રથાનીકાવગાઢશ્ચ વારણાશ્વશતૈર્વૃતઃ। અદૃશ્યત પદા પાર્થો ઘનૈઃ સૂર્ય ઇવાવૃતઃ
પાર્થ પદયાત્રા કરીને રથોની ગાઢ પાંખી વચ્ચે, હજારો હાથીઓ અને ઘોડાઓથી ઘેરાયેલો દેખાયો, જેમ ઘનઘોર વાદળો વચ્ચે સૂર્ય છુપાય છે.
નાનાવિધૈશ્ચ શસ્ત્રૌઘૈઃ પાત્યમાનૈર્મહારણે। ન સન્ધિઃ શક્યતે ભેત્તું વર્મબન્ધસ્ય તસ્ય તુ
મહાસંગ્રામમાં અનેક પ્રકારના શસ્ત્રવર્ષા વરસતા હોવા છતાં, તેના કવચના બંધને કોઈ તોડી શક્યું નહીં.
સ તેન વર્મણા ગુપ્તો વૃત્રં દેવરિપું તદા। જઘાન સમરેઽભીતઃ શક્રો દેવાગ્રણીસ્તદા
એ કવચથી સુરક્ષિત થઈને, દેવોના આગવા ઇન્દ્રે નિર્ભય થઈને યુદ્ધમાં દેવશત્રુ વૃત્રને માર્યો.
તં ચ મન્ત્રમયં બન્ધં વર્મ ચાઙ્ગિરસે દદૌ। અઙ્ગિરાઃ પ્રાહ પુત્રસ્ય મન્ત્રજ્ઞસ્ય બૃહસ્પતેઃ। બૃહસ્પતિરથોવાચ અગ્નિવેશ્યાય ધીમતે
એ મંત્રમય બંધન અને કવચ અંગિરાસને આપ્યું; અંગિરાસે પોતાના પુત્ર, મંત્રજ્ઞ બૃહસ્પતિને કહ્યું અને પછી બૃહસ્પતિએ બુદ્ધિશાળી અગ્નિવેશ્યને કહ્યું.
અગ્નિવેશ્યો મમ પ્રાદાત્તેન બધ્નામિ વર્મ તે। તવાહ્ય દેહરક્ષાર્થં મન્ત્રેણ નૃપસત્તમ
અગ્નિવેશ્યે મને આપ્યું; એથી, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું મંત્રથી તારા શરીરની રક્ષા માટે તને કવચ બાંધું છું.
એવમુક્ત્વા તતો દ્રોણસ્તવ પુત્રં મહાદ્યુતિમ્। પુનરે વચઃ પ્રાહ શનૈરાચાર્યપુઙ્ગવઃ
આ રીતે કહ્યા પછી, મહાન ગુરુ દ્રોણે ધીરે ધીરે તારા તેજસ્વી પુત્રને ફરી સંબોધન કર્યું.
બ્રહ્મસૂત્રેણ બધ્નામિ કથચં તવ ભારત। હિરણ્યગર્ભેણ યથા બદ્ધં વિષ્ણોઃ પુરા રણે
હે ભારત, હું બ્રહ્મસૂત્રથી તને કવચ બાંધું છું, જેમ હિરણ્યગર્ભે યુદ્ધમાં વિષ્ણુને કવચ બાંધ્યું હતું.
યથા ચ બ્રહ્મણા બદ્ધં સઙ્ગ્રામે તારકામયે। શક્રસ્ય કવચં દિવ્યં તથા બધ્નામ્યહં તવ
અને જેમ બ્રહ્માએ તારકાસુરના યુદ્ધમાં ઇન્દ્રને દિવ્ય કવચ બાંધ્યું હતું, તેમ હું પણ તને એ કવચ બાંધું છું.
બદ્ધા તુ કવચં તસ્ય મન્ત્રેણ વિધિપૂર્વકમ્। પ્રેષયામાસ રાજાનં યુદ્ધાય મહતે દ્વિજઃ
મંત્રોચ્ચાર અને વિધિપૂર્વક કવચ બાંધ્યા પછી, બ્રાહ્મણે રાજાને મહાયુદ્ધ માટે મોકલ્યો.
સ સન્નદ્ધો મહાબાહુરાચાર્યેણ મહાત્મના। `પ્રસ્થિતઃ સહસા રાજન્યત્ર યાતો ધનઞ્જયઃ
મહાન આત્માવાળા ગુરુએ કવચ બાંધ્યા પછી, મહાબાહુ રાજા તત્કાળ ત્યાં ગયો, જ્યાં ધનંજય ગયો હતો.
રથાનાં ચ સહસ્રેણ ત્રિગર્તાનાં પ્રહારિણામ્। તથા દન્તિસહસ્રેણ મત્તાનાં વીર્યશાલિનામ્
ત્રિગર્તોના હજાર રથો, ભયાનક યુદ્ધકર્તા, અને હજાર મસ્ત અને શક્તિશાળી હાથીઓ સાથે તે આગળ વધ્યો.
અશ્વાનાં નિયુતેનૈવ તથાઽન્યૈશ્ચ મહારથૈઃ। વૃતઃ પ્રાયાન્મહાબાહુરર્જુનસ્ય રથં પ્રતિ
દસ હજાર ઘોડાઓ અને અન્ય મહારથીઓ સાથે મહાબાહુ રાજા અર્જુનના રથ તરફ આગળ વધ્યો.
નાનાવાદિત્રઘોષેણ યથા વૈરોચનિસ્તથા
વિવિધ વાદ્યોના ઘોષ સાથે, તે વિરોચનપુત્ર જેવી ધ્વનિ સાથે આગળ વધ્યો.
તતઃ શબ્દો મહાનાસીત્સૈન્યાનાં તવ ભારત। અગાધં પ્રસ્થિતં દૃષ્ટ્વા સમુદ્રમિવ કૌરવમ્
પછી, હે ભારત, તારા સૈન્યમાંથી મહાન ઘોષ ઉઠ્યો, કારણ કે કૌરવોનું ઘનઘોર સૈન્ય સમુદ્ર જેવું આગળ વધતું હતું.
તે હયાઃ સાધ્વશોભન્ત મિશ્રિતા વાતરંહસઃ। પારાવતસવર્ણાશ્ચ રક્તશોણાશ્ચ સંયુગે
યુદ્ધમાં પવનની ઝડપથી દોડતા, કબૂતર જેવા રંગના અને લાલ રંગના ઘોડાઓ સુંદર દેખાતા હતા.
પારાવતસવર્ણાસ્તે રક્તશોણવિમિશ્રિતાઃ। હયાઃ શુશુભિરે રાજન્મેઘા ઇવ સવિદ્યુતઃ
હે રાજા, કબૂતર જેવા રંગના અને લાલ રંગમાં મિશ્રિત એ ઘોડાઓ વીજળીવાળા વાદળો જેવું તેજસ્વી લાગતા હતા.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તુ સમ્પ્રેક્ષ્ય દ્રોણમભ્યાશમાગતમ્। અસિચર્માદદે વીરો ધનુરુત્સૃજ્ય ભારત
ધૃષ્ટદ્યુમ્ને જ્યારે દ્રોણને પોતાના નજીક આવતો જોયો, ત્યારે તેણે પોતાની ધનુષ્યને બાજુ પર મૂકી દીધી અને બહાદુરપણે તલવાર અને ઢાલ હાથમાં લીધી.
ચિકીર્ષુર્દુષ્કરં કર્મ પાર્ષતઃ પરવીરહા। ઈષાયાઃ સમતિક્રમ્ય દ્રોણસ્ય રથમાવિશત્
પૃષ્ઠનું પુત્ર, દુશ્મન વીરોને હરાવનાર, અઘરું કામ કરવા ઉત્સુક થઈ, ઇષા પાર કરી દ્રોણના રથમાં ચઢી ગયો.
અતિષ્ઠદ્યુગમધ્યે સ યુગસન્નહનેષુ ચ। જઘનાર્ધેષુ ચાશ્વાનાં તત્સૈન્યાન્યભ્યપૂજયન્
તે રથના યૂગના મધ્યમાં અને જોડાણની જગ્યાએ, તેમજ ઘોડાઓના પાછળના ભાગે ઊભો રહ્યો; તેની આ બહાદુરી જોઈને સૈન્યોએ તેની પ્રશંસા કરી.
ખઙ્ગેન ચરતસ્તસ્ય શોણાશ્વાનધિતિષ્ઠતઃ। ન દદાર્શાન્તરં દ્રોણસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
જ્યારે તે તલવાર લઈને લાલ ઘોડાઓ વચ્ચે ફરતો હતો, ત્યારે દ્રોણને ક્યાંય પણ ખાલી જગ્યા દેખાઈ નહોતી; એ બધું જાણે કોઈ અજાયબી જેવી લાગતી હતી.
યથા શ્યેનસ્ય પતનં વનેષ્વામિષગૃદ્ધિનઃ। તથૈવાસીદભીસારસ્તસ્ય દ્રોણં જિઘાંસતઃ
જેમ શ્યેન પક્ષી જંગલમાં માંસ માટે લપટ મારતો જાય છે, એ જ રીતે દ્રોણને મારવા માટે તેની ચડાઈ હતી.
તતઃ શરશતેનાસ્ય શતચન્દ્રં સમાક્ષિપત્। દ્રોણો દ્રુપદ પુત્રસ્ય ખઙ્ગં ચ દશભિઃ શરૈઃ
પછી દ્રોણે શતચંદ્રથી શોભતા ઢાલ પર સો બાણો ચલાવીને તેને નીચે પાડી દીધી અને દ્રુપદપુત્રની તલવાર પર દસ બાણો મારી.
હયાંશ્ચૈવ ચતુઃષષ્ટ્યા શરાણાં જઘ્નિવાન્બલી। ધ્વજં છત્રં ચ ભલ્લાભ્યાં તથા તૌ પાર્ષ્ણિસારથી
પછી દ્રોણે ચોસઠ બાણોથી તેના ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા અને બે પહોળા બાણોથી ધ્વજ અને છત્ર, તેમજ પાર્શ્વમાં રહેલા સારથીને પણ ફેંકી દીધા.
અથાસ્મૈ ત્વરિતો બાણમપરં જીવિતાન્તકમ્। ધૃષ્ટદ્યુમ્નાય ચિક્ષેપ વજ્રં વજ્રધરો યથા
પછી દ્રોણે તત્કાળ એક બીજું પ્રાણહાનિકારક બાણ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પર છોડ્યું, જાણે વજ્રધારી પોતાનું શસ્ત્ર ફેંકે છે.
તં ચતુર્દશભિસ્તીક્ષ્ણૈર્બાણૈશ્ચિચ્છેદ સાત્યકિઃ। ગ્રસ્તમાચાર્યમુખ્યેન ધૃષ્ટદ્યુમ્નં વ્યમોચયત્
પણ સાત્યકીએ તે બાણને ચૌદ તીખા બાણોથી કાપી નાખ્યું અને આચાર્ય દ્રોણના પાંજરમાંથી ધૃષ્ટદ્યુમ્નને મુક્ત કર્યો.
સિંહેનેવ મૃગં ગ્રસ્તં નરસિંહેન મારિષ। દ્રોણાદ્વૈ મોચયામાસ પાઞ્ચાલ્યં શિનિપુઙ્ગવઃ
જેમ સિંહ બીજા સિંહના પાંજરમાં આવેલા હરણને છુટકારો આપે છે, તેમ શિનીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા સાત્યકીએ પાંચાલપુત્રને દ્રોણના પાંજરમાંથી મુક્ત કર્યો.
સાત્યકિં પ્રેક્ષ્ય ગોપ્તારં પાઞ્ચાલ્યં ચ મહાહવે। શરાણાં ત્વરિતો દ્રોણઃ ષડ્વિંશત્યા સમાર્પયત્
મહાસંગ્રામમાં સાત્યકી પાંચાલપુત્રના રક્ષક તરીકે ઉભો છે એવું જોઈ, દ્રોણે ઝડપથી છવ્વીસ બાણો બંને પર વરસાવ્યા.
તતો દ્રોણં શિનેઃ પૌત્રો ગ્રસન્તમપિ સૃઞ્જયાન્। પ્રત્યવિધ્યચ્છિતૈર્બાણૈઃ ષડ્વિંશત્યા સ્તનાન્તરે
પછી શિનીનો પૌત્ર સાત્યકીએ, દ્રોણે શ્રુંજયો પર ચડાઈ કરી રહ્યો હતો ત્યારે, છવ્વીસ તીખા બાણો તેના છાતીમાં ઘૂસી માર્યા.
તતઃ સર્વે રથાસ્તૂર્ણં પાઞ્ચાલ્યા જયગૃદ્ધિનઃ। સાત્વતાભિસૃતે દ્રોણે ધૃષ્ટદ્યુમ્નમવાક્ષિપન્
પછી વિજયની તલપ સાથે પાંચાલોના બધા રથીઓ ઝડપથી દ્રોણ પર તૂટી પડ્યા, જે સાત્વતના હુમલાનો સામનો કરી રહ્યો હતો, અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને ઘેરી લીધા.
બાણે તસ્મિન્નિકૃત્તે તુ ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ચ મોક્ષિતે। તેન વૃષ્ણિપ્રવીરેણ યુયુધાનેન સઞ્જય
જ્યારે તે બાણ કાપી નાખવામાં આવ્યું અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને વૃષ્ણિમાં શ્રેષ્ઠ યુયુધાન દ્વારા મુક્ત કરવામાં આવ્યો, હે સંજય—