અસ્ત્રે તે વારુણાગ્નેયે યદા બાણૈઃ સમાહિતે। ન યાવદભ્યપદ્યેતાં વ્યાવર્તદથ ભાસ્કરઃ
જ્યારે વરુણ અને અગ્નિાસ્ત્ર બાણોથી સામસામે અથડાયા, એ બંને એકબીજાને પહોંચી શકે એ પહેલાં જ સૂર્યદેવ અસ્ત થઈ ગયા.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા ભીમસેનશ્ચ પાણ્ડવઃ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ પર્યરક્ષન્ત સાત્યકિમ્
પછી રાજા યુધિષ્ઠિર, ભીમસેન, નકુલ અને સહદેવે સાત્યકીની રક્ષા કરી.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખૈઃ સાર્ધં વિરાટશ્ચ સકેકયઃ। મત્સ્યાઃ સાલ્વેયસેનાશ્ચ દ્રોણમાજગ્મુરઞ્જસા
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને અન્ય વીર સાથે, વિરાટ, કૈકયો, મત્સ્યો અને સાળ્વેયોની સેના ઝડપથી દ્રોણ પાસે પહોંચી.
દુઃશાસનં પુરસ્કૃત્ય રાજપુત્રાઃ સહસ્રશઃ। દ્રોણમભ્યુપપદ્યન્ત સપત્નૈઃ પરિવારિતમ્
દુઃશાસનને આગળ રાખીને હજારો રાજકુમારો, દુશ્મનોની વચ્ચે ઘેરાયેલા દ્રોણને ઘેરીને આવ્યા.
રજસા સંવૃતે લોકે શરજાલસમાવૃતે।। સર્વમાવિગ્નમભવન્ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન
જ્યારે સમગ્ર જગત ધૂળ અને બાણોના જાળથી ઢંકાઈ ગયું, ત્યારે બધું અસ્પષ્ટ થઈ ગયું અને કંઈ પણ દેખાતું નહોતું.
સૈન્યેન રજસા ધ્વસ્તે નિર્મર્યાદમવર્તત।। `તેનાન્તરેણ પાર્થસ્તુ રણે જિત્વા મહારિપૂન્
સૈન્ય ધૂળથી ઢંકાઈ ગયું, બધાં મર્યાદા ભૂંસી ગઈ; એ વચ્ચે અર્જુને યુદ્ધમાં મહાન દુશ્મનોને જીત્યા.
અતિક્રાન્તસ્તદા યુદ્ધં કૃત્વા પર્યવતસ્થિવાન્
પછી તેણે એ યુદ્ધ પાર પાડી, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને સ્થિર રહ્યો.
તતસ્તૌ તુ શરૌઘેણ બીભત્સું સહકેશવમ્। આચ્છાદયેતાં સંરબ્ધૌ સિંહનાદં ચ ચક્રતુઃ
પછી એ બંને ક્રોધિત થઈ બિભત્સુ અને કેશવને બાણોની વરસાદથી ઢાંકી દીધા અને સિંહની જેમ ગર્જના કરી.
તયોસ્તુ ધનુષી મુષ્ટૌ ભલ્લાભ્યાં શ્વેતવાહનઃ। ચિચ્છેદ સમરે તૂર્ણં ભૂય એવ ધનઞ્જયઃ। અથાન્યૈર્વિશિખૈસ્તૂર્ણં ધ્વજૌ ચ કનકોજ્જ્વલૌ
શ્વેતવાહન અર્જુને યુદ્ધમાં ઝડપથી બે તીરો વડે એમના હાથમાંથી ધનુષ્ય કાપી નાખ્યાં, અને પછી ધનંજયે બીજા તીક્ષ્ણ તીરો વડે એમના બે સુવર્ણમુકુટવાળા ધ્વજ પણ તોડી નાખ્યા.
અથાન્યે ધનુષી રાજન્પ્રગૃહ્ય સમરે તદા। પાણ્ડવં ભૃશસઙ્ક્રુદ્ધાવર્દયામાસતુઃ શરૈઃ
પછી, રાજા, એ બંનેએ યુદ્ધમાં નવા ધનુષ્ય પકડી લીધાં અને ભારે ક્રોધથી પાંડુપુત્ર પર તીરોની વરસાદ વરસાવી.
તયોસ્તુ ભૃશસઙ્ક્રુદ્ધઃ શરાભ્યાં પાણ્ડુનન્દનઃ। ધનુષી ચિચ્છિદે તૂર્ણં ભૂય એવ ધનઞ્જયઃ
પણ પાંડુનંદન અર્જુને પણ ખૂબ જ ગુસ્સામાં આવીને બે તીરો વડે એમના ધનુષ્ય ફરીથી ઝડપથી કાપી નાખ્યાં.
તથાન્યૈર્વિશિખૈસ્તૂર્ણં રુક્મપુઙ્ખૈઃ શિલાશિતૈઃ। જઘાનાશ્વાંસ્તથા સૂતૌ પાર્ષ્ણી ચ સપદાનુગૌ
પછી, સુવર્ણપાંખવાળા અને તીક્ષ્ણ લોખંડના તીરો વડે, અર્જુને એમના ઘોડા, રથચાલક અને પગપાળા સાથીઓને પણ મારી નાખ્યા.
જ્યેષ્ઠસ્ય ચ શિરઃ કાયાત્ક્ષુરપ્રેણ ન્યકૃન્તત। સ પપાત હતઃ પૃથ્વ્યાં વાતરુગ્ણ ઇવ દ્રુમઃ
પછી, મોટા ભાઈનું માથું અર્જુને ક્ષુરધાર તીરે શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું; તે પવનથી પડેલા વૃક્ષની જેમ જમીન પર ઢળી પડ્યો.
વિન્દં તુ નિહતં દૃષ્ટ્વા હ્યનુવિન્દઃ પ્રતાપવાન્। હતાશ્વં રથમુત્સૃજ્ય ગદાં ગૃહ્ય મહાબલઃ
વિંદને મૃત્યુ પામેલો જોઈને, પરાક્રમી અનુવિંદે પોતાના ઘોડાવાળા રથને છોડી દીધો અને ગદા હાથમાં લઈને મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો.
અભ્યવર્તત સઙ્ગ્રામે ભ્રાતુર્વધમનુસ્મરન્। ગદયા રથિનાં શ્રેષ્ઠો નૃત્યન્નિવ મહારથઃ
ભાઈના મૃત્યુની યાદમાં, મહારથી અનુવિંદે ગદા ફરકાવતો, будто નૃત્ય કરતા, યુદ્ધમાં આગળ વધ્યો.
અનુવિન્દસ્તુ ગદયા લલાટે મધુસૂદનમ્। સ્પષ્ટ્વા નાકમ્પયત્ક્રુદ્ધો મૈનાકમિવ પર્વતમ્
અનુવિંદે ગુસ્સામાં આવીને ગદાથી મધુસૂદનના કપાળ પર ઘા કર્યો, પણ તે જરા પણ હલ્યો નહીં, જેમ કે કોઈ માઈનાક પર્વતને હલાવી ન શકે.
તસ્યાર્જુનઃ શરૈઃ ષડ્ભિર્ગ્રીવાં પાદૌ ભુજૌ શિરઃ। નિચકર્ત સ સઞ્છન્નઃ પપાતાદ્રિચયો યથા
પછી અર્જુને છ તીરો વડે એની ગરદન, પગ, હાથ અને માથું કાપી નાખ્યાં; એના શરીરના ભાગો છૂટી પડ્યા અને એ પર્વતોના ઢગલા જેમ ધરાશાયી થયો.
તતસ્તૌ નિહતૌ દૃષ્ટ્વા તયો રાજન્પદાનુગાઃ। અભ્યદ્રુવન્ત સઙ્ક્રુદ્ધાઃ કિરન્તઃ શતશઃ શરાન્
પછી, રાજા, એ બંનેના મૃત્યુ જોઈને એમના સાથીઓ ભારે ગુસ્સામાં આવીને સૈંકડો તીરો વરસાવતા દોડ્યા.
તાનર્જુનઃ શરૈસ્તૂર્ણં નિહત્ય ભરતર્ષભ। વ્યરોચત યથા વહ્નિર્દાવં દગ્ધ્વા હિમાત્યયે
અર્જુને ઝડપથી તીરો ચલાવીને એ બધાને મારી નાખ્યા, અને એ અગ્નિ જેવો તેજસ્વી લાગ્યો, જેમ શિયાળાની ઋતુ પછી જંગલ સળગી જાય છે.
તયોઃ સેનામતિક્રમ્ય કૃચ્છ્રાદિવ ધનઞ્જયઃ। વિબભૌ જલદં હિત્વા દિવાકર ઇવોદિતઃ
એ બંનેની સેના પર ભારે મહેનતથી વિજય મેળવ્યા પછી, ધનંજય એ રીતે તેજ પામ્યો, જેમ મેઘ દૂર થયા પછી સૂર્ય ઉગે છે.
તં દૃષ્ટ્વા કુરવસ્ત્રસ્તાઃ પ્રહૃષ્ટાશ્ચાભવન્પુનઃ। અભ્યવર્તન્ત પાર્થં ચ સમન્તાદ્ભરતર્ષભ
એને જોઈને કૌરવો એક તરફ તો ડરી ગયા અને બીજી તરફ ખુશ પણ થયા; અને પછી, ભરતકુલના શ્રેષ્ઠ, એમણે ચારેય બાજુથી પાર્થને ઘેરી લીધો.
શ્રાન્તં ચૈનં સમાલક્ષ્ય જ્ઞાત્વા દૂરે ચ સૈન્ધવમ્। સિંહનાદેન મહતા સર્વતઃ પર્યવારયન્
એમણે જોયું કે અર્જુન થાકેલો છે અને સિંધુરાજ પણ દૂર છે, તો બધાએ મોટો સિંહગર્જન કરી ચારેય બાજુથી એને ઘેરી લીધો.
તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા સુસંરબ્ધાનુત્સ્મયન્પુરુષર્ભઃ। શનકૈરિવ દાશાર્હમર્જુનો વાક્યમબ્રવીત્
એમને એટલા ઉગ્ર ક્રોધિત જોઈને, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને હળવો સ્મિત કરીને ધીમે ધીમે દાશાર્હકુળના કૃષ્ણને કહ્યું.
શરાર્દિતાશ્ચ ગ્લાનાશ્ચ હયા દૂરે ચ સૈન્ધવઃ। કિમિહાનન્તરં કાર્યં સાધિષ્ઠં તવ રોચતે
અમારા ઘોડા ઘાયલ અને થાકી ગયા છે, અને સિંધુરાજ પણ દૂર છે; હવે આગળ શું કરવું એ તમે શ્રેષ્ઠ માનો તે કહો.
બ્રૂહિ કૃષ્ણ યથાતત્ત્વં ત્વં હિ પ્રાજ્ઞતમઃ સદા। ભવન્નેત્રા રણે શત્રૂન્વિજેષ્યન્તીહ પાણ્ડવાઃ
કૃષ્ણ, તમે હંમેશા જ્ઞાનમાં શ્રેષ્ઠ છો, સાચું જે હોય તે કહો; તમારે માર્ગદર્શનથી પાંડવો અહીં યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતશે.
મમ ત્વનન્તરં કૃત્યં યદ્વૈ તત્ત્વં નિબોધ મે। હયાન્વિમુચ્ય હિ સુખં વિશલ્યાન્કુરુ માધવ
હવે સાંભળો, આગળ શું કરવું તે કહું છું: માધવ, ઘોડાઓને છોડી દો અને એમના ઘા-ઝખમની સારસંભાળ કરો, જેથી એમને આરામ મળે.
એવમુક્તસ્તુ પાર્થેન કેશવઃ પ્રત્યુવાચ તમ્। મમાપ્યેતન્મતં પાર્થ યદિતં તે પ્રભાષિતમ્
પાર્થના આ શબ્દો સાંભળીને કેશવે કહ્યું: 'પાર્થ, તું જે વાત કહી છે, એ જ મારી પણ મરજી છે.'
અહમાવારયિષ્યામિ સર્વસૈન્યાનિ કેશવ। ત્વમપ્યત્ર યથાન્યાયં કુરુ કાર્યમનન્તરમ્
'હું બધાં સૈન્યને રોકી રાખીશ, કેશવ; તું પણ અહીં જે યોગ્ય હોય તે કામ વિલંબ કર્યા વિના કર.'
સોઽવતીર્ય રથોપસ્થાદસમ્ભ્રાન્તો ધનઞ્જયઃ। ગાણ્ડીવં ધનુરાદાય તસ્થૌ ગિરિવિવાચલઃ)
ધનંજય નિર્વિકાર રહીને રથમાંથી નીચે ઉતર્યો, પોતાના ગાંડીવ ધનુષ્યને હાથમાં લીધો અને પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.
તમભ્યધાવન્ક્રોશન્તઃ ક્ષત્રિયા જયકાઙ્ક્ષિણઃ। ઇદં છિદ્રમિતિ જ્ઞાત્વા ધરણીસ્થં ધનઞ્જયમ્
ધરતી પર ઊભેલા ધનંજયને જોઈને, વિજયની ઇચ્છાથી ભરેલા ક્ષત્રિયોએ આ અવસર જાણીને ચીસો પાડતાં તેની તરફ દોડી આવ્યા.