તં ચાસ્ય મનસા દ્રોણઃ પૂજયામાસ વિક્રમમ્। લાઘવં વાસવસ્યેવ સમ્પ્રેક્ષ્ય દ્વિજસત્તમઃ
દ્રોણે મનમાં તેની વિક્રમની પ્રશંસા કરી, કારણ કે તેણે જે ચપળતા બતાવી, તે તો ઈન્દ્ર જેવી જ હતી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ!
તુતોષાસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠસ્તથા દેવાઃ સવાસવાઃ। ન તામાલક્ષયામાસુર્લઘુતાં શીઘ્રચારિણઃ
શસ્ત્રવિદ્યા માં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ ખુશ થયા, જેમ દેવતાઓ ઈન્દ્રથી પ્રસન્ન થાય છે; પણ કોઈએ પણ તેની ઝડપ અને હલકાપણું જોઈ શક્યું નહીં.
દેવાશ્ચ યુયુધાનસ્ય ગન્ધર્વાશ્ચ વિશામ્પતે। સિદ્ધચારણસઙ્ઘાશ્ચ વિદુર્દ્રોણસ્ય કર્મ તત્
હે રાજાઓના રાજા, દેવતાઓ, ગંધર્વો અને સિદ્ધ-ચારણોના ટોળાએ યુયુધાન વિષે દ્રોણનું કૃત્ય ઓળખ્યું.
તતોઽન્યદ્ધનુરાદાય દ્રોણઃ ક્ષત્રિયમર્દનઃ। અસ્ત્રૈરસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠો યોધયામાસ ભારત
પછી દ્રોણે, ક્ષત્રિયોને દમન કરનાર, બીજું ધનુષ્ય લઈને, શસ્ત્રવિદ્યા માં શ્રેષ્ઠ બનીને યુદ્ધ શરૂ કર્યું, હે ભારત!
તસ્યાસ્ત્રાણ્યસ્ત્રમાયાભિઃ પ્રતિહત્ય સ સાત્યકિઃ। જઘાન નિશિતૈર્બાણૈસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
સાત્યકીએ તેની શસ્ત્રમાયાથી દ્રોણના શસ્ત્રોને રોકી દીધાં અને તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને ઘાયલ કર્યો; એ દૃશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.
તસ્યાતિમાનુષં કર્મ દૃષ્ટ્વાઽન્યૈરસમં રણે। યુક્તં યોગેન યોગજ્ઞાસ્તાવકાઃ સમપૂજયન્
યુદ્ધમાં બીજાઓથી અપ્રતિમ અને માનવસીમાને પાર કરેલું તેનું કૃત્ય જોઈ, તમારી પાંડે યોગજ્ઞ લોકો એ તેને યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યું.
યદસ્ત્રમસ્યતિ દ્રોણસ્તદેવાસ્યતિ સાત્યકિઃ। તમાચાર્યોઽથ સમ્ભ્રાન્તોઽયોધયચ્છત્રુતાપનઃ
દ્રોણ જે શસ્ત્ર છોડે, એજ શસ્ત્ર સાત્યકી પણ છોડે; પછી ગુરુ દ્રોણ, ગભરાઈને, શત્રુઓને ત્રાસ આપતાં યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
તતઃ ક્રુદ્ધો મહારાજ ધનુર્વેદસ્ય પારગઃ। વધાય યુયુધાનસ્ય દિવ્યમસ્ત્રમુદૈરયત્
પછી મહારાજ, ધનુર્વેદમાં પારંગત દ્રોણ ક્રોધિત થઈ યુયુધાનના વિનાશ માટે દિવ્યાસ્ત્ર ઉપસ્થીત કર્યા.
તદાગ્નેયં મહાઘોરં રિપુઘ્નમુપલક્ષ્ય સઃ। દિવ્યમસ્ત્રં મહેષ્વાસો વારુણં સમુદૈરયત્
જ્યારે એ ભયાનક અગ્નિાસ્ત્ર, દુશ્મનનો નાશ કરનાર, દ્રોણે ઉપસ્થીત કર્યું, ત્યારે મહાન ધનુર્ધર સાત્યકીએ દિવ્ય વરુણાસ્ત્ર ઉપસ્થીત કર્યું.
હાહાકારો મહાનાસીદ્દૃષ્ટ્વા દિવ્યાસ્ત્રધારિણૌ। ન વિચેરુસ્તદાઽઽકાશે ભૂતાન્યાકાશગાન્યપિ
દિવ્યાસ્ત્ર ધારણ કરનારને જોઈને મોટો 'હા-હા'નો અવાજ ઊઠ્યો; એ સમયે આકાશમાં ફરતા પ્રાણીઓ પણ ત્યાં ફર્યા નહીં.
અસ્ત્રે તે વારુણાગ્નેયે યદા બાણૈઃ સમાહિતે। ન યાવદભ્યપદ્યેતાં વ્યાવર્તદથ ભાસ્કરઃ
જ્યારે વરુણ અને અગ્નિાસ્ત્ર બાણોથી સામસામે અથડાયા, એ બંને એકબીજાને પહોંચી શકે એ પહેલાં જ સૂર્યદેવ અસ્ત થઈ ગયા.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા ભીમસેનશ્ચ પાણ્ડવઃ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ પર્યરક્ષન્ત સાત્યકિમ્
પછી રાજા યુધિષ્ઠિર, ભીમસેન, નકુલ અને સહદેવે સાત્યકીની રક્ષા કરી.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખૈઃ સાર્ધં વિરાટશ્ચ સકેકયઃ। મત્સ્યાઃ સાલ્વેયસેનાશ્ચ દ્રોણમાજગ્મુરઞ્જસા
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને અન્ય વીર સાથે, વિરાટ, કૈકયો, મત્સ્યો અને સાળ્વેયોની સેના ઝડપથી દ્રોણ પાસે પહોંચી.
દુઃશાસનં પુરસ્કૃત્ય રાજપુત્રાઃ સહસ્રશઃ। દ્રોણમભ્યુપપદ્યન્ત સપત્નૈઃ પરિવારિતમ્
દુઃશાસનને આગળ રાખીને હજારો રાજકુમારો, દુશ્મનોની વચ્ચે ઘેરાયેલા દ્રોણને ઘેરીને આવ્યા.
રજસા સંવૃતે લોકે શરજાલસમાવૃતે।। સર્વમાવિગ્નમભવન્ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન
જ્યારે સમગ્ર જગત ધૂળ અને બાણોના જાળથી ઢંકાઈ ગયું, ત્યારે બધું અસ્પષ્ટ થઈ ગયું અને કંઈ પણ દેખાતું નહોતું.
સૈન્યેન રજસા ધ્વસ્તે નિર્મર્યાદમવર્તત।। `તેનાન્તરેણ પાર્થસ્તુ રણે જિત્વા મહારિપૂન્
સૈન્ય ધૂળથી ઢંકાઈ ગયું, બધાં મર્યાદા ભૂંસી ગઈ; એ વચ્ચે અર્જુને યુદ્ધમાં મહાન દુશ્મનોને જીત્યા.
અતિક્રાન્તસ્તદા યુદ્ધં કૃત્વા પર્યવતસ્થિવાન્
પછી તેણે એ યુદ્ધ પાર પાડી, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને સ્થિર રહ્યો.
તતસ્તૌ તુ શરૌઘેણ બીભત્સું સહકેશવમ્। આચ્છાદયેતાં સંરબ્ધૌ સિંહનાદં ચ ચક્રતુઃ
પછી એ બંને ક્રોધિત થઈ બિભત્સુ અને કેશવને બાણોની વરસાદથી ઢાંકી દીધા અને સિંહની જેમ ગર્જના કરી.
તયોસ્તુ ધનુષી મુષ્ટૌ ભલ્લાભ્યાં શ્વેતવાહનઃ। ચિચ્છેદ સમરે તૂર્ણં ભૂય એવ ધનઞ્જયઃ। અથાન્યૈર્વિશિખૈસ્તૂર્ણં ધ્વજૌ ચ કનકોજ્જ્વલૌ
શ્વેતવાહન અર્જુને યુદ્ધમાં ઝડપથી બે તીરો વડે એમના હાથમાંથી ધનુષ્ય કાપી નાખ્યાં, અને પછી ધનંજયે બીજા તીક્ષ્ણ તીરો વડે એમના બે સુવર્ણમુકુટવાળા ધ્વજ પણ તોડી નાખ્યા.
અથાન્યે ધનુષી રાજન્પ્રગૃહ્ય સમરે તદા। પાણ્ડવં ભૃશસઙ્ક્રુદ્ધાવર્દયામાસતુઃ શરૈઃ
પછી, રાજા, એ બંનેએ યુદ્ધમાં નવા ધનુષ્ય પકડી લીધાં અને ભારે ક્રોધથી પાંડુપુત્ર પર તીરોની વરસાદ વરસાવી.
તયોસ્તુ ભૃશસઙ્ક્રુદ્ધઃ શરાભ્યાં પાણ્ડુનન્દનઃ। ધનુષી ચિચ્છિદે તૂર્ણં ભૂય એવ ધનઞ્જયઃ
પણ પાંડુનંદન અર્જુને પણ ખૂબ જ ગુસ્સામાં આવીને બે તીરો વડે એમના ધનુષ્ય ફરીથી ઝડપથી કાપી નાખ્યાં.
તથાન્યૈર્વિશિખૈસ્તૂર્ણં રુક્મપુઙ્ખૈઃ શિલાશિતૈઃ। જઘાનાશ્વાંસ્તથા સૂતૌ પાર્ષ્ણી ચ સપદાનુગૌ
પછી, સુવર્ણપાંખવાળા અને તીક્ષ્ણ લોખંડના તીરો વડે, અર્જુને એમના ઘોડા, રથચાલક અને પગપાળા સાથીઓને પણ મારી નાખ્યા.
જ્યેષ્ઠસ્ય ચ શિરઃ કાયાત્ક્ષુરપ્રેણ ન્યકૃન્તત। સ પપાત હતઃ પૃથ્વ્યાં વાતરુગ્ણ ઇવ દ્રુમઃ
પછી, મોટા ભાઈનું માથું અર્જુને ક્ષુરધાર તીરે શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું; તે પવનથી પડેલા વૃક્ષની જેમ જમીન પર ઢળી પડ્યો.
વિન્દં તુ નિહતં દૃષ્ટ્વા હ્યનુવિન્દઃ પ્રતાપવાન્। હતાશ્વં રથમુત્સૃજ્ય ગદાં ગૃહ્ય મહાબલઃ
વિંદને મૃત્યુ પામેલો જોઈને, પરાક્રમી અનુવિંદે પોતાના ઘોડાવાળા રથને છોડી દીધો અને ગદા હાથમાં લઈને મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો.
અભ્યવર્તત સઙ્ગ્રામે ભ્રાતુર્વધમનુસ્મરન્। ગદયા રથિનાં શ્રેષ્ઠો નૃત્યન્નિવ મહારથઃ
ભાઈના મૃત્યુની યાદમાં, મહારથી અનુવિંદે ગદા ફરકાવતો, будто નૃત્ય કરતા, યુદ્ધમાં આગળ વધ્યો.
અનુવિન્દસ્તુ ગદયા લલાટે મધુસૂદનમ્। સ્પષ્ટ્વા નાકમ્પયત્ક્રુદ્ધો મૈનાકમિવ પર્વતમ્
અનુવિંદે ગુસ્સામાં આવીને ગદાથી મધુસૂદનના કપાળ પર ઘા કર્યો, પણ તે જરા પણ હલ્યો નહીં, જેમ કે કોઈ માઈનાક પર્વતને હલાવી ન શકે.
તસ્યાર્જુનઃ શરૈઃ ષડ્ભિર્ગ્રીવાં પાદૌ ભુજૌ શિરઃ। નિચકર્ત સ સઞ્છન્નઃ પપાતાદ્રિચયો યથા
પછી અર્જુને છ તીરો વડે એની ગરદન, પગ, હાથ અને માથું કાપી નાખ્યાં; એના શરીરના ભાગો છૂટી પડ્યા અને એ પર્વતોના ઢગલા જેમ ધરાશાયી થયો.
તતસ્તૌ નિહતૌ દૃષ્ટ્વા તયો રાજન્પદાનુગાઃ। અભ્યદ્રુવન્ત સઙ્ક્રુદ્ધાઃ કિરન્તઃ શતશઃ શરાન્
પછી, રાજા, એ બંનેના મૃત્યુ જોઈને એમના સાથીઓ ભારે ગુસ્સામાં આવીને સૈંકડો તીરો વરસાવતા દોડ્યા.
તાનર્જુનઃ શરૈસ્તૂર્ણં નિહત્ય ભરતર્ષભ। વ્યરોચત યથા વહ્નિર્દાવં દગ્ધ્વા હિમાત્યયે
અર્જુને ઝડપથી તીરો ચલાવીને એ બધાને મારી નાખ્યા, અને એ અગ્નિ જેવો તેજસ્વી લાગ્યો, જેમ શિયાળાની ઋતુ પછી જંગલ સળગી જાય છે.
તયોઃ સેનામતિક્રમ્ય કૃચ્છ્રાદિવ ધનઞ્જયઃ। વિબભૌ જલદં હિત્વા દિવાકર ઇવોદિતઃ
એ બંનેની સેના પર ભારે મહેનતથી વિજય મેળવ્યા પછી, ધનંજય એ રીતે તેજ પામ્યો, જેમ મેઘ દૂર થયા પછી સૂર્ય ઉગે છે.