સારથિં ચાબ્રવીત્ક્રુદ્ધો યાહિ યત્રૈષ પાર્થિવઃ। યાવદેનં નિહન્મ્યદ્ય ભુજઙ્ગમિવ પક્ષિરાટ્
ક્રોધે ભરાઈ, ભીષ્મે પોતાના સારથીને કહ્યું: 'જ્યાં એ રાજા છે, ત્યાં લઈ જા; આજે હું તેને એ રીતે મારું, જેમ પક્ષીનો રાજા સાપને મારે.'
તતોઽસ્ત્રં વારુણં સમ્યગ્યોજયામાસ કૌરવઃ। તેનાશ્વાંશ્ચતુરોઽમૃદ્ગાત્સાલ્વરાજસ્ય ભૂપતે
પછી કૌરવે યોગ્ય રીતે વારુણ અસ્ત્ર સંધાન કર્યું અને એથી શાલ્વરાજાના ચારેય ઘોડાઓને ભાંગી નાખ્યા.
અસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ સંવાર્ય સાલ્વરાજસ્ય કૌરવઃ। ભીષ્મો નૃપતિશાર્દૂલ ન્યવધીત્તસ્ય સારથિમ્
કૌરવો ભીષ્મે, રાજાઓમાં વાઘ સમાન, સાલ્વરાજાના શસ્ત્રોને પોતાના શસ્ત્રોથી રોકી દીધા અને પછી તેના રથચાલકને ઘાયલ કર્યો.
અસ્ત્રેણ ચાસ્યાથૈન્દ્રેણ ન્યવધીત્તુરગોત્તમાન્। કન્યાહેતોર્નરશ્રેષ્ઠ ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્તદા
પછી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે, શ્રેષ્ઠ પુરુષ, કન્યાના હિત માટે ઇન્દ્રાસ્ત્ર વડે તેના ઉત્તમ ઘોડાઓને પણ પાડી નાખ્યા.
જિત્વા વિસર્જયામાસ જીવન્તં નૃપસત્તમમ્। તતઃ સાલ્વઃ સ્વનગરં પ્રયયૌ ભરતર્ષભ
જીત્યા પછી, તેણે એ શ્રેષ્ઠ રાજાને જીવતો છોડી દીધો; પછી સાલ્વ પોતાનાં શહેર તરફ પાછો ફર્યો, ભરતવંશી મહાન.
સ્વરાજ્યમન્વશાચ્ચૈવ ધર્મેણ નૃપતિસ્તદા। રાજાનો યે ચ તત્રાસન્સ્વયંવરદિદૃક્ષવઃ
ત્યારે એ રાજાએ ધર્મના માર્ગે પોતાનું રાજ્ય ફરી સંભાળ્યું, અને જે બીજા રાજાઓ સ્વયંવર જોવા આવ્યા હતા, તેઓએ પણ પોતાના રાજ્યમાં પાછા ગયા.
સ્વાન્યેવ તેઽપિ રાષ્ટ્રાણિ જગ્મુઃ પરપુરઞ્જયાઃ। એવં વિજિત્ય તાઃ કન્યા ભીષ્મઃ પ્રહરતાં વરઃ
બીજાં વિજયી રાજાઓએ પણ પોતપોતાના રાજ્યમાં પાછા ગયા; આમ, ભીષ્મે, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ, એ કન્યાઓને જીત્યા પછી,
પ્રયયૌ હાસ્તિનપુરં યત્ર રાજા સ કૌરવઃ। વિચિત્રવીર્યો ધર્માત્મા પ્રશાસ્તિ વસુધામિમામ્
હસ્તિનાપુર તરફ રવાના થયો, જ્યાં ધર્મનિષ્ઠ વિચિત્રવીર્ય નામનો કૌરવ રાજા ધરતી પર રાજ કરે છે.
યથા પિતાસ્ય કૌરવ્યઃ શાન્તનુર્નૃપસત્તમઃ। સોઽચિરેણૈવ કાલેન અત્યક્રામન્નરાધિપ
જેમ તેના પિતા શાંતનુ, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ કર્યું હતું, તેમ એ પુરુષાધિપતિએ પણ થોડા સમયમાં કર્યું.
વનાનિ સરિતશ્ચૈવ શૈલાંશ્ચ વિનિધાન્દ્રુમાન્। અક્ષતઃ ક્ષપયિત્વાઽરીન્સઙ્ખ્યેઽસઙ્ખ્યેયવિક્રમઃ
અખૂટ પરાક્રમ ધરાવનારા એણે જંગલ, નદીઓ, પર્વતો અને વૃક્ષોના ખજાનાં જીત્યા, દુશ્મનોને યુદ્ધમાં હરાવ્યા અને પોતે અખંડિત રહ્યો.
આનયામાસ કાશ્યસ્ય સુતાઃ સાગરગાસુતઃ। સ્નુષા ઇવ સ ધર્માત્મા ભગિનીરિવ ચાનુજાઃ
સાગરગામી રાજાના પુત્રએ કાશીરાજાની દીકરીઓને ધર્મપૂર્વક વહુ તરીકે અને પોતાના નાના ભાઈ માટે બહેન તરીકે લાવ્યો.
યથા દુહિતશ્ચૈવ પરિગૃહ્ય યયૌ કુરૂન્। આનિન્યે સ મહાબાહુર્ભ્રાતુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા
એ દીકરીઓને પોતાની પુત્રી તરીકે સ્વીકારી, એ મહાબાહુ ભાઈના પ્રેમથી તેમને કુરુઓ પાસે લાવ્યો.
તાઃ સર્વગુણસંપન્ના ભ્રાતા ભ્રાત્રે યવીયસે। ભીષ્મો વિચિત્રવીર્યાય પ્રદદૌ વિક્રમાહૃતાઃ
એ સર્વગુણસંપન્ન કન્યાઓને ભીષ્મે પોતાના પરાક્રમથી જીતીને પોતાના નાના ભાઈ વિચિત્રવીર્યને આપી.
એવં ધર્મેણ ધર્મજ્ઞઃ કૃત્વા કર્માતિમાનુષમ્। ભ્રાતુર્વિચિત્રવીર્યસ્ય વિવાહાયોપચક્રમે
આ રીતે, ધર્મને જાણનારા ભીષ્મે માનવશક્તિને પાર કરતું કાર્ય કર્યું અને પોતાના ભાઈ વિચિત્રવીર્યના લગ્નની તૈયારી શરૂ કરી.
સત્યવત્યા સહ મિથઃ કૃત્વા નિશ્ચયમાત્મવાન્। વિવાહં કારયિષ્યન્તં ભીષ્મં કાશિપતેઃ સુતા। જ્યેષ્ઠા તાસામિદં વાક્યમબ્રવીદ્ધસતી તદા
સત્યવતી સાથે મજબૂત નિર્ણય કરીને, આત્મસંયમી ભીષ્મે કાશીરાજાની દીકરીઓના લગ્નની વ્યવસ્થા કરી રહ્યા હતા, ત્યારે સૌથી મોટી અને સત્યનિષ્ઠ કન્યાએ આ રીતે કહ્યું.
મયા સૌભપતિઃ પૂર્વં મનસા હિ વૃતઃ પતિઃ। તેન ચાસ્મિ વૃતા પૂર્વમેષ કામશ્ચ મે પિતુઃ
મારે મનમાં પહેલેથી જ સૌભરાજાને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો હતો; અને તેણે પણ મને પસંદ કરી હતી—આ મારા પિતાનું પણ મન હતું.
મયા વરયિતવ્યોઽભૂત્સાલ્વસ્તસ્મિન્સ્વયંવરે। એતદ્વિજ્ઞાય ધર્મજ્ઞ ધર્મતત્ત્વં સમાચર
મારે એ સ્વયંવરમાં સાલ્વને પસંદ કરવાનો હતો; હવે, હે ધર્મજ્ઞ, આ જાણીને, સાચા ધર્મ પ્રમાણે વર્તો.
એવમુક્તસ્તયા ભીષ્મઃ કન્યયા વિપ્રસંસદિ। ચિન્તામભ્યગમદ્વીરો યુક્તાં તસ્યૈવ કર્મણઃ
એવી રીતે કન્યાએ બ્રાહ્મણોની સભામાં કહ્યું ત્યારે, ભીષ્મે પોતાના કાર્ય અંગે યોગ્ય અને ઊંડા વિચારોમાં પડ્યો.
અન્યસક્તા ત્વિયં કન્યા જ્યેષ્ઠા ત્વમ્બા મયા જિતા। વાચા દત્તા મનોદત્તા કૃતમઙ્ગલવાચના
આ કન્યા તો બીજામાં મનથી જોડાયેલી છે; મોટી અંબા તો મેં જીતી, વચનથી આપી, મનથી આપી અને શુભ મંત્રો પણ બોલાયા છે.
નિર્દિષ્ટા તુ પરસ્યૈવ સા ત્યાજ્યા પરચિન્તિની। ઇત્યુક્ત્વા ચાનુમાન્યૈવ ભ્રાતરં સ્વવશાનુગમ્
પણ, કારણ કે એ બીજાને નિર્ધારિત હતી, એ છોડવી યોગ્ય છે, કારણ કે એના મનમાં બીજાનો વિચાર છે; આવું કહીને અને ભાઈની મંજૂરી લઈને, ભીષ્મે પોતાનું મન અનુસર્યું.
વિનિશ્ચિત્ય સ ધર્મજ્ઞો બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ। અનુજજ્ઞે તદા જ્યેષ્ઠામમ્બાં કાશિપતેઃ સુતામ્
ધર્મને જાણનારા અને વેદોમાં પારંગત બ્રાહ્મણો સાથે વિચારીને, એ સમયે તેમણે કાશીપતિની મોટી દીકરીને સ્વીકારી.
અમ્બિકામ્બાલિકે ભાર્યે પ્રાદાદ્ભ્રાત્રે યવીયસે। ભીષ્મો વિચિત્રવીર્યાય વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા
ભીષ્મએ અંબિકા અને અંબાલિકાને પોતાના નાના ભાઈ વિચિત્રવીર્યને ધર્મ પ્રમાણે પત્ની તરીકે આપ્યા.
તયોઃ પાણી ગૃહીત્વા તુ રૂપયૌવનદર્પિતઃ। વિચિત્રવીર્યો ધર્માત્મા નામ્બામૈચ્છત્કથંચન
સુંદરતા અને યુવાનીના ગર્વથી ભરેલા વિચિત્રવીર્યએ બંને બહેનોના હાથ પકડી લીધા, પણ ધર્મનિષ્ઠ હોવા છતાં એમણે અંબામાં કોઈ રસ ન રાખ્યો.
પાપસ્ય ફલમેવૈષ કામોઽસાધુર્નિરર્થકઃ। પરતન્ત્રોપભોગો મામાર્ય નાઽઽયોક્તુમર્હસિ
આ તો પાપનું ફળ છે; યોગ્ય ન હોય તેવો ઇચ્છા વ્યર્થ છે. બીજા પર આધાર રાખીને સુખ ભોગવવું યોગ્ય નથી, આર્ય, તું મને એ માટે ના કહો.
પ્રાતિષ્ઠચ્છાન્તનોર્વંશસ્તાત યસ્ય ત્વમન્વયઃ। અકામવૃત્તો ધર્માત્મન્સાધુ મન્યે મતં તવ
શાંતનુના વંશનો તારો વારસદાર છે, પિતા. ઇચ્છાવિહિન થઈને કરેલું તારો વિચાર સારું છે એમ હું માનું છું.
ઇત્યુક્ત્વામ્બાં સમાલોક્ય વિધિવદ્વાક્યમબ્રવીત્। વિસૃષ્ટા હ્યસિ ગચ્છ ત્વં યથાકામમનિન્દિતે
આ રીતે કહીને, તેમણે અંબા તરફ જોઈને ધર્મ પ્રમાણે કહ્યું: 'હવે તું મુક્ત છે, નિર્દોષે, તને જ્યાં મન થાય ત્યાં જા.'
નાનિયોજ્યે સમર્થોઽહં નિયોક્તું ભ્રાતરં પ્રિયમ્। અન્યબાવગતાં ચાપિ કો નારીં વાસયેદ્ગૃહે
હું મારા પ્રિય ભાઈને તેની ઇચ્છા વિરુદ્ધ કદી કહી શકતો નથી, અને જે સ્ત્રીનું મન બીજામાં હોય, એને ઘરમાં રાખવી યોગ્ય નથી.
અતસ્ત્વાં ન નિયોક્ષ્યામિ અન્યકામાસિ ગમ્યતામ્। અહમપ્યૂર્ધ્વરેતા વૈ નિવૃત્તો દારકર્મણિ
એથી, હું તને કોઈ ફરજ સોંપી શકતો નથી; તારી ઇચ્છા બીજામાં છે—જા. હું પણ બ્રહ્મચર્ય વ્રત ધારણ કરેલું છું, લગ્નકર્મમાંથી દૂર છું.
ઇત્યુક્તા સા ગતા તત્ર સખીભિઃ પરિવારિતા
આ રીતે કહેતાં, અંબા પોતાની સખીઓ સાથે ત્યાંથી ચાલી ગઈ.
નિર્દિષ્ટા હિ શનૈ રાજન્સાલ્વરાજપુરં પ્રતિ। અથામ્બા સાલ્વંમાગમ્ય સાઽબ્રવીત્પ્રતિપૂજ્ય તં
રાજા, એમને કહ્યું પ્રમાણે અંબા ધીરે ધીરે સાલ્વરાજના શહેર તરફ ગઈ. પછી અંબા ત્યાં પહોંચી અને સાલ્વને વંદન કરીને કહ્યું.