શરૈઃ સહસ્રશો વિદ્ધા વિધિવત્કલ્પિતા દ્વિપાઃ। શેરતે ભૂમિમાસાદ્ય શૈલા વજ્રહતા ઇવ
હજારો તીરોની વાગથી ઘાયલ થયેલા અને યોગ્ય રીતે સજ્જ થયેલા હાથીઓ જમીન પર પડેલા હતા, જાણે વીજળીના આઘાતથી પર્વતો તૂટી પડ્યા હોય.
સ વાજિરથમાતઙ્ગાન્નિઘ્નન્વ્યચરદર્જુનઃ। પ્રભિન્ન ઇવ માતઙ્ગો મૃદ્ગન્નલવનં યથા
અર્જુને ઘોડા, રથ અને હાથીઓને મારતા ફર્યા, જાણે કોઈ જંગલી હાથી રસ્તામાં પડેલું મીઠું તોડતો અને પછાડતો જાય.
ભુરિદ્રુમલતાગુલ્મં શુષ્કેન્ધનતૃણોલપમ્। નિર્દહેદનલોઽરણ્યં યથા વાયુસમીરિતઃ
જે રીતે પવનથી ભડકેલી આગ ઘણા વૃક્ષો, વેલીઓ, ઝાડઝાંખર, સુકાં લાકડાં અને ઘાસથી ભરેલા જંગલને સળગાવી નાખે છે, એ જ રીતે અર્જુને વિનાશ મચાવ્યો.
સેનારણ્યં તવ તથા કૃષ્ણાનિલસમીરિતઃ। શરાર્ચિરદહત્ક્રુદ્ધઃ પાણ્ડવોઽગ્નિર્ધનઞ્જયઃ
કૃષ્ણપુત્ર, જેમ પવનથી ભડકેલી અગ્નિ જંગલને દહન કરે છે, તેમ પાંડવ ધનંજયે ક્રોધથી તારી સેના રૂપ જંગલને તીરોની જ્વાળાથી ભસ્મ કરી નાખ્યું.
શૂન્યાન્કુર્વન્રથોપસ્થાન્માનવૈઃ સંસ્તરન્મહીમ્। પ્રાનૃત્યદિવ સમ્બાધે ચાપહસ્તો ધનઞ્જયઃ। વજ્રકલ્પૈઃ શરૈર્ભૂમિં કુર્વન્નુત્તરશોણિતામ્
અર્જુને રથની બેઠકો ખાલી કરી નાખી, ધરતીને માણસોથી ઢાંકી દીધી, અને ધનુષ્ય હાથમાં લઈને ભીડમાં જાણે નૃત્ય કરતો હોય તેમ તીરોના વીજળી જેવાં ઘા વડે જમીન લાલ કરી નાખી.
તતઃ પ્રાવર્તત નદી શોણિતૌઘતરઙ્ગિણી। નરાશ્વદ્વિપકાયેભ્યઃ પર્વતેભ્ય ઇવાપગા
પછી ત્યાં એક એવી નદી વહેવા લાગી, જેમાં લોહીના પ્રવાહો તરંગો બનીને માનવ, ઘોડા અને હાથીઓના શરીરોથી ઊભી થઈ, જાણે પર્વતોમાંથી નદીઓ વહે છે.
અસ્થિશર્કરસમ્બાધા ધ્વજવૃક્ષા રથહદા। સઞ્છિન્નશીર્ષપાણાણા હસ્તિહસ્તમહાગ્રહા
એ નદી હાડકાં અને કંકરોથી ભરાઈ ગઈ હતી, ધ્વજો વૃક્ષો જેવાં લાગતાં, તૂટેલા રથો લાકડાં જેવા હતાં, કપાયેલા માથાં અને હાથો, અને હાથીના સુંડ મોટા ઘોડિયાળ જેવા હતાં.
માંસમજ્જાસ્થિપઙ્કાઢ્યાં હતાશ્વમકરાકુલા। ઉષ્ણીષફેનસઞ્છન્ના શરઘોરઝષાકુલા
એ નદી માંસ, મજ્જા અને હાડકાંના કાદવથી ભરાઈ ગઈ હતી, મરેલા ઘોડા મકર જેવા હતાં, પાગટીઓ ફેન જેવી છવાઈ ગઈ હતી અને તીરો ભયાનક માછલીઓ જેવી લાગતી હતી.
રુદ્રસ્યાક્રીડસદૃશીં ભૂમિં કુર્વન્વિભીષણામ્'। પ્રાવિશદ્ભારતીં સેનાં સઙ્ક્રુદ્ધો વૈ ધનઞ્જયઃ
અર્જુને ધરતીને ભયાનક બનાવી દીધી, જાણે રુદ્રની રમણભૂમિ હોય, અને ક્રોધિત ધનંજયે ભારતની સેના વચ્ચે પ્રવેશ કર્યો.
તં શ્રુતાયુસ્તથામ્બષ્ઠો વ્રજમાનં ન્યવારયત્
એ સમયે શ્રુતાયુ નામના અંબષ્ઠે અર્જુનને આગળ વધતો અટકાવ્યો.
તસ્યાર્જુનઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કઙ્કપત્રપરિચ્છદૈઃ। ન્યપાતયદ્ધયાઞ્શીઘ્રં યતમાનસ્ય મારિષ। ધનુશ્ચાસ્યાપરૈશ્છિત્ત્વા શરૈઃ પાર્થો વિચક્રમે
અર્જુને તીક્ષ્ણ અને ગીધના પાંખવાળા તીરો વડે, શ્રુતાયુના ઘોડાઓને ઝડપથી ઘાયલ કરી નાખ્યા અને બીજા તીરો વડે તેનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું, પછી આગળ વધ્યો.
અમ્બષ્ઠસ્તુ ગદાં ગૃહ્ય ક્રોધપર્યાકુલેક્ષણઃ। આસસાદ રણે પાર્થં કેશવં ચ મહારથમ્
અંબષ્ઠે ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને ગદા ઉઠાવી, યુદ્ધમાં પાર્થ અને મહારથી કેશવ પાસે પહોંચી ગયો.
તતઃ સમ્પ્રહરન્વીરો ગદામુદ્યમ્ય ભારત। રથમાવાર્ય ગદયા કેશવં સમતાડયત્
પછી એ વીર ગદા ઉંચકી, રથને રોકી, ગદાથી કેશવને જોરથી માર્યો.
ગદયા તાડિતં દૃષ્ટ્વા કેશવં પરવીરહા। અર્જુનોઽથ ભૃશં ક્રુદ્ધઃ સોઽમ્બષ્ઠં પ્રતિ ભારત
કેશવને ગદાથી ઘાયલ થતો જોઈ, શત્રુવિર અર્જુન ખૂબ જ ગુસ્સે થયો અને એ અંબષ્ઠ સામે તીવ્ર ક્રોધથી ઊભો રહ્યો.
તતઃ શરૈર્હેમપુઙ્ખૈઃ સગદં રથિનાં વરમ્। છાદયામાસ સમરે મેઘઃ સૂર્યમિવોદિતમ્
પછી અર્જુને સોનાની પાંખવાળા તીરો વડે ગદા પકડીને ઊભેલા શ્રેષ્ઠ રથિયારને આવરી લીધો, જાણે મેઘ ઉગતા સૂર્યને ઢાંકી દે.
અથાપરૈઃ શરૈશ્ચાપિ ગદાં તસ્ય મહાત્મનઃ। અચૂર્ણયત્તદા પાર્થસ્તિદદ્ભુતમિવાભવત્
પછી પાર્થે બીજા તીરો વડે એ મહાન આત્માવાનની ગદાને તોડી નાખી, અને એ દૃશ્ય અદ્ભુત લાગ્યું.
અથ તાં પતિતાં દૃષ્ટ્વા ગૃહ્યાન્યાં ચ મહાગદામ્। અર્જુનં વાસુદેવં ચ પુનઃ પુનરતાડયત્
પછી ગદા પડી ગયેલી જોઈ, તેણે બીજી મોટી ગદા પકડી અને વારંવાર અર્જુન અને વાસુદેવ પર પ્રહાર કર્યા.
તસ્યાર્જુનઃ ક્ષુરપ્રાભ્યાં સગદાવુદ્યતૌ ભુજૌ। ચિચ્છેદેન્દ્રધ્વજાકારૌ શિરશ્ચાન્યેન પત્રિણા
અર્જુને કટાર જેવા તીરો વડે ગદા ઉંચકીને ઊભેલા તેના બંને હાથ કાપી નાખ્યા, જે ઇન્દ્રના ધ્વજ જેવા લાગતા હતા, અને બીજા પાંખવાળા તીરે તેનું માથું પણ કાપી નાખ્યું.
સ પપાત હતો રાજન્વસુધામનુનાદયન્। ઇન્દ્રધ્વજ ઇવોત્સૃષ્ટો યન્ત્રનિર્મુક્તબન્ધનઃ
હે રાજા, તે યુદ્ધમાં માર્યો ગયો અને ધરતી પર પડ્યો, જેમ ઇન્દ્રનો ધ્વજ બંધનમાંથી મુક્ત થઈને નીચે પડે છે અને આખું મેદાન ગૂંજતું થાય છે.
અમ્બષ્ઠે તુ તદા ભગ્ને તવ સૈન્યમભજ્યત
જ્યારે અંબષ્ઠ પરાજિત થયો, ત્યારે તારો સૈન્ય તૂટી પડ્યું.
રથાનીકાવગાઢશ્ચ વારણાશ્વશતૈર્વૃતઃ। અદૃશ્યત પદા પાર્થો ઘનૈઃ સૂર્ય ઇવાવૃતઃ
પાર્થ પદયાત્રા કરીને રથોની ગાઢ પાંખી વચ્ચે, હજારો હાથીઓ અને ઘોડાઓથી ઘેરાયેલો દેખાયો, જેમ ઘનઘોર વાદળો વચ્ચે સૂર્ય છુપાય છે.
નાનાવિધૈશ્ચ શસ્ત્રૌઘૈઃ પાત્યમાનૈર્મહારણે। ન સન્ધિઃ શક્યતે ભેત્તું વર્મબન્ધસ્ય તસ્ય તુ
મહાસંગ્રામમાં અનેક પ્રકારના શસ્ત્રવર્ષા વરસતા હોવા છતાં, તેના કવચના બંધને કોઈ તોડી શક્યું નહીં.
સ તેન વર્મણા ગુપ્તો વૃત્રં દેવરિપું તદા। જઘાન સમરેઽભીતઃ શક્રો દેવાગ્રણીસ્તદા
એ કવચથી સુરક્ષિત થઈને, દેવોના આગવા ઇન્દ્રે નિર્ભય થઈને યુદ્ધમાં દેવશત્રુ વૃત્રને માર્યો.
તં ચ મન્ત્રમયં બન્ધં વર્મ ચાઙ્ગિરસે દદૌ। અઙ્ગિરાઃ પ્રાહ પુત્રસ્ય મન્ત્રજ્ઞસ્ય બૃહસ્પતેઃ। બૃહસ્પતિરથોવાચ અગ્નિવેશ્યાય ધીમતે
એ મંત્રમય બંધન અને કવચ અંગિરાસને આપ્યું; અંગિરાસે પોતાના પુત્ર, મંત્રજ્ઞ બૃહસ્પતિને કહ્યું અને પછી બૃહસ્પતિએ બુદ્ધિશાળી અગ્નિવેશ્યને કહ્યું.
અગ્નિવેશ્યો મમ પ્રાદાત્તેન બધ્નામિ વર્મ તે। તવાહ્ય દેહરક્ષાર્થં મન્ત્રેણ નૃપસત્તમ
અગ્નિવેશ્યે મને આપ્યું; એથી, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું મંત્રથી તારા શરીરની રક્ષા માટે તને કવચ બાંધું છું.
એવમુક્ત્વા તતો દ્રોણસ્તવ પુત્રં મહાદ્યુતિમ્। પુનરે વચઃ પ્રાહ શનૈરાચાર્યપુઙ્ગવઃ
આ રીતે કહ્યા પછી, મહાન ગુરુ દ્રોણે ધીરે ધીરે તારા તેજસ્વી પુત્રને ફરી સંબોધન કર્યું.
બ્રહ્મસૂત્રેણ બધ્નામિ કથચં તવ ભારત। હિરણ્યગર્ભેણ યથા બદ્ધં વિષ્ણોઃ પુરા રણે
હે ભારત, હું બ્રહ્મસૂત્રથી તને કવચ બાંધું છું, જેમ હિરણ્યગર્ભે યુદ્ધમાં વિષ્ણુને કવચ બાંધ્યું હતું.
યથા ચ બ્રહ્મણા બદ્ધં સઙ્ગ્રામે તારકામયે। શક્રસ્ય કવચં દિવ્યં તથા બધ્નામ્યહં તવ
અને જેમ બ્રહ્માએ તારકાસુરના યુદ્ધમાં ઇન્દ્રને દિવ્ય કવચ બાંધ્યું હતું, તેમ હું પણ તને એ કવચ બાંધું છું.
બદ્ધા તુ કવચં તસ્ય મન્ત્રેણ વિધિપૂર્વકમ્। પ્રેષયામાસ રાજાનં યુદ્ધાય મહતે દ્વિજઃ
મંત્રોચ્ચાર અને વિધિપૂર્વક કવચ બાંધ્યા પછી, બ્રાહ્મણે રાજાને મહાયુદ્ધ માટે મોકલ્યો.
સ સન્નદ્ધો મહાબાહુરાચાર્યેણ મહાત્મના। `પ્રસ્થિતઃ સહસા રાજન્યત્ર યાતો ધનઞ્જયઃ
મહાન આત્માવાળા ગુરુએ કવચ બાંધ્યા પછી, મહાબાહુ રાજા તત્કાળ ત્યાં ગયો, જ્યાં ધનંજય ગયો હતો.