તતસ્તૌ દ્રોણશૈનેયૌ યુયુધાતે પરન્તપૌ। શરૈરનેકસાહસ્રૈસ્તાડયન્તૌ પરસ્પરમ્
પછી એ બંને દુશ્મન દમન કરનાર દ્રોણ અને સાત્યકી, હજારો તીરો વડે એકબીજાને ઘાયલ કરતાં યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
ઇષુજાલાવૃતં વ્યોમ ચક્રતુઃ પુરુષર્ષભૌ। પૂરયામાસતુર્વીરાવુભૌ દશ દિશઃ શરૈઃ। મેઘાવિવાતપાપાયે ધારાભિરિતરેતરમ્
એ બંને પુરુષશ્રેષ્ઠોએ તીરોના જાળથી આખું આકાશ ઢાંકી દીધું અને બંને વીરોએ દસેય દિશાઓ તીરો વડે ઢાંકી દીધી, જાણે મેઘો ધરતી પર ધારા વરસાવે છે.
ન સ્મ સૂર્યસ્તદા ભાતિ ન વવૌ ચ સમીરણઃ। હષુજાલાવૃતં ઘોરમન્ધકારં સમન્તતઃ
ત્યાં તો સૂર્ય પણ દેખાતો નહોતો અને પવન પણ નહોતો ફૂંકાતો; ચારેય બાજુ ભયાનક અંધકાર છવાઈ ગયો હતો, તીરોના ઘન જાળથી બધું ઢંકાઈ ગયું હતું.
અનાધૃષ્યમિવાન્યેષાં શૂરાણામભવત્તદા। અન્ધકારીકૃતે લોકે દ્રોણશૈનેયયોઃ શરૈઃ
જ્યારે દ્રોણ અને સાત્યકીના તીરોના કારણે આખું જગત અંધકારમય થઈ ગયું, ત્યારે એ યુદ્ધમાં બીજા શૂરવીરો માટે પણ તેમની નજીક જવું અશક્ય બની ગયું.
તયોઃ શીઘ્રાસ્ત્રવિદુષોર્દ્રોણસાત્વતયોસ્તદા। નાન્તરં શરવૃષ્ટીનાં દદૃશે નરસિંહયોઃ
એ બંને ઝડપથી શસ્ત્ર ચલાવનારા દ્રોણ અને સાત્યકી વચ્ચે, તીરોની વરસાદમાં જરા પણ ખાલી જગ્યા દેખાતી નહોતી.
ઇષૂણાં સન્નિપાતેન શબ્દો ધારાભિઘાતજઃ। શુશ્રુવે શક્રમુક્તાનામશનીનામિવ સ્વનઃ
તીરો એકબીજાને અથડાતા જે અવાજ થતો, તે જાણે ઇન્દ્રના વીજળીના ગર્જનાની જેમ સંભળાતો હતો.
નારાચૈર્વ્યતિવિદ્ધાનાં શરાણાં રૂપમાબભૌ। આશીવિષવિદષ્ટાનાં સર્પાણામિવ ભારત
લોખંડના તીરો વડે ભેદાયેલા તીરોનું રૂપ એવું લાગતું હતું, જાણે સાપોએ બીજાં સાપોને દંશ માર્યો હોય, હે ભારત.
તયોર્જ્યાતલનિર્ઘોષઃ શુશ્રુવે યુદ્ધશૌણ્ડયોઃ। અજસ્રં શૈલશૃઙ્ગાણાં વજ્રેણાહન્યતામિવ
એ બંને યુદ્ધકુશળોના ધનુષ્યના તાંતણા સતત વાગતા, જાણે પર્વતોના શિખરો પર વીજળી પડતી હોય એવો અવાજ થતો.
ઉભયોસ્તૌ રથૌ રાજંસ્તે ચાશ્વાસ્તૌ ચ સારથી। રુક્મપુઙ્ખૈઃ શરૈછન્નાશ્ચિત્રરૂપા બભુસ્તદા
રાજા, એ બંને રથો, તેમના ઘોડા અને સારથીઓ, સૌને સુવર્ણના પાંખવાળા તીરો ઢાંકી લીધા હતા અને એ દ્રશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.
નિર્મલાનામજિહ્માનાં નારાચાનાં વિશામ્પતે। નિર્મુક્તાશીવિપાભાનાં સમ્પાતોઽભૂત્સુદારુણઃ
સાફ અને સીધા ઉડતા, લોખંડના તીરો, જે મુક્ત થયેલા સાપ જેવાં ચમકતા હતા, એમ તેમનું અથડામણ અત્યંત ભયાનક બની ગયું.
ઉભયોઃ પતિતે છત્રે તથૈવ પતિતૌ ધ્વજૌ। `નિકૃન્તતોઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્દ્રોણસાત્યકયો રણે
યુદ્ધમાં દ્રોણ અને સાત્યકીના તીક્ષ્ણ તીરો વડે બંનેના છત્ર અને ધ્વજ પણ કપાઈને જમીન પર પડી ગયા.
ઉભૌ રુધિરસિક્તાઙ્ગાવુભૌ ચ વિજયૈષિણૌ। સ્રવદ્ભિઃ શોણિતં ગાત્રૈઃ પ્રસ્રુતાવિવ વારણૌ। અન્યોન્યમભ્યવિધ્યેતાં જીવિતાન્તકરૈઃ શરૈઃ
બંનેના શરીર લોહીથી ભીંજાઈ ગયા હતા, બંને વિજય માટે ઝઝૂમી રહ્યા હતા, જાણે બે હાથીઓ પોતાના અંગમાંથી લોહી વહાવી રહ્યા હોય, એમ જ તેઓ એકબીજાને જીવઘાતક તીરો વડે ઘાયલ કરતા હતા.
ગર્જિતોત્કૃષ્ટસન્નાદાઃ શઙ્ખદુન્દુભિનિઃસ્વનાઃ। ઉપારમન્મહારાજ વ્યાજહાર ન કશ્ચન
મહારાજ, ગર્જનારા અને ભયંકર ધ્વનિ કરતા શંખ અને ઢોલના અવાજો એકાએક શાંત થઈ ગયા; કોઈએ પણ એક શબ્દ પણ બોલ્યો નહીં.
તુષ્ણીંભૂતાન્યનૌકાનિ યોધા યુદ્ધાદુપારમન્। દદર્શ દ્વૈરથં તાભ્યાં જાતકૌતૂહલો જનઃ
બધા યોદ્ધાઓ ચૂપચાપ થઈ ગયા અને યુદ્ધ પણ અટકી ગયું; લોકો બંને વચ્ચેનું દ્વંદ્વયુદ્ધ ઉત્સુકતાથી જોતા રહ્યા.
રથિનો હસ્તિયન્તારો હયારોહાઃ પદાતયઃ। અવૈક્ષન્તાચલૈર્નેત્રૈઃ પરિવાર્ય નરર્ષભૌ
રથ上的 યોદ્ધાઓ, હાથીઓના ચાલક, ઘોડેસવાર અને પગદળના સૈનિકોએ બંને મહાન પુરુષોને ઘેરી લીધા અને આંખ પણ ન ઝપકાવીને તેમને નિહાળતા રહ્યા.
હસ્ત્યનીકાન્યતિષ્ઠન્ત તથાનીકાનિ વાજિનામ્। તથૈવ રથવાહિન્યઃ પ્રતિવ્યૂહ્ય વ્યવસ્થિતાઃ
હાથીઓની ટુકડીઓ સ્થિર રહી, ઘોડાઓની પાંખો પણ જ્યામ હતી; એ જ રીતે રથોની સેનાઓ સામસામે ઊભી રહી.
મુક્તાવિદ્રુમચિત્રૈશ્ચ મણિકાઞ્ચનભૂષિતૈઃ। ધ્વજૈરાભરણૈશ્ચિત્રૈઃ કવચૈશ્ચ હિરણ્મયૈઃ
મોતી અને વિદ્રુમથી શોભતા ધ્વજ, રત્ન અને સોનાના આભૂષણો, અને ચમકતા સોનાના કવચોથી તેઓ સુંદર રીતે શોભતા હતા.
વૈજયન્તીપતાકાભિઃ પરિસ્તોમાઙ્ગકમ્બલૈઃ। વિમલૈર્નિશિતૈઃ શસ્ત્રૈર્હયાનાં ચ પ્રકીર્ણકૈઃ
વૈજયંતી ધ્વજાઓ, સુંદર ઓઢણીઓ, નિર્મળ અને તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો અને ઘોડાઓના વિખેરાયેલા સાજો સાથે તેઓ શોભતા હતા.
જાતરૂપમયીભિશ્ચ રાજતીભિશ્ચ મૂર્ધસુ। ગજાનાં કુમ્ભમાલાભિર્દન્તવેષ્ટૈશ્ચ ભારત
સોનાના અને ચાંદીના મુગટ, હાથીઓના કાંધ પર હાર અને દાંતના શણગારોથી, હે ભરત, સજાવટ કરવામાં આવી હતી.
સબલાકાઃ સખદ્યોતાઃ સૈરાવતશતહદાઃ। અદૃશ્યન્તોષ્ણપર્યાયે મેઘાનામિવ વાગુરાઃ
સેનાઓ, તેજસ્વી આભૂષણો અને સેંકડો ઐરાવત જેવા મહાન હાથીઓ સાથે, તેઓ યુદ્ધના તાપમાં વીજળીથી ઢંકાયેલા મેઘો જેવા લાગતા હતા.
અપશ્યન્નસ્મદીયાશ્ચ તે ચ યૌધિષ્ઠિરાઃ સ્થિતાઃ। તદ્યુદ્ધં યુયુધાનસ્ય દ્રોણસ્ય ચ મહાત્મનઃ
અમારા લોકો અને યુધિષ્ઠિરના પુત્રોએ યુયુધાન અને મહાત્મા દ્રોણ વચ્ચેનું યુદ્ધ નિહાળ્યું.
વિમાનાગ્રગતા દેવા બ્રહ્મસોમપુરોગમાઃ। સિદ્ધચારણસઙ્ખાશ્ચ વિદ્યાધરમહોરગાઃ
બ્રહ્મા અને સોમાદેવ વડે આગેવાન દેવતાઓ, સિદ્ધો, ચારણો, વિદ્યા ધરાઓ અને મહાન સાપો આકાશમાં આવીને ઊભા રહ્યા.
ગન્ધર્વા દાનવા યક્ષા રાક્ષસાપ્સરસઃ ખગાઃ'। ગતપ્રત્યાગતાક્ષેપૈશ્ચિતૈરસ્ત્રવિઘાતિભિઃ। વિવિધૈર્વિસ્મયં જગ્મુસ્તયોઃ પુરુષસિંહયોઃ
ગંધર્વો, દાનવો, યક્ષો, રાક્ષસો, અપ્સરાઓ અને પક્ષીઓ, એકાગ્ર દૃષ્ટિથી અને પરસ્પર શસ્ત્રોનો પ્રતિકાર કરતા, એ બંને પુરુષસિંહોને જોઈ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
હસ્તલાઘવમસ્ત્રેષુ દર્શયન્તૌ મહાબલૌ। અન્યોન્યમભિવિધ્યેતાં શરૈસ્તૌ દ્રોણસાત્યકી
મહાબલી દ્રોણ અને સાથીકી, હાથની ચપળતા બતાવતા, એકબીજાને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કરતા રહ્યા.
તતો દ્રોણસ્ય દાશાર્હઃ શરાંશ્ચિચ્છેદ સંયુગે। પત્રિભિઃ સુદૃઢૈરાશુ ધનુશ્ચૈવ મહાદ્યુતેઃ
પછી દાશાર્હ યુયુધાનએ યુદ્ધમાં દ્રોણના બાણો મજબૂત બાણોથી કાપી નાખ્યા અને મહાન તેજસ્વી દ્રોણનું ધનુષ્ય પણ તોડી નાખ્યું.
નિમેષાન્તરમાત્રેણ ભારદ્વાજોઽપરં ધનુઃ। સજ્યં ચકાર તદપિ ચિચ્છેદાસ્ય સ સાત્યકિઃ
પલક ઝપકાવાની જટલી વેળામાં, ભારદ્વાજએ બીજું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું અને તાણ્યું, પણ સાથીકીએ એ પણ તોડી નાખ્યું.
તતસ્ત્વરન્પુનર્દ્રોણો ધનુર્હસ્તો વ્યતિષ્ઠત। સજ્યં સજ્યં ધનુશ્ચાસ્ય ચિચ્છેદ નિશિથૈઃ શરૈઃ
પછી દ્રોણે ઝડપથી બીજું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું, પણ સાથીકીએ એ પણ તીક્ષ્ણ બાણોથી તૂટતાં જ તોડી નાખ્યું.
એવમેકશતં છિન્નં ધનુષાં દૃઢધન્વિના। ન ચાન્તરં તયોર્દૃષ્ટં સન્ધાને ચ્છેદનેઽપિ ચ
આ રીતે મજબૂત ધનુષ્યધારી યુયુધાને સો ધનુષ્યો તોડી નાખ્યા, છતાં તાણવામાં અને તોડવામાં ક્યારેય ખાલી જગ્યા દેખાઈ નહીં.
તતોઽસ્ય સંયુગે દ્રોણો દૃષ્ટ્વા કર્માતિમાનુષમ્। યુયુધાનસ્ય રાજેન્દ્ર મનસૈતદચિન્તયત્
પછી યુદ્ધમાં યુયુધાનનું આ અતિમાનવીય કાર્ય જોઈને, દ્રોણે, હે રાજા, મનમાં વિચાર્યું:
એતદસ્ત્રબલં રામે કાર્તવીર્યે ધનઞ્જયે। ભીષ્મે ચ પુરુષવ્યાઘ્રે યદિદં સાત્વતાં વરે
આવી શસ્ત્રકલા રામ, કાર્તવીર્ય, ધનંજય અને પુરુષસિંહ ભીષ્મમાં જોઈ હતી, જે હવે આ શ્રેષ્ઠ સાક્તવમાં જોવા મળે છે.