અપશ્યન્નસ્મદીયાશ્ચ તે ચ યૌધિષ્ઠિરાઃ સ્થિતાઃ। તદ્યુદ્ધં યુયુધાનસ્ય દ્રોણસ્ય ચ મહાત્મનઃ
અમારા લોકો અને યુધિષ્ઠિરના પુત્રોએ યુયુધાન અને મહાત્મા દ્રોણ વચ્ચેનું યુદ્ધ નિહાળ્યું.
વિમાનાગ્રગતા દેવા બ્રહ્મસોમપુરોગમાઃ। સિદ્ધચારણસઙ્ખાશ્ચ વિદ્યાધરમહોરગાઃ
બ્રહ્મા અને સોમાદેવ વડે આગેવાન દેવતાઓ, સિદ્ધો, ચારણો, વિદ્યા ધરાઓ અને મહાન સાપો આકાશમાં આવીને ઊભા રહ્યા.
ગન્ધર્વા દાનવા યક્ષા રાક્ષસાપ્સરસઃ ખગાઃ'। ગતપ્રત્યાગતાક્ષેપૈશ્ચિતૈરસ્ત્રવિઘાતિભિઃ। વિવિધૈર્વિસ્મયં જગ્મુસ્તયોઃ પુરુષસિંહયોઃ
ગંધર્વો, દાનવો, યક્ષો, રાક્ષસો, અપ્સરાઓ અને પક્ષીઓ, એકાગ્ર દૃષ્ટિથી અને પરસ્પર શસ્ત્રોનો પ્રતિકાર કરતા, એ બંને પુરુષસિંહોને જોઈ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
હસ્તલાઘવમસ્ત્રેષુ દર્શયન્તૌ મહાબલૌ। અન્યોન્યમભિવિધ્યેતાં શરૈસ્તૌ દ્રોણસાત્યકી
મહાબલી દ્રોણ અને સાથીકી, હાથની ચપળતા બતાવતા, એકબીજાને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કરતા રહ્યા.
તતો દ્રોણસ્ય દાશાર્હઃ શરાંશ્ચિચ્છેદ સંયુગે। પત્રિભિઃ સુદૃઢૈરાશુ ધનુશ્ચૈવ મહાદ્યુતેઃ
પછી દાશાર્હ યુયુધાનએ યુદ્ધમાં દ્રોણના બાણો મજબૂત બાણોથી કાપી નાખ્યા અને મહાન તેજસ્વી દ્રોણનું ધનુષ્ય પણ તોડી નાખ્યું.
નિમેષાન્તરમાત્રેણ ભારદ્વાજોઽપરં ધનુઃ। સજ્યં ચકાર તદપિ ચિચ્છેદાસ્ય સ સાત્યકિઃ
પલક ઝપકાવાની જટલી વેળામાં, ભારદ્વાજએ બીજું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું અને તાણ્યું, પણ સાથીકીએ એ પણ તોડી નાખ્યું.
તતસ્ત્વરન્પુનર્દ્રોણો ધનુર્હસ્તો વ્યતિષ્ઠત। સજ્યં સજ્યં ધનુશ્ચાસ્ય ચિચ્છેદ નિશિથૈઃ શરૈઃ
પછી દ્રોણે ઝડપથી બીજું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું, પણ સાથીકીએ એ પણ તીક્ષ્ણ બાણોથી તૂટતાં જ તોડી નાખ્યું.
એવમેકશતં છિન્નં ધનુષાં દૃઢધન્વિના। ન ચાન્તરં તયોર્દૃષ્ટં સન્ધાને ચ્છેદનેઽપિ ચ
આ રીતે મજબૂત ધનુષ્યધારી યુયુધાને સો ધનુષ્યો તોડી નાખ્યા, છતાં તાણવામાં અને તોડવામાં ક્યારેય ખાલી જગ્યા દેખાઈ નહીં.
તતોઽસ્ય સંયુગે દ્રોણો દૃષ્ટ્વા કર્માતિમાનુષમ્। યુયુધાનસ્ય રાજેન્દ્ર મનસૈતદચિન્તયત્
પછી યુદ્ધમાં યુયુધાનનું આ અતિમાનવીય કાર્ય જોઈને, દ્રોણે, હે રાજા, મનમાં વિચાર્યું:
એતદસ્ત્રબલં રામે કાર્તવીર્યે ધનઞ્જયે। ભીષ્મે ચ પુરુષવ્યાઘ્રે યદિદં સાત્વતાં વરે
આવી શસ્ત્રકલા રામ, કાર્તવીર્ય, ધનંજય અને પુરુષસિંહ ભીષ્મમાં જોઈ હતી, જે હવે આ શ્રેષ્ઠ સાક્તવમાં જોવા મળે છે.
તં ચાસ્ય મનસા દ્રોણઃ પૂજયામાસ વિક્રમમ્। લાઘવં વાસવસ્યેવ સમ્પ્રેક્ષ્ય દ્વિજસત્તમઃ
દ્રોણે મનમાં તેની વિક્રમની પ્રશંસા કરી, કારણ કે તેણે જે ચપળતા બતાવી, તે તો ઈન્દ્ર જેવી જ હતી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ!
તુતોષાસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠસ્તથા દેવાઃ સવાસવાઃ। ન તામાલક્ષયામાસુર્લઘુતાં શીઘ્રચારિણઃ
શસ્ત્રવિદ્યા માં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ ખુશ થયા, જેમ દેવતાઓ ઈન્દ્રથી પ્રસન્ન થાય છે; પણ કોઈએ પણ તેની ઝડપ અને હલકાપણું જોઈ શક્યું નહીં.
દેવાશ્ચ યુયુધાનસ્ય ગન્ધર્વાશ્ચ વિશામ્પતે। સિદ્ધચારણસઙ્ઘાશ્ચ વિદુર્દ્રોણસ્ય કર્મ તત્
હે રાજાઓના રાજા, દેવતાઓ, ગંધર્વો અને સિદ્ધ-ચારણોના ટોળાએ યુયુધાન વિષે દ્રોણનું કૃત્ય ઓળખ્યું.
તતોઽન્યદ્ધનુરાદાય દ્રોણઃ ક્ષત્રિયમર્દનઃ। અસ્ત્રૈરસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠો યોધયામાસ ભારત
પછી દ્રોણે, ક્ષત્રિયોને દમન કરનાર, બીજું ધનુષ્ય લઈને, શસ્ત્રવિદ્યા માં શ્રેષ્ઠ બનીને યુદ્ધ શરૂ કર્યું, હે ભારત!
તસ્યાસ્ત્રાણ્યસ્ત્રમાયાભિઃ પ્રતિહત્ય સ સાત્યકિઃ। જઘાન નિશિતૈર્બાણૈસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
સાત્યકીએ તેની શસ્ત્રમાયાથી દ્રોણના શસ્ત્રોને રોકી દીધાં અને તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને ઘાયલ કર્યો; એ દૃશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.
તસ્યાતિમાનુષં કર્મ દૃષ્ટ્વાઽન્યૈરસમં રણે। યુક્તં યોગેન યોગજ્ઞાસ્તાવકાઃ સમપૂજયન્
યુદ્ધમાં બીજાઓથી અપ્રતિમ અને માનવસીમાને પાર કરેલું તેનું કૃત્ય જોઈ, તમારી પાંડે યોગજ્ઞ લોકો એ તેને યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યું.
યદસ્ત્રમસ્યતિ દ્રોણસ્તદેવાસ્યતિ સાત્યકિઃ। તમાચાર્યોઽથ સમ્ભ્રાન્તોઽયોધયચ્છત્રુતાપનઃ
દ્રોણ જે શસ્ત્ર છોડે, એજ શસ્ત્ર સાત્યકી પણ છોડે; પછી ગુરુ દ્રોણ, ગભરાઈને, શત્રુઓને ત્રાસ આપતાં યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
તતઃ ક્રુદ્ધો મહારાજ ધનુર્વેદસ્ય પારગઃ। વધાય યુયુધાનસ્ય દિવ્યમસ્ત્રમુદૈરયત્
પછી મહારાજ, ધનુર્વેદમાં પારંગત દ્રોણ ક્રોધિત થઈ યુયુધાનના વિનાશ માટે દિવ્યાસ્ત્ર ઉપસ્થીત કર્યા.
તદાગ્નેયં મહાઘોરં રિપુઘ્નમુપલક્ષ્ય સઃ। દિવ્યમસ્ત્રં મહેષ્વાસો વારુણં સમુદૈરયત્
જ્યારે એ ભયાનક અગ્નિાસ્ત્ર, દુશ્મનનો નાશ કરનાર, દ્રોણે ઉપસ્થીત કર્યું, ત્યારે મહાન ધનુર્ધર સાત્યકીએ દિવ્ય વરુણાસ્ત્ર ઉપસ્થીત કર્યું.
હાહાકારો મહાનાસીદ્દૃષ્ટ્વા દિવ્યાસ્ત્રધારિણૌ। ન વિચેરુસ્તદાઽઽકાશે ભૂતાન્યાકાશગાન્યપિ
દિવ્યાસ્ત્ર ધારણ કરનારને જોઈને મોટો 'હા-હા'નો અવાજ ઊઠ્યો; એ સમયે આકાશમાં ફરતા પ્રાણીઓ પણ ત્યાં ફર્યા નહીં.
અસ્ત્રે તે વારુણાગ્નેયે યદા બાણૈઃ સમાહિતે। ન યાવદભ્યપદ્યેતાં વ્યાવર્તદથ ભાસ્કરઃ
જ્યારે વરુણ અને અગ્નિાસ્ત્ર બાણોથી સામસામે અથડાયા, એ બંને એકબીજાને પહોંચી શકે એ પહેલાં જ સૂર્યદેવ અસ્ત થઈ ગયા.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા ભીમસેનશ્ચ પાણ્ડવઃ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ પર્યરક્ષન્ત સાત્યકિમ્
પછી રાજા યુધિષ્ઠિર, ભીમસેન, નકુલ અને સહદેવે સાત્યકીની રક્ષા કરી.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખૈઃ સાર્ધં વિરાટશ્ચ સકેકયઃ। મત્સ્યાઃ સાલ્વેયસેનાશ્ચ દ્રોણમાજગ્મુરઞ્જસા
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને અન્ય વીર સાથે, વિરાટ, કૈકયો, મત્સ્યો અને સાળ્વેયોની સેના ઝડપથી દ્રોણ પાસે પહોંચી.
દુઃશાસનં પુરસ્કૃત્ય રાજપુત્રાઃ સહસ્રશઃ। દ્રોણમભ્યુપપદ્યન્ત સપત્નૈઃ પરિવારિતમ્
દુઃશાસનને આગળ રાખીને હજારો રાજકુમારો, દુશ્મનોની વચ્ચે ઘેરાયેલા દ્રોણને ઘેરીને આવ્યા.
રજસા સંવૃતે લોકે શરજાલસમાવૃતે।। સર્વમાવિગ્નમભવન્ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન
જ્યારે સમગ્ર જગત ધૂળ અને બાણોના જાળથી ઢંકાઈ ગયું, ત્યારે બધું અસ્પષ્ટ થઈ ગયું અને કંઈ પણ દેખાતું નહોતું.
સૈન્યેન રજસા ધ્વસ્તે નિર્મર્યાદમવર્તત।। `તેનાન્તરેણ પાર્થસ્તુ રણે જિત્વા મહારિપૂન્
સૈન્ય ધૂળથી ઢંકાઈ ગયું, બધાં મર્યાદા ભૂંસી ગઈ; એ વચ્ચે અર્જુને યુદ્ધમાં મહાન દુશ્મનોને જીત્યા.
અતિક્રાન્તસ્તદા યુદ્ધં કૃત્વા પર્યવતસ્થિવાન્
પછી તેણે એ યુદ્ધ પાર પાડી, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને સ્થિર રહ્યો.
તતસ્તૌ તુ શરૌઘેણ બીભત્સું સહકેશવમ્। આચ્છાદયેતાં સંરબ્ધૌ સિંહનાદં ચ ચક્રતુઃ
પછી એ બંને ક્રોધિત થઈ બિભત્સુ અને કેશવને બાણોની વરસાદથી ઢાંકી દીધા અને સિંહની જેમ ગર્જના કરી.
તયોસ્તુ ધનુષી મુષ્ટૌ ભલ્લાભ્યાં શ્વેતવાહનઃ। ચિચ્છેદ સમરે તૂર્ણં ભૂય એવ ધનઞ્જયઃ। અથાન્યૈર્વિશિખૈસ્તૂર્ણં ધ્વજૌ ચ કનકોજ્જ્વલૌ
શ્વેતવાહન અર્જુને યુદ્ધમાં ઝડપથી બે તીરો વડે એમના હાથમાંથી ધનુષ્ય કાપી નાખ્યાં, અને પછી ધનંજયે બીજા તીક્ષ્ણ તીરો વડે એમના બે સુવર્ણમુકુટવાળા ધ્વજ પણ તોડી નાખ્યા.
અથાન્યે ધનુષી રાજન્પ્રગૃહ્ય સમરે તદા। પાણ્ડવં ભૃશસઙ્ક્રુદ્ધાવર્દયામાસતુઃ શરૈઃ
પછી, રાજા, એ બંનેએ યુદ્ધમાં નવા ધનુષ્ય પકડી લીધાં અને ભારે ક્રોધથી પાંડુપુત્ર પર તીરોની વરસાદ વરસાવી.