યાવત્તુ શક્યતે કર્તુમન્તરજ્ઞૈર્જનાધિપૈઃ। ક્ષત્રધર્મરતૈઃ શૂરૈસ્તાવત્કુર્વન્તિ કૌરવાઃ
જ્યાં સુધી રાજાઓ, જે સલાહમાં પાંડે છે અને ક્ષત્રિય ધર્મમાં રત છે, કંઈક કરી શકે છે, ત્યાં સુધી કૌરવો પ્રયત્ન કરે છે.
યથા તુ પુરુષવ્યાઘ્રૈર્યુદ્ધં પરમસઙ્કટમ્। કુરૂણાં પાણ્ડવૈઃ સાર્ધં તત્સર્વં શૃણુ તત્ત્વતઃ
હવે, હે પુરુષોમાં વાઘ, કુરુઓએ પાંડવો સાથે જે ભયાનક યુદ્ધ કર્યું, એ બધું સાચું-સાચું સાંભળ.
તે ચૈકસપ્તસાહસ્રાસ્ત્રિસાહસ્રાશ્ચ સૈન્ધવાઃ
અને ત્યાં સત્તર હજાર અને ત્રણ હજાર સિંધુના યુદ્ધવીરો હતા.
મત્તાનાં સુવિરૂઢાનાં હસ્ત્યારોહૈર્વિશારદૈઃ। હસ્તિનાં ભીમરૂપાણાં વર્મિણાં રૌદ્રકર્મિણામ્
મસ્ત અને સારી રીતે તાલીમ મેળવેલા હાથીઓ, કુશળ મહાવતો સાથે, ભયાનક આકાર ધરાવતા, બરછટ બાંધેલા અને ભય પેદા કરતા કામો કરતા હતા.
અધ્યર્ધેન સહસ્રેણ પુત્રો દુર્મર્ષણસ્તવ। અગ્રતઃ સર્વસૈન્યાનાં યોત્સ્યમાનો વ્યવસ્થિતઃ
આ ઉપરાંત એક હજાર પાંચસો યોદ્ધાઓ સાથે, તારો પુત્ર દુર્મર્ષણ બધાં સૈન્યના આગળ યુદ્ધ કરવા તૈયાર ઊભો રહ્યો.
તતો દુઃશાસનશ્ચૈવ વિકર્ણશ્ચ તવાત્મજૌ। સિન્ધુરાજાર્થસિદ્ધ્યર્થમગ્રાનીકે વ્યવસ્થિતૌ
પછી દુઃશાસન અને વિકર્ણ, તારા બંને પુત્રો, સિંધુરાજાના વિજય માટે આગળની પંક્તિમાં ઊભા રહ્યા.
દીર્ઘો દ્વાદશગવ્યૂતિઃ પશ્ચાર્ધે પઞ્ચવિસ્તૃતઃ। વ્યૂહસ્તુ ચક્રશકટો ભારદ્વાજેન નિર્મિતઃ
ભારદ્વાજે બનાવેલી વ્યૂહરચના બાર ગવ્યુત લાંબી અને પાછળથી પાંચ ગવ્યુત પહોળી હતી, જે ચક્ર અને રથના આકારમાં હતી.
નાનાનૃપતિભિર્વીરૈસ્તત્રતત્ર વ્યવસ્થિતૈઃ। રથાશ્વગજપત્ત્યોઘૈર્દ્રોણેન વિહિતઃ સ્વયમ્
આ વ્યૂહ પોતે દ્રોણે ગોઠવી હતી, જેમાં વિવિધ પરાક્રમી રાજાઓ અલગ-અલગ જગ્યાએ ઊભા હતા અને તેમાં રથ, ઘોડા, હાથી અને પગદળનો સમાવેશ હતો.
પશ્ચાર્ધે તસ્ય પદ્મસ્તુ ગર્ભવ્યૂહઃ પુનઃ કૃતઃ। સૂચીપદ્મસ્ય ગર્ભસ્થો ગૂઢો વ્યૂહઃ કૃતઃ પુનઃ
આ વ્યૂહના પાછળના ભાગે ફરીથી કમળના આકારની ગોઠવણી કરવામાં આવી, જેમાં સૂચી કમળના અંદર છુપાયેલું કેન્દ્ર હતું.
એવમેતં મહાવ્યૂહં વ્યૂહ્ય દ્રોણો વ્યવસ્થિતઃ। સૂચીમુખે મહેષ્વાસઃ કૃતવર્મા વ્યવસ્થિતઃ
આ રીતે મહાન વ્યૂહ ગોઠવીને દ્રોણ ઊભા રહ્યા; અને સૂચીના મુખે મહાન ધનુર્ધર કૃતવર્મા ઊભા રહ્યા.
અનન્તરં ચ કામ્ભોજો જલસન્ધશ્ચ મારિષ। દુર્યોધનશ્ચ કર્ણશ્ચ તદનન્તરમેવ ચ
પછી કામ્બોજ અને જલસંધ આવ્યા, અને તરત જ તેમના પછી દુર્યોધન અને કર્ણ ઊભા રહ્યા.
તતઃ શતસહસ્રાણિ યોદાનાનમનિવર્તિનામ્। વ્યવસ્થિતાનિ સર્વાણિ શકટે મુખરક્ષિણામ્
પછી એક લાખ અડગ યુદ્ધવીરો રથના આકારની વ્યૂહમાં, તેના મુખને રક્ષતાં ગોઠવાયા.
તેષાં ચ પૃષ્ઠતો રાજા બલેન મહતા વૃતઃ। જયદ્રથસ્તતો રાજા સૂચીપાર્શ્વે વ્યવસ્થિતઃ
તેમના પાછળ રાજા મહાન સૈન્યથી ઘેરાયેલા હતા, અને પછી રાજા જયદ્રથ સૂચી વ્યૂહના બાજુએ ઊભા રહ્યા.
શકટસ્ય તુ રાજેન્દ્ર ભારદ્વાજો મુખે સ્થિતઃ। નાત્ર તસ્યાભવદ્ભોદો જુગોપૈનં તતઃ સ્વયમ્
રથના મુખે, હે રાજા, ભારદ્વાજ ઊભા રહ્યા; ત્યાં તેમને કોઈ ભય નહોતું, કારણ કે તેઓ પોતે જ રક્ષણ કરી રહ્યા હતા.
શ્વેતવર્મામ્બરોષ્ણીષો વ્યૂઢોરસ્કો મહાભુજઃ। ધનુર્વિસ્ફારયન્દ્રોણસ્તસ્થૌ ક્રુદ્ધ ઇવાન્તકઃ। `તસ્ય સૈન્યસ્ય સર્વસ્ય નેતા ગોપ્તા ચ વીર્યવાન્
શ્વેત વસ્ત્ર, કવચ અને પાગડી પહેરેલા, પહોળા છાતી અને બળવાન ભુજાવાળા દ્રોણ, ધનુષ તાણતા, ક્રોધિત યમરાજ જેવાં ઊભા રહ્યા; તેઓ આખા સૈન્યના નેતા અને રક્ષક હતા.
તાકિનં શોણહયં વેદીકૃષ્ણાજિનધ્વજમ્। દ્રોણસ્ય રથમાલોક્ય પ્રહૃષ્ટાઃ કુરવોઽભવન્
દ્રોણના રથને, જેમાં લાલ ઘોડા, વાઘની ચામડીનો ધ્વજ અને કાળાં હરણચામડાનો ધ્વજ હતો, જોઈને કૌરવો આનંદિત થયા.
સિદ્ધચારણસઙ્ઘાનાં વિસ્મયઃ સુમહાનભૂત્। દ્રોણેન વિહિતં દૃષ્ટ્વા વ્યૂહં ક્ષુબ્ધાર્ણવોપમમ્
દ્રોણે રચેલી વ્યૂહરચના, જે ઉગ્ર સમુદ્ર જેવી લાગતી હતી, જોઈને સિદ્ધ અને ચારણોના સમૂહોમાં મહાન આશ્ચર્ય થયું.
સશૈલસાગરવનાં નાનાજનપદાકુલામ્। ગ્રસેદ્વ્યૂહઃ ક્ષિતિં સર્વામિતિ ભૂતાનિ મેનિરે
આ વ્યૂહ, જેમાં પર્વતો, સમુદ્રો, જંગલો અને અનેક જાતિના લોકો ભરેલા હતા, બધાં જીવોને એવું લાગ્યું કે જાણે આખી ધરતીને ગળી જાય.
બહુરથમનુજાશ્વપત્તિનાગં પ્રતિભયનિઃસ્વનમદ્ભુતાનુરૂપમ્। અહિતહૃદયભેદનં મહદ્વૈ શકટમવેક્ષ્ય કૃતં નનન્દ રાજા
અનેક રથો, ભાઈઓ, ઘોડા, પગદળ અને હાથીઓથી ભરેલી, ભયજનક ધ્વનિથી ગૂંજી રહેલી, અદ્ભુત અને યોગ્ય એવી મહાન રથવ્યૂહને જોઈને, દુશ્મનોના હૃદય ભેદી શક્તિવાળી, રાજા આનંદિત થયા.
તયોઃ શઙ્ખપ્રણાદેન તવ સૈન્યે વિશામ્પતે। આસન્સંહૃષ્ટરોમાણઃ કમ્પિતા ગતચેતસઃ
આ બન્ને શંખના નાદથી, હે રાજાઓના રાજા, તારા સૈન્યમાં કેટલાયના રોમાંચ ખડા થઈ ગયા અને ઘણા ડરીને સંભાળ ગુમાવી બેઠા.
યથા ત્રસ્યન્તિ ભૂતાનિ સર્વાણ્યશનિનિઃસ્વનાત્। તથા શઙ્ખપ્રણાદેન વિત્રેસુસ્તવ સૈનિકાઃ
જેમ વીજળીના ગર્જનાથી બધા જીવજંતુઓ ડરી જાય છે, એમ જ તમારા સૈનિકો શંખના ધ્વનિથી ભયભીત થઈ ગયા.
પ્રસુસ્રુવુઃ શકૃન્મૂત્રં વાહનાનિ ચ સર્વશઃ। એવં સવાહનં સર્વમાવિગ્નમભવદ્બલમ્
તમામ જાનવરો અને વાહનોને ડરથી પેશાબ અને વિસર્જન થઈ ગયું; આમ, તમારી આખી સેના અને તેના વાહનો ખૂબ ગભરાઈ ગયા.
સીદન્તિ સ્મ નરા રાજઞ્શઙ્ખશબ્દેન મારિષ। વિસંજ્ઞાશ્ચાભવન્કેચિત્કેચિદ્રાજન્વિતત્રસુઃ
રાજા, શંખના અવાજથી માણસો બેસી ગયા; કેટલાક બેભાન થઈ ગયા અને કેટલાક તો ખૂબ જ ડરી ગયા.
તતઃ કપિર્મહાનાદં સહભૂતૈર્ધ્વજાલયૈઃ। અકરોદ્વ્યાદિતાસ્યશ્ચ ભીષયંસ્તવ સૈનિકાન્
પછી મહાન વાનરે પોતાના સાથીઓ અને ધ્વજાવાળો મોટો અવાજ કર્યો, મોઢું ઉઘાડી ને, અને તમારા સૈનિકોને ડરાવી દીધા.
તતઃ શઙ્ખાશ્ચ ભેર્યશ્ચ મૃદઙ્ગાશ્ચાનકૈઃ સહ। પુનરેવાભ્યહન્યન્ત તવ સૈન્યપ્રહર્ષણાઃ
પછી ફરીથી શંખ, ભેરી, મૃદંગ અને અનાક વગાડવામાં આવ્યા, જેના કારણે તમારી સેના આનંદિત થઈ ગઈ.
નાનાવાદિત્રસંહાદૈઃ ક્ષ્વેડિતાસ્ફોટિતાકુલૈઃ। સિંહનાદૈઃ સમુત્ક્રુષ્ટૈઃ સમાધૂતૈર્મહારથૈઃ
વિવિધ વાદ્યોના મિશ્ર અવાજ, ઘોડાંઓના હણહણાટ, તાળી અને મહારથીઓના ગર્જનાથી આખી સેના હલચલમાં આવી ગઈ.
તસ્મિંસ્તુ તુમુલે શબ્દે ભીરૂણાં ભયવર્ધને। અતીવ હૃષ્ટો દાશાર્હમબ્રવીત્પાકશાસનિઃ
આ ભયજનક અને ગજ્જનાવાળા અવાજમાં, જે ડરપોકોના ભયને વધારતો હતો, પ્રિથાના પુત્ર ખૂબ ખુશ થઈને કૃષ્ણને બોલ્યા.
તત્તથા તવ પુત્રસ્ય સૈન્યં યુધિ પરન્તપ। પ્રભગ્નં દ્રુતમાવિગ્નમતીવ શરપીડિતમ્
હે શત્રુઓને હરાવનાર, યુદ્ધમાં તમારા પુત્રની સેના તૂટી પડી, ભાગી ગઈ, ખૂબ ગભરાઈ ગઈ અને તીરોની પીડાથી ત્રાસી ગઈ.
મારુતેનેવ મહતા મેઘાનીકં વ્યદીર્યત। પ્રકાલ્યમાનં તત્સૈન્યં નાશકત્પ્રતિવીક્ષિતુમ્
મોટા પવનથી વાદળો ફાટી જાય એમ, તમારી સેના પણ ઉડતી રહી અને સામનો કરી શકી નહીં.
પ્રતોદૈશ્ચાપકોટીભિર્હુંકારૈઃ સાધુવાહિતૈઃ। કશાપાર્ષ્ણ્યભિઘાતૈશ્ચ વાગ્ભિરુગ્રાભિરેવ ચ
કસોટી, ધનુષ્યના છેડા, જોરદાર બૂમો, સારો માર, કશા, એડીના ઘા અને કડક શબ્દોથી બધું ઉગ્ર બની ગયું.