સોદ્વેગા ઇવ તં દૃષ્ટ્વા કન્યાઃ પરમશોભનાઃ। અપાક્રામન્ત તાઃ સર્વા વૃદ્ધ ઇત્યેવ ચિન્તયા
ભીષ્મને જોઈને, એ સર્વે અતિ સુંદર કન્યાઓ મનમાં ઉદ્વેગ અનુભવી, 'આ તો વૃદ્ધ છે' એમ વિચારી, ત્યાંથી દૂર થઈ ગઈ.
વૃદ્ધઃ પરમધર્માત્મા વલીપલિતધારણઃ। કિકારણમિહાયાતો નિર્લજ્જો ભરતર્ષભઃ
વૃદ્ધ, મહાધર્માત્મા, ચહેરા પર વાળ અને પાંખા ધરાવનારા—આ ભરતવંશી નિર્લજ્જ થઈને અહીં શા માટે આવ્યા છે?
મિથ્યાપ્રતિજ્ઞો લોકેષુ કિં વદિષ્યતિ ભારત। બ્રહ્મચારીતિ ભીષ્મો હિ વૃથૈવ પ્રથિતો ભુવિ
ભીષ્મ વિશે, જે લોકોએ તેને બ્રહ્મચારી તરીકે ખ્યાતિ આપી છે, હવે શું કહેશે? જમીન પર તેનું નામ વ્યર્થ જ પ્રસિદ્ધ થયું છે.
ક્ષત્રિયાણાં વચઃ શ્રુત્વા ભીષ્મશ્ચુક્રોધ ભારત
કશાત્રિયોના એ વચન સાંભળીને, ભીષ્મને ક્રોધ આવ્યો, હે ભરતવંશી.
ભીષ્મસ્તદા સ્વયં કન્યા વરયામાસ તાઃ પ્રભુઃ। ઉવાચ ચ મહીપાલાન્રાજઞ્જલદનિઃસ્વનઃ
પછી ભીષ્મે પોતે એ કન્યાઓ પસંદ કરી અને મેઘના ગર્જનાની જેમ રાજાઓને સંબોધન કર્યું, હે રાજન.
રથમારોપ્ય તાઃ કન્યા ભીષ્મઃ પ્રહરતાં વરઃ। આહૂય દાનં કન્યાનાં ગુણવદ્ભ્યઃ સ્મૃતં બુધૈઃ
ભીષ્મે, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ, એ કન્યાઓને પોતાના રથમાં બેસાડી, જાહેર કર્યું કે ગુણવાનને કન્યા આપવી, વિદ્વાનો દ્વારા પ્રશંસિત છે.
અલઙ્કૃત્ય યથાશક્તિ પ્રદાય ચ ધનાન્યપિ। પ્રયચ્છન્ત્યપરે કન્યાં મિથુનેન ગવામપિ
કેટલાંક લોકો પોતાની શક્તિ પ્રમાણે કન્યાને શણગારીને, ધન પણ આપી, કન્યાનું દાન કરે છે, ક્યારેક તો ગાયની જોડી સાથે પણ.
વિત્તેન કથિતેનાન્યે બલેનાન્યેઽનુમાન્ય ચ। પ્રમત્તામુપયન્ત્યન્યે સ્વયમન્યે ચ વિન્દતે
કેટલાંક લોકો નક્કી કરેલા મૂલ્યથી, કેટલાક બળથી, અને કેટલાક સંમતિથી કન્યાને મેળવે છે; કેટલાક એysa સમયે જાય છે જ્યારે કન્યા અચેત હોય, અને કેટલાક પોતાનું પુરુષાર્થ કરીને કન્યાને મેળવે છે.
આર્ષં વિધિં પુરસ્કૃત્ય દારાન્વિન્દન્તિ ચાપરે। અષ્ટમં તમથો વિત્ત વિવાહં કવિભિર્વૃતમ્
કેટલાંક લોકો ઋષિ વિધિ પ્રમાણે લગ્ન કરીને પત્ની મેળવે છે; આઠમો, એટલે કે ધનથી કરાતો લગ્ન, જ્ઞાની લોકો દ્વારા માન્ય છે.
સ્વયંવરં તુ રાજન્યાઃ પ્રશંસન્ત્યુપયાન્તિ ચ। પ્રમથ્ય તુ હૃતામાહુર્જ્યાયસીં ધર્મવાદિનઃ
રાજવંશીઓ સ્વયંવરનું બઢાવા આપે છે અને સ્વીકાર કરે છે; પણ ધર્મને માનનારા કહે છે કે બળપૂર્વક કન્યાને લઈ જવું એ સર્વોત્તમ છે.
તા ઇમાઃ પૃથિવીપાલા જિહીર્ષામિ બલાદિતઃ। તે યતધ્વં પરં શક્ત્યા વિજયાયેતરાય વા
હે પૃથ્વીના રાજાઓ, આ બધા રીતો છે, જેમાંથી હું બળથી કન્યાને મેળવવા ઈચ્છું છું; તેથી તમે તમારી આખી શક્તિથી પ્રયાસ કરો, જીતો અથવા હારો.
એવમુક્ત્વા મહીપાલાન્કાશિરાજં ચ વીર્યવાન્
આ રીતે બધાં રાજાઓ અને કાશીના શક્તિશાળી રાજાને કહીને—
સર્વાઃ કન્યાઃ સ કૌરવ્યો રથમારોપ્ય ચ સ્વકમ્। આમન્ત્ર્ય ચ સ તાન્પ્રાયાચ્છીઘ્રં કન્યાઃ પ્રગૃહ્ય તાઃ
એ કૌરવએ બધી કન્યાઓને પોતાના રથમાં બેસાડી, સૌને વિદાય આપી, ઝડપથી કન્યાઓને લઈને નીકળી ગયો.
તતસ્તે પાર્થિવાઃ સર્વે સમુત્પેતુરમર્ષિતાઃ। સંસ્પૃશન્તઃ સ્વકાન્બાહૂન્દશન્તો દશનચ્છદાન્
પછી બધા રાજાઓ ગુસ્સાથી ઉઠી પડ્યા, પોતાના હાથ મજબૂતીથી પકડી, ગુસ્સામાં હોઠ દાટી લીધા.
તેષામાભરણાન્યાશુ ત્વરિતાનાં વિમુઞ્ચતામ્। આમુઞ્ચતાં ચ વર્માણિ સંભ્રમઃ સુમહાનભૂત્
જ્યારે તેઓ ઝડપથી પોતાના આભૂષણો અને કવચ પહેરી રહ્યા હતા, ત્યારે ત્યાં બહુ મોટો ગોટાળો મચી ગયો.
તારાણામિવ સંપાતો બભૂવ જનમેજય। ભૂષણાનાં ચ સર્વેષાં કવચાનાં ચ સર્વશઃ
હે જનમેજય, બધા રાજાઓના આભૂષણો અને કવચો ચારે બાજુ ફેલાઈ ગયા, જાણે તારાઓ ભેગા થયા હોય એમ હલચલ મચી ગઈ.
સવર્મભિર્ભૂષણૈશ્ચ પ્રકીર્યદ્બિરિતસ્તતઃ। સક્રોધામર્ષજિહ્મભ્રૂકષાયીકૃતલોચનાઃ
કવચ અને આભૂષણો ચારે બાજુ ફેલાઈ ગયા, સૌના આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ, ભ્રૂકુટિ તણાઈ ગઈ અને મોઢા ગુસ્સાથી કડક થઈ ગયા.
સૂતોપક્લૃપ્તાન્ રુચિરાન્સદશ્વૈરુપકલ્પિતાન્। રથાનાસ્થાય તે વીરાઃ સર્વપ્રહરણાન્વિતાઃ
એ વીરોએ રથચાલક દ્વારા તૈયાર કરેલા અને સુંદર ઘોડાઓ જોડાયેલા રથમાં બેસી, તમામ શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈ તૈયાર થયા.
પ્રયાન્તમથ કૌરવ્યમનુસસ્રુરુદાયુધાઃ। તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં તેષાં તસ્ય ચ ભારત। એકસ્ય ચ બહૂનાં ચ તુમુલં રોમહર્ષણમ્
પછી તેઓ શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈને, જતાં કૌરવનો પીછો કરવા લાગ્યા; ત્યારબાદ, હે ભારત, એ એક અને અનેક રાજાઓ વચ્ચે ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું.
તે ત્વિષૂન્દશસાહસ્રાંસ્તસ્મિન્યુગપદાક્ષિપન્। અપ્રાપ્તાંશ્ચૈવ તાનાશુ ભીષ્મઃ સર્વાંસ્તથાઽન્તરા
તેઓએ એકસાથે દસ હજાર બાણો તેના પર છોડ્યા; પણ તે બાણો પહોંચે એ પહેલાં ભીષ્મએ બધાને અટકાવી લીધા.
અચ્છિનચ્છરવર્ષેણ મહતા લોમવાહિના। તતસ્તે પાર્થિવાઃ સર્વે સર્વતઃ પરિવાર્ય તમ્
ભીષ્મએ ઘનઘોર અને કાંટાવાળા બાણવર્ષાથી એ બધાને કાપી નાખ્યા; પછી બધા રાજાઓએ તેને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધો.
વવૃષુઃ શરવર્ષેણ વર્ષેણેવાદ્રિમમ્બુદાઃ। સ તં બાણમયં વર્ષં શરૈરાવાર્ય સર્વતઃ
તેઓએ તેના પર બાણોની વરસાદ વરસાવી, જેમ મેઘો પર્વત પર વરસે છે; પણ તેણે પોતાના બાણોથી એ બાણવર્ષને સંપૂર્ણ રોકી દીધું.
તતઃ સર્વાન્મહીપાલાન્પર્યવિધ્યત્ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ। એકૈકસ્તુ તતો ભીષ્મં રાજન્વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ
પછી તેણે દરેક રાજાને ત્રણ-ત્રણ બાણો મારી ઘાયલ કર્યા; અને દરેક રાજાએ, હે રાજન, ભીષ્મને પાંચ બાણો મારી ઘાયલ કર્યો.
સ ચ તાન્પ્રતિવિવ્યાધ દ્વાભ્યાં દ્વાભ્યાં પરાક્રમન્। તદ્યુદ્ધમાસીત્તુમુલં ઘોરં દેવાસુરોપમમ્
પછી તેણે પોતાની શક્તિ બતાવી, દરેકને બે-બે બાણો મારી જવાબ આપ્યો; એ યુદ્ધ એટલું ભયાનક અને ગજ્જન ભરેલું હતું, જાણે દેવ અને દાનવો વચ્ચે યુદ્ધ ચાલતું હોય.
પશ્યતાં લોકવીરાણાં શરશક્તિસમાકુલમ્। સ ધનૂંષિ ધ્વજાગ્રાણિ વર્માણિ ચ શિરાંસિ
દુનિયાના વીરોએ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, ભીષ્મે તીરો અને ભાલાંથી ભરેલા ધનુષ્યો, ધ્વજાના શિખરો, કવચો અને માથાંઓ કાપી નાખ્યાં.
ચિચ્છેદ સમરે ભીષ્મઃ શતશોથ સહસ્રશઃ। તસ્યાતિપુરુષં કર્મ લાઘવં રથચારિણઃ
યુદ્ધમાં ભીષ્મે સૈંકડો અને હજારોથી વધુ શત્રુઓને તોડી નાંખ્યા; એ રથસ્વારનું કામ અને ઝડપ અદભૂત હતી.
રક્ષણં ચાત્મનઃ સંખ્યે શત્રવોઽપ્યભ્યપૂજયન્। `અક્ષતઃ ક્ષપયિત્વાન્યાનસઙ્ખ્યેયપરાક્રમઃ
યુદ્ધમાં પોતાનું રક્ષણ કરતા ભીષ્મને શત્રુઓએ પણ માન આપ્યો, કેમ કે અનગણિત શત્રુઓને હરાવીને પણ, તે અખંડિત અને અપરિમિત પરાક્રમ ધરાવતા રહ્યા.
આનિનાય સ કાશ્યસ્ય સુતાઃ સાગરગાસુતઃ।' તાન્વિનિર્જિત્ય તુ રણે સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ
પછી કાશીરાજાના પુત્રને સાગરપારના રાજાના પુત્ર લાવ્યા; યુદ્ધમાં બધા શસ્ત્રધારીઓને હરાવીને, તે સર્વોત્તમ વિજયી બન્યા.
કન્યાભિઃ સહિતઃ પ્રાયાદ્ભારતો ભારતાન્પ્રતિ। તતસ્તં પૃષ્ઠતો રાજઞ્શાલ્વરાજો મહારથઃ
કન્યાઓ સાથે ભીષ્મે ભારતો તરફ પ્રસ્થાન કર્યું; ત્યારે, રાજા, શક્તિશાળી શાલ્વરાજા પાછળથી તેમના પીછે આવ્યો.
અભ્યગચ્છદમેયાત્મા ભીષ્મં શાન્તનવં રણે। વારણં જઘને ભિન્દન્દન્તાભ્યામપરો યથા
અવિજયી શાલ્વરાજા યુદ્ધમાં શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ પાસે આવી પહોંચ્યા, જેમ કે બીજો હાથી પોતાના દુશ્મનના પાછળના ભાગને દાંતથી ફાડી નાખે.