તયોસ્તુ ભૃશસઙ્ક્રુદ્ધઃ શરાભ્યાં પાણ્ડુનન્દનઃ। ધનુષી ચિચ્છિદે તૂર્ણં ભૂય એવ ધનઞ્જયઃ
પણ પાંડુનંદન અર્જુને પણ ખૂબ જ ગુસ્સામાં આવીને બે તીરો વડે એમના ધનુષ્ય ફરીથી ઝડપથી કાપી નાખ્યાં.
તથાન્યૈર્વિશિખૈસ્તૂર્ણં રુક્મપુઙ્ખૈઃ શિલાશિતૈઃ। જઘાનાશ્વાંસ્તથા સૂતૌ પાર્ષ્ણી ચ સપદાનુગૌ
પછી, સુવર્ણપાંખવાળા અને તીક્ષ્ણ લોખંડના તીરો વડે, અર્જુને એમના ઘોડા, રથચાલક અને પગપાળા સાથીઓને પણ મારી નાખ્યા.
જ્યેષ્ઠસ્ય ચ શિરઃ કાયાત્ક્ષુરપ્રેણ ન્યકૃન્તત। સ પપાત હતઃ પૃથ્વ્યાં વાતરુગ્ણ ઇવ દ્રુમઃ
પછી, મોટા ભાઈનું માથું અર્જુને ક્ષુરધાર તીરે શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું; તે પવનથી પડેલા વૃક્ષની જેમ જમીન પર ઢળી પડ્યો.
વિન્દં તુ નિહતં દૃષ્ટ્વા હ્યનુવિન્દઃ પ્રતાપવાન્। હતાશ્વં રથમુત્સૃજ્ય ગદાં ગૃહ્ય મહાબલઃ
વિંદને મૃત્યુ પામેલો જોઈને, પરાક્રમી અનુવિંદે પોતાના ઘોડાવાળા રથને છોડી દીધો અને ગદા હાથમાં લઈને મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો.
અભ્યવર્તત સઙ્ગ્રામે ભ્રાતુર્વધમનુસ્મરન્। ગદયા રથિનાં શ્રેષ્ઠો નૃત્યન્નિવ મહારથઃ
ભાઈના મૃત્યુની યાદમાં, મહારથી અનુવિંદે ગદા ફરકાવતો, будто નૃત્ય કરતા, યુદ્ધમાં આગળ વધ્યો.
અનુવિન્દસ્તુ ગદયા લલાટે મધુસૂદનમ્। સ્પષ્ટ્વા નાકમ્પયત્ક્રુદ્ધો મૈનાકમિવ પર્વતમ્
અનુવિંદે ગુસ્સામાં આવીને ગદાથી મધુસૂદનના કપાળ પર ઘા કર્યો, પણ તે જરા પણ હલ્યો નહીં, જેમ કે કોઈ માઈનાક પર્વતને હલાવી ન શકે.
તસ્યાર્જુનઃ શરૈઃ ષડ્ભિર્ગ્રીવાં પાદૌ ભુજૌ શિરઃ। નિચકર્ત સ સઞ્છન્નઃ પપાતાદ્રિચયો યથા
પછી અર્જુને છ તીરો વડે એની ગરદન, પગ, હાથ અને માથું કાપી નાખ્યાં; એના શરીરના ભાગો છૂટી પડ્યા અને એ પર્વતોના ઢગલા જેમ ધરાશાયી થયો.
તતસ્તૌ નિહતૌ દૃષ્ટ્વા તયો રાજન્પદાનુગાઃ। અભ્યદ્રુવન્ત સઙ્ક્રુદ્ધાઃ કિરન્તઃ શતશઃ શરાન્
પછી, રાજા, એ બંનેના મૃત્યુ જોઈને એમના સાથીઓ ભારે ગુસ્સામાં આવીને સૈંકડો તીરો વરસાવતા દોડ્યા.
તાનર્જુનઃ શરૈસ્તૂર્ણં નિહત્ય ભરતર્ષભ। વ્યરોચત યથા વહ્નિર્દાવં દગ્ધ્વા હિમાત્યયે
અર્જુને ઝડપથી તીરો ચલાવીને એ બધાને મારી નાખ્યા, અને એ અગ્નિ જેવો તેજસ્વી લાગ્યો, જેમ શિયાળાની ઋતુ પછી જંગલ સળગી જાય છે.
તયોઃ સેનામતિક્રમ્ય કૃચ્છ્રાદિવ ધનઞ્જયઃ। વિબભૌ જલદં હિત્વા દિવાકર ઇવોદિતઃ
એ બંનેની સેના પર ભારે મહેનતથી વિજય મેળવ્યા પછી, ધનંજય એ રીતે તેજ પામ્યો, જેમ મેઘ દૂર થયા પછી સૂર્ય ઉગે છે.
તં દૃષ્ટ્વા કુરવસ્ત્રસ્તાઃ પ્રહૃષ્ટાશ્ચાભવન્પુનઃ। અભ્યવર્તન્ત પાર્થં ચ સમન્તાદ્ભરતર્ષભ
એને જોઈને કૌરવો એક તરફ તો ડરી ગયા અને બીજી તરફ ખુશ પણ થયા; અને પછી, ભરતકુલના શ્રેષ્ઠ, એમણે ચારેય બાજુથી પાર્થને ઘેરી લીધો.
શ્રાન્તં ચૈનં સમાલક્ષ્ય જ્ઞાત્વા દૂરે ચ સૈન્ધવમ્। સિંહનાદેન મહતા સર્વતઃ પર્યવારયન્
એમણે જોયું કે અર્જુન થાકેલો છે અને સિંધુરાજ પણ દૂર છે, તો બધાએ મોટો સિંહગર્જન કરી ચારેય બાજુથી એને ઘેરી લીધો.
તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા સુસંરબ્ધાનુત્સ્મયન્પુરુષર્ભઃ। શનકૈરિવ દાશાર્હમર્જુનો વાક્યમબ્રવીત્
એમને એટલા ઉગ્ર ક્રોધિત જોઈને, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને હળવો સ્મિત કરીને ધીમે ધીમે દાશાર્હકુળના કૃષ્ણને કહ્યું.
શરાર્દિતાશ્ચ ગ્લાનાશ્ચ હયા દૂરે ચ સૈન્ધવઃ। કિમિહાનન્તરં કાર્યં સાધિષ્ઠં તવ રોચતે
અમારા ઘોડા ઘાયલ અને થાકી ગયા છે, અને સિંધુરાજ પણ દૂર છે; હવે આગળ શું કરવું એ તમે શ્રેષ્ઠ માનો તે કહો.
બ્રૂહિ કૃષ્ણ યથાતત્ત્વં ત્વં હિ પ્રાજ્ઞતમઃ સદા। ભવન્નેત્રા રણે શત્રૂન્વિજેષ્યન્તીહ પાણ્ડવાઃ
કૃષ્ણ, તમે હંમેશા જ્ઞાનમાં શ્રેષ્ઠ છો, સાચું જે હોય તે કહો; તમારે માર્ગદર્શનથી પાંડવો અહીં યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતશે.
મમ ત્વનન્તરં કૃત્યં યદ્વૈ તત્ત્વં નિબોધ મે। હયાન્વિમુચ્ય હિ સુખં વિશલ્યાન્કુરુ માધવ
હવે સાંભળો, આગળ શું કરવું તે કહું છું: માધવ, ઘોડાઓને છોડી દો અને એમના ઘા-ઝખમની સારસંભાળ કરો, જેથી એમને આરામ મળે.
એવમુક્તસ્તુ પાર્થેન કેશવઃ પ્રત્યુવાચ તમ્। મમાપ્યેતન્મતં પાર્થ યદિતં તે પ્રભાષિતમ્
પાર્થના આ શબ્દો સાંભળીને કેશવે કહ્યું: 'પાર્થ, તું જે વાત કહી છે, એ જ મારી પણ મરજી છે.'
અહમાવારયિષ્યામિ સર્વસૈન્યાનિ કેશવ। ત્વમપ્યત્ર યથાન્યાયં કુરુ કાર્યમનન્તરમ્
'હું બધાં સૈન્યને રોકી રાખીશ, કેશવ; તું પણ અહીં જે યોગ્ય હોય તે કામ વિલંબ કર્યા વિના કર.'
સોઽવતીર્ય રથોપસ્થાદસમ્ભ્રાન્તો ધનઞ્જયઃ। ગાણ્ડીવં ધનુરાદાય તસ્થૌ ગિરિવિવાચલઃ)
ધનંજય નિર્વિકાર રહીને રથમાંથી નીચે ઉતર્યો, પોતાના ગાંડીવ ધનુષ્યને હાથમાં લીધો અને પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.
તમભ્યધાવન્ક્રોશન્તઃ ક્ષત્રિયા જયકાઙ્ક્ષિણઃ। ઇદં છિદ્રમિતિ જ્ઞાત્વા ધરણીસ્થં ધનઞ્જયમ્
ધરતી પર ઊભેલા ધનંજયને જોઈને, વિજયની ઇચ્છાથી ભરેલા ક્ષત્રિયોએ આ અવસર જાણીને ચીસો પાડતાં તેની તરફ દોડી આવ્યા.
તમેકં રથવંશેન મહતા પર્યવારયન્। વિકર્ષન્તશ્ચ ચાપાનિ વિસૃજન્તશ્ચ સાયકાન્
તેઓએ ધનંજયને એકલા ને મોટા રથોના વલયથી ઘેરી લીધો અને ધનુષ્યો ખેંચી તીરો વરસાવા લાગ્યા.
શસ્ત્રાણિ ચ વિચિત્રાણિ ક્રુદ્ધાસ્તત્ર વ્યદર્શયન્। છાદયન્તઃ શરૈઃ પાર્થં મેઘા ઇવ દિવાકરમ્
ત્યાં ક્રોધિત યુદ્ધાઓએ વિવિધ શસ્ત્રો બતાવ્યા અને પાર્થેને તીરો વડે આવરી લીધો, જેમ મેઘો સૂર્યને ઢાંકે છે.
અભ્યદ્રવન્ત વેગેન ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયર્ષભમ્। નરસિંહં રથોદારાઃ સિંહં મત્તા ઇવ દ્વિપાઃ
મોટા રથવાળા ક્ષત્રિયોએ મનુષ્યોમાં સિંહ સમા પાર્થે પર જોરથી હુમલો કર્યો, જેમ ઉશ્કૃષ્ટ હાથીઓ સિંહ પર તૂટી પડે છે.
તત્ર પાર્થસ્ય ભુજયોર્મહદ્બલમદૃશ્યત। યત્ક્રુદ્ધો બહુલાઃ સેનાઃ સર્વતઃ સમવારયત્
ત્યાં પાર્થેના હાથોની મહાન તાકાત દેખાઈ, કારણ કે ક્રોધે ભરાઈને તેણે ચારે બાજુથી આવતી વિશાળ સેનાઓને રોકી રાખી.
અસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ સંવાર્ય દ્વિષતાં સર્વતો વિભુઃ। ઇષુભિર્બુભિસ્તૂર્ણં સર્વાનેવ સમાવૃણોત્
વિરોધીઓના શસ્ત્રોને પોતાના શસ્ત્રોથી અટકાવી, તે મહાન યોદ્ધાએ ઝડપથી બધાને તીરો વડે ઢાંકી લીધા.
તત્રાન્તરિક્ષે બાણાનાં પ્રગાઢાનાં વિશામ્પતે। સઙ્ઘર્ષેણ મહાર્ચિષ્માન્પાવકઃ સમજાયત
હે રાજાઓના રાજા, ત્યાં આકાશમાં ઘનઘોર તીરોના અથડામણથી તેજસ્વી અગ્નિ પ્રગટાયો.
તત્રતત્ર મહેષ્વાસૈઃ શ્વસદ્ભિઃ શોણિતોક્ષિતૈઃ। હયૈર્નાગૈશ્ચ સમ્ભિન્નૈર્નદદ્ભિશ્ચારિકર્શન
હે અરિકર્શન, અહીં-ત્યાં મહાન ધનુર્ધરોએ, લોહીથી સ્નાન કરેલા ઘોડા અને હાથીઓ સાથે, ઘેરા શ્વાસો લીધા અને ગર્જના કરી.
સંરબ્ધૈશ્ચારિભિર્વીરૈઃ પ્રાર્થયદ્ભિર્જયં મૃધે। એકસ્થૈર્બહુભિઃ ક્રુદ્ધૈરૂષ્મેવ સમજાયત
યુદ્ધમાં વિજયની આશા રાખતા ગુસ્સે ભરેલા અનેક પદાત યોદ્ધાઓએ એકલા પાર્થે સામે લડાઈ કરી, અને ત્યાં ભયાનક ઉશ્કેરાટ ફેલાયો.
શરોર્મિણં ધ્વજાવર્તં નાગનક્રં દુરત્યયમ્। પદાતિમત્સ્યકલિલં શઙ્ખદુન્દુભિનિઃસ્વનમ્
તીરોની લહેર, ધ્વજોના વલય, હાથી અને મગર જેવું અપરિવહ્ય સમુદ્ર, પદાતોની ભીડ માછલીઓ જેવી, અને શંખ-દુન્દુભિના ઘોંઘાટથી યુદ્ધમેદાન ગૂંજી ઉઠ્યું.
અસઙ્ખ્યેયમપારં ચ રજો નીરમતીવ ચ। ઉષ્ણીષકમઠં છત્રપતાકાફેનમાલિનમ્
તે અણગણ્ય અને અપરિમિત હતું, ધૂળ પાણી જેવી લાગી, શિરમુકુટોની ટોચોથી શોભિત અને છત્ર-ધ્વજોના ફેનથી ભરપૂર હતું.