યથા શ્યેનસ્ય પતનં વનેષ્વામિષગૃદ્ધિનઃ। તથૈવાસીદભીસારસ્તસ્ય દ્રોણં જિઘાંસતઃ
જેમ શ્યેન પક્ષી જંગલમાં માંસ માટે લપટ મારતો જાય છે, એ જ રીતે દ્રોણને મારવા માટે તેની ચડાઈ હતી.
તતઃ શરશતેનાસ્ય શતચન્દ્રં સમાક્ષિપત્। દ્રોણો દ્રુપદ પુત્રસ્ય ખઙ્ગં ચ દશભિઃ શરૈઃ
પછી દ્રોણે શતચંદ્રથી શોભતા ઢાલ પર સો બાણો ચલાવીને તેને નીચે પાડી દીધી અને દ્રુપદપુત્રની તલવાર પર દસ બાણો મારી.
હયાંશ્ચૈવ ચતુઃષષ્ટ્યા શરાણાં જઘ્નિવાન્બલી। ધ્વજં છત્રં ચ ભલ્લાભ્યાં તથા તૌ પાર્ષ્ણિસારથી
પછી દ્રોણે ચોસઠ બાણોથી તેના ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા અને બે પહોળા બાણોથી ધ્વજ અને છત્ર, તેમજ પાર્શ્વમાં રહેલા સારથીને પણ ફેંકી દીધા.
અથાસ્મૈ ત્વરિતો બાણમપરં જીવિતાન્તકમ્। ધૃષ્ટદ્યુમ્નાય ચિક્ષેપ વજ્રં વજ્રધરો યથા
પછી દ્રોણે તત્કાળ એક બીજું પ્રાણહાનિકારક બાણ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પર છોડ્યું, જાણે વજ્રધારી પોતાનું શસ્ત્ર ફેંકે છે.
તં ચતુર્દશભિસ્તીક્ષ્ણૈર્બાણૈશ્ચિચ્છેદ સાત્યકિઃ। ગ્રસ્તમાચાર્યમુખ્યેન ધૃષ્ટદ્યુમ્નં વ્યમોચયત્
પણ સાત્યકીએ તે બાણને ચૌદ તીખા બાણોથી કાપી નાખ્યું અને આચાર્ય દ્રોણના પાંજરમાંથી ધૃષ્ટદ્યુમ્નને મુક્ત કર્યો.
સિંહેનેવ મૃગં ગ્રસ્તં નરસિંહેન મારિષ। દ્રોણાદ્વૈ મોચયામાસ પાઞ્ચાલ્યં શિનિપુઙ્ગવઃ
જેમ સિંહ બીજા સિંહના પાંજરમાં આવેલા હરણને છુટકારો આપે છે, તેમ શિનીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા સાત્યકીએ પાંચાલપુત્રને દ્રોણના પાંજરમાંથી મુક્ત કર્યો.
સાત્યકિં પ્રેક્ષ્ય ગોપ્તારં પાઞ્ચાલ્યં ચ મહાહવે। શરાણાં ત્વરિતો દ્રોણઃ ષડ્વિંશત્યા સમાર્પયત્
મહાસંગ્રામમાં સાત્યકી પાંચાલપુત્રના રક્ષક તરીકે ઉભો છે એવું જોઈ, દ્રોણે ઝડપથી છવ્વીસ બાણો બંને પર વરસાવ્યા.
તતો દ્રોણં શિનેઃ પૌત્રો ગ્રસન્તમપિ સૃઞ્જયાન્। પ્રત્યવિધ્યચ્છિતૈર્બાણૈઃ ષડ્વિંશત્યા સ્તનાન્તરે
પછી શિનીનો પૌત્ર સાત્યકીએ, દ્રોણે શ્રુંજયો પર ચડાઈ કરી રહ્યો હતો ત્યારે, છવ્વીસ તીખા બાણો તેના છાતીમાં ઘૂસી માર્યા.
તતઃ સર્વે રથાસ્તૂર્ણં પાઞ્ચાલ્યા જયગૃદ્ધિનઃ। સાત્વતાભિસૃતે દ્રોણે ધૃષ્ટદ્યુમ્નમવાક્ષિપન્
પછી વિજયની તલપ સાથે પાંચાલોના બધા રથીઓ ઝડપથી દ્રોણ પર તૂટી પડ્યા, જે સાત્વતના હુમલાનો સામનો કરી રહ્યો હતો, અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને ઘેરી લીધા.
બાણે તસ્મિન્નિકૃત્તે તુ ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ચ મોક્ષિતે। તેન વૃષ્ણિપ્રવીરેણ યુયુધાનેન સઞ્જય
જ્યારે તે બાણ કાપી નાખવામાં આવ્યું અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને વૃષ્ણિમાં શ્રેષ્ઠ યુયુધાન દ્વારા મુક્ત કરવામાં આવ્યો, હે સંજય—
અમર્ષિતો મહેષ્વાસઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ। નરવ્યાઘ્રં શિનેઃ પૌત્રં દ્રોણઃ કિમકરોદ્યુધિ
ત્યારે મહાન ધનુર્ધારી, સર્વ શસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણે, મનુષ્યોમાં વાઘ એવા શિનીના પૌત્ર પર ગુસ્સે થઈ, યુદ્ધમાં શું કર્યું?
સમ્પ્રસ્રુતક્રોધવિષો વ્યાદિતાસ્યશરાસનઃ। તીક્ષ્ણધારેષુદશનઃ સિતનારાચદંષ્ટ્રવાન્
તેના મુખમાંથી ક્રોધ અને ઝેર વહેતાં, ધનુષ્ય તાણેલું, તીખા બાણો જાણે દાંત જેવી, અને સફેદ બાણો જાણે દાઢ જેવી દેખાતી હતી.
સંરમ્ભામર્ષતામ્રાક્ષો મહોરગ ઇવ શ્વસન્। નરવીરઃ પ્રમુદિતઃ શોણૈરશ્વૈર્મહાજવૈઃ
ક્રોધ અને ઉગ્રતાથી તેની આંખો લાલ થઈ ગઈ હતી, તે મહાન સાપ જેવી શ્વાસેતો હતો, અને તે વીર આનંદથી પોતાના તેજસ્વી લાલ ઘોડાઓ દોડાવતો હતો.
ઉત્પતદ્ભિરિવાકાશે ક્રામદ્ભિરિવ પર્વતમ્। રુક્મપુઙ્ખાઞ્શરાનસ્યન્યુયુધાનમુપાદ્રવત્
જાણે આકાશમાં ઉડી રહ્યો હોય અને પહાડ ચડી રહ્યો હોય તેમ, તે સુવર્ણપાંખવાળા બાણો લઈને યુયુધાન પર તૂટી પડ્યો.
શરપાતમહાવર્ષં રથઘોષબલાહકમ્। કાર્મુકૈરાવૃતં રાજન્નારાચબહુવિદ્યુતમ્
રાજા, ત્યાં તીરોની ભારે વરસાદ વરસી રહી હતી, રથોની ગર્જના મેઘ જેવો લાગતો, ધનુષ્યોથી આખું આકાશ ઢંકાઈ ગયું હતું અને અનેક તીરો વીજળી જેવી ચમકી રહી હતી.
શક્તિખઙ્ગાશનિધરં ક્રોધવેગસમુત્થિતમ્। દ્રોણમેઘમનાવાર્યં હયમારુતચોદિતમ્
કોપથી ઉદ્ભવેલો, શક્તિ, ખડગ અને વીજળી પકડીને, અણધાર્યા દ્રોણ મેઘને ઘોડાઓના પવનએ આગળ ધપાવ્યો હતો.
દૃષ્ટ્વૈવાભિપતન્તં તં શૂરઃ પરપુરઞ્જયઃ। ઉવાચ સૂતં શૈનેયઃ પ્રહસન્યુદ્ધદુર્મદઃ
એમ તેને આવી રીતે આગળ આવતો જોઈ, શૂરવીર અને દુશ્મન નગરોનો વિજેતા, સાત્યકી, યુદ્ધના ઉત્સાહથી મસ્ત થઈ, હસતાં પોતાના સારથીને બોલ્યો.
એનં વૈ બ્રાહ્મણં શૂરં સ્વકર્મણ્યનવસ્થિતમ્। આશ્રયં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ધર્મરાજભયાવહમ્
આ બ્રાહ્મણ સાચે જ શૂરવીર છે, પોતાના કર્તવ્યમાં અડગ છે, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રનો આધાર છે અને ધર્મરાજ માટે ભયજનક છે.
શીઘ્રં પ્રજવિતૈરશ્વૈઃ પ્રત્યુદ્યાહિ પ્રહૃષ્ટવત્। આચાર્યં રાજપુત્રાણાં સતતં શૂરમાનિનમ્
ઝટપટ ઉત્સાહી ઘોડાઓથી રથ દોડાવ, આનંદથી રાજકુમારોના આચાર્યને સામો પડ, જે હંમેશા પોતાને શૂરવીર માને છે.
એવમુક્તસ્તતઃ સૂતઃ સાત્યકસ્યાવહદ્રથમ્'। તતો રજતસઙ્કાશા માધવસ્ય હયોત્તમાઃ। દ્રોણસ્યાભિમુખાઃ શીઘ્રમગચ્છન્વાતરંહસઃ
આવી આજ્ઞા મળતાં જ, સારથીએ સાત્યકીનો રથ આગળ લાવ્યો; પછી માધવના ચાંદી જેવા તેજસ્વી ઘોડાઓ દ્રોણની દિશામાં પવન જેવી ઝડપથી દોડી ગયા.
તતસ્તૌ દ્રોણશૈનેયૌ યુયુધાતે પરન્તપૌ। શરૈરનેકસાહસ્રૈસ્તાડયન્તૌ પરસ્પરમ્
પછી એ બંને દુશ્મન દમન કરનાર દ્રોણ અને સાત્યકી, હજારો તીરો વડે એકબીજાને ઘાયલ કરતાં યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
ઇષુજાલાવૃતં વ્યોમ ચક્રતુઃ પુરુષર્ષભૌ। પૂરયામાસતુર્વીરાવુભૌ દશ દિશઃ શરૈઃ। મેઘાવિવાતપાપાયે ધારાભિરિતરેતરમ્
એ બંને પુરુષશ્રેષ્ઠોએ તીરોના જાળથી આખું આકાશ ઢાંકી દીધું અને બંને વીરોએ દસેય દિશાઓ તીરો વડે ઢાંકી દીધી, જાણે મેઘો ધરતી પર ધારા વરસાવે છે.
ન સ્મ સૂર્યસ્તદા ભાતિ ન વવૌ ચ સમીરણઃ। હષુજાલાવૃતં ઘોરમન્ધકારં સમન્તતઃ
ત્યાં તો સૂર્ય પણ દેખાતો નહોતો અને પવન પણ નહોતો ફૂંકાતો; ચારેય બાજુ ભયાનક અંધકાર છવાઈ ગયો હતો, તીરોના ઘન જાળથી બધું ઢંકાઈ ગયું હતું.
અનાધૃષ્યમિવાન્યેષાં શૂરાણામભવત્તદા। અન્ધકારીકૃતે લોકે દ્રોણશૈનેયયોઃ શરૈઃ
જ્યારે દ્રોણ અને સાત્યકીના તીરોના કારણે આખું જગત અંધકારમય થઈ ગયું, ત્યારે એ યુદ્ધમાં બીજા શૂરવીરો માટે પણ તેમની નજીક જવું અશક્ય બની ગયું.
તયોઃ શીઘ્રાસ્ત્રવિદુષોર્દ્રોણસાત્વતયોસ્તદા। નાન્તરં શરવૃષ્ટીનાં દદૃશે નરસિંહયોઃ
એ બંને ઝડપથી શસ્ત્ર ચલાવનારા દ્રોણ અને સાત્યકી વચ્ચે, તીરોની વરસાદમાં જરા પણ ખાલી જગ્યા દેખાતી નહોતી.
ઇષૂણાં સન્નિપાતેન શબ્દો ધારાભિઘાતજઃ। શુશ્રુવે શક્રમુક્તાનામશનીનામિવ સ્વનઃ
તીરો એકબીજાને અથડાતા જે અવાજ થતો, તે જાણે ઇન્દ્રના વીજળીના ગર્જનાની જેમ સંભળાતો હતો.
નારાચૈર્વ્યતિવિદ્ધાનાં શરાણાં રૂપમાબભૌ। આશીવિષવિદષ્ટાનાં સર્પાણામિવ ભારત
લોખંડના તીરો વડે ભેદાયેલા તીરોનું રૂપ એવું લાગતું હતું, જાણે સાપોએ બીજાં સાપોને દંશ માર્યો હોય, હે ભારત.
તયોર્જ્યાતલનિર્ઘોષઃ શુશ્રુવે યુદ્ધશૌણ્ડયોઃ। અજસ્રં શૈલશૃઙ્ગાણાં વજ્રેણાહન્યતામિવ
એ બંને યુદ્ધકુશળોના ધનુષ્યના તાંતણા સતત વાગતા, જાણે પર્વતોના શિખરો પર વીજળી પડતી હોય એવો અવાજ થતો.
ઉભયોસ્તૌ રથૌ રાજંસ્તે ચાશ્વાસ્તૌ ચ સારથી। રુક્મપુઙ્ખૈઃ શરૈછન્નાશ્ચિત્રરૂપા બભુસ્તદા
રાજા, એ બંને રથો, તેમના ઘોડા અને સારથીઓ, સૌને સુવર્ણના પાંખવાળા તીરો ઢાંકી લીધા હતા અને એ દ્રશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.
નિર્મલાનામજિહ્માનાં નારાચાનાં વિશામ્પતે। નિર્મુક્તાશીવિપાભાનાં સમ્પાતોઽભૂત્સુદારુણઃ
સાફ અને સીધા ઉડતા, લોખંડના તીરો, જે મુક્ત થયેલા સાપ જેવાં ચમકતા હતા, એમ તેમનું અથડામણ અત્યંત ભયાનક બની ગયું.