધ્વજોના વલય, હાથી અને મગર જેવું અપરિવહ્ય સમુદ્ર, પદાતોની ભીડ માછલીઓ જેવી, અને શંખ-દુન્દુભિના ઘોંઘાટથી યુદ્ધમેદાન ગૂંજી ઉઠ્યું.
અસઙ્ખ્યેયમપારં ચ રજો નીરમતીવ ચ। ઉષ્ણીષકમઠં છત્રપતાકાફેનમાલિનમ્
તે અણગણ્ય અને અપરિમિત હતું, ધૂળ પાણી જેવી લાગી, શિરમુકુટોની ટોચોથી શોભિત અને છત્ર-ધ્વજોના ફેનથી ભરપૂર હતું.
રથસાગરમક્ષોભ્યં માતઙ્ગાઙ્ગશિલાચિતમ્। વેલાભૂતસ્તદા પાર્થઃ પત્રિભિઃ સમવારયત્
એ અડગ અને હાથીઓના શરીરોથી ભરેલા રથોના મહાસમુદ્રને પાર્થે તીરો વડે રોકી રાખ્યો, જાણે કિનારો ઊભો કર્યો હોય.
અર્જુને ધરણીં પ્રાપ્તે હયહસ્તે ચ કેશવે। એતદન્તરમાસાદ્ય કથં પાર્થો ન ઘાતિતઃ
જ્યારે અર્જુન જમીન પર હતો અને કેશવે ઘોડાની લગામ પકડી હતી, ત્યારે એ સમયગાળા દરમિયાન પાર્થે કેમ મારાયો નહીં?
સદ્યઃ પાર્થિવ પાર્થેન નિરુદ્ધાઃ સર્વપાર્થિવાઃ। રથસ્થા ધરણીસ્થેન વાક્યમચ્છાન્દસં યથા
હે રાજા, પાર્થે જમીન પર રહીને તરત જ બધાં રથપર બેઠેલા રાજાઓને એમ જ રોકી લીધા, જેમ કોઈ મંત્રથી બધું શાંત થઈ જાય.
સ પાર્થઃ પાર્થિવાન્સર્વાન્ભૂમિસ્થોપિ રથસ્થિતાન્। એકો નિવારયામાસ લોભઃ સર્વગુણાનિવ।।]
એ પાર્થે, જમીન પર ઊભો રહીને પણ, એકલો જ રથપર બેઠેલા બધા રાજાઓને રોકી રાખ્યો, જેમ લોભને દબાવીને બધા ગુણો અટકાઈ જાય છે.
તતો જનાર્દનઃ સઙ્ખ્યે પ્રિયં પુરુષસત્તમમ્। અસમ્ભ્રાન્તો મહાબાહુરર્જુનં વાક્યમબ્રવીત્
પછી જનાર્દનએ યુદ્ધમાં સ્થિર રહીને, પ્રેમપૂર્વક અર્જુનને શાંત મનથી સંબોધન કર્યું.
ઉદપાનમિહાશ્વાનાં નાલમસ્તિ રણેઽર્જુન। પરીપ્સન્તે જલં ચેમે પેયં ન ત્વવગાહનમ્
અર્જુન, અહીં યુદ્ધના મેદાનમાં ઘોડાંઓ માટે યોગ્ય પાણી નથી; એ લોકોને પાણી પીવું છે, સ્નાન કરવા માટે નહીં.
ઇદમસ્તીત્યસમ્ભ્રાન્તો બ્રુવન્નસ્ત્રેણ મેદિનીમ્। અભિહત્યાર્જુનશ્ચક્રે વાજિપાનં સરઃ શુભમ્
અર્જુને નિર્ભયતાપૂર્વક કહ્યું, 'અહીં છે,' અને પોતાનું શસ્ત્ર ધરતી પર માર્યું, જેથી સુંદર સરોવર ઊભું થયું, જ્યાં ઘોડાંઓએ પાણી પીધું.
[હંસકારણ્ડવાકીર્ણં ચક્રવાકોપશોભિતમ્। સુવિસ્તીર્ણં પ્રસન્નામ્ભઃ પ્રફુલ્લવરપઙ્કજમ્
તે સરોવર હંસ અને કાંદલોથી ભરેલું હતું, ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભાયમાન, વિશાળ અને સ્વચ્છ પાણીવાળું, તેમજ ખીલી રહેલા સુંદર કમળોથી સજ્જ હતું.
કૂર્મમત્સ્યગણાકીર્ણમગાધમૃષિસેવિતમ્। આગચ્છન્નારદમુનિર્દર્શનાર્થં કૃતં ક્ષણાત્।।]
તેમાં કાચબા અને માછલીઓના જૂથો ભેગા થયા, સરોવર ઊંડું અને ઋષિઓ દ્વારા વંદિત હતું; અને તરત જ નારદ મુનિ પણ એ દૃશ્ય જોવા આવ્યા.
શરવંશં શરસ્થૂણં શરાચ્છાદનમદ્ભુતમ્। શરવેશ્માકરોત્પાર્થસ્ત્વષ્ટેવાદ્ભુતકર્મકૃત્
પાર્થએ તીરોની દિવાલો, તીરોના થાંભલા અને અદ્ભુત તીરોનું આવરણ બનાવીને, તીરોનું અદ્ભુત ઘર ઊભું કર્યું, જાણે ત્વષ્ટા જેવા ચમત્કારી કારગર હોય તેમ.