દન્તાન્ભઙ્ક્ત્વા સહસ્રસ્ય ભિન્નકર્ણાંસ્તથાઽકરોત્। તતઃ સપ્તસહસ્રાણાં કુટુધૃપમપાયયત્
એણે હજારના દાંત તોડી નાખ્યા અને તેમના કાન પણ ફાડી નાખ્યા; પછી સાત હજારને ગદા નું ઝેર પીવડાવ્યું.
શિષ્ટાન્વધ્વા ચ હત્વા વૈ તેષાં મૃર્ધ્નિ વિભિદ્ય ચ। ગુણાવતીમુત્તરેણ ખાણ્ડવાદ્દક્ષિણેન ચ। ગિર્યન્તે શતસાહસ્રા હૈહયાઃ સમરે હતાઃ
બાકી બચેલા લોકોને પણ મારીને, તેમના માથા ફાડી નાખ્યા; ગુણાવતીના ઉત્તર અને ખાંડવના દક્ષિણમાં, એક લાખ હૈહયાઓ યુદ્ધમાં માર્યા ગયા.
સરથાશ્વગજા વીરા નિહતાસ્તત્ર શેરતે। પિતુર્વધામર્ષિતેન જામદગ્ન્યેન ધીમતા
રથ, ઘોડા અને હાથીવાળા વીર ત્યાં મરણ પામ્યા હતા, પિતાના વધથી ક્રોધિત, વિદ્વાન જામદગ્ન્યેના હાથેથી.
નિજઘ્ને દશસાહસ્રાન્રામઃ પરશુના તદા। ન હ્યમૃષ્યત તા વાચો યાસ્તૈર્ભૃશમુદીરિતાઃ
રામે પછી દસ હજારને કુહાડી વડે મારી નાખ્યા; કારણ કે એણે તેમનાં કઠોર વચનો સહન કરી શક્યા નહોતા.
ભૃગૌ રામાભિધાવેતિ યદાક્રન્દન્દ્વિજોત્તમાઃ। તતઃ કાશ્મીરદરદાન્કુન્તિક્ષુદ્રકમાલવાન્
જ્યારે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ 'ભૃગુપુત્ર રામ આવી રહ્યો છે' એમ ચીસ પાડી, ત્યારે એણે કાશ્મીર, દરદ, કુંતી, શુદ્રક અને માલવને માર્યા.
અઙ્ગવઙ્ગકલિઙ્ગાંશ્ચ વિદેહાંસ્તામ્રલિપ્તકાન્। રક્ષોવાહાન્વીતિહોત્રાંસ્ત્રિગર્તાન્માર્તિકાવતાન્
એણે અંગ, વંગ, કલિંગ, વિદેહ, તામ્રલિપ્ત, રાક્ષસવાહ, વીતિહોત્ર, ત્રિગર્ત અને માર્તિકાવતને પણ માર્યા.
શિબીનન્યાંશ્ચ રાજન્યાન્દેશાન્દેશાન્સહસ્રશઃ। નિજઘાન શિતૈર્બાણૈર્જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્
જામદગ્નિપુત્રે પોતાના તીક્ષ્ણ બાણોથી અનેક દેશોમાં હજારો રાજાઓ અને શિબી વંશના યોદ્ધાઓને પરાજય આપ્યા.
કોટીશતસહસ્રાણિ ક્ષત્રિયાણાં સહસ્રશઃ। ઇન્દ્રગોપકવર્ણસ્ય બન્ધુજીવનિભસ્ય ચ
અગણિત ક્ષત્રિયોના લોહીનું રંગ ઇન્દ્રગોપા જીવ અને બંધુજીવ ફૂલો જેવું લાલ હતું, એમ લાખો કરોડો ક્ષત્રિયોએ પોતાનો પ્રાણ ગુમાવ્યો.
રુધિરસ્ય પરીવાહૈઃ પૂરયિત્વા સરાંસિ ચ। સર્વાનષ્ટાદશ દ્વીપાન્વશમાનીય ભાર્ગવઃ
ભાર્ગવે તેમના લોહીની ધારો વડે તળાવો ભર્યા અને આખા અઢાર દ્વીપો પોતાના અધિકારમાં લઈ લીધા.
ઈજે ક્રતુશતૈઃ પુણ્યૈઃ સમાપ્તવરદક્ષિણૈઃ। વેદીમષ્ટનલોત્સેધાં સૌવર્ણાં વિધિનિર્મિતામ્
પછી તેણે નિયમ પ્રમાણે બનાવેલી, આઠ ઉંચાઈ ધરાવતી સોનાની વેદી પર શ્રેષ્ઠ દાનપૂર્વક સૈંકડો પુણ્ય યજ્ઞો કર્યા.
સર્વરત્નશતૈઃ પૂર્ણાં પતાકાશતમાલિનીમ્। ગ્રામ્યારણ્યૈઃ પશુગણૈઃ સમ્પૂર્ણાં ચ મહીમિમામ્
તે વેદીને દરેક પ્રકારના રત્નોથી ભરપૂર કરી, અનેક ધ્વજોથી શોભિત કરી અને સમગ્ર ધરતીને ઘરેલુ તથા જંગલી પશુઓના ઝુંડોથી સમૃદ્ધ બનાવી.
રામસ્ય જામદગ્ન્યસ્ય પ્રતિજગ્રાહ કશ્યપઃ। તતઃ શતસહસ્રાણિ દ્વિપેન્દ્રાન્હેમભૂષણાન્
જામદગ્નિપુત્ર રામ પાસેથી કશ્યપે ધરતી સ્વીકારી, સાથે સોનાના આભૂષણોથી સજ્જ હજારો મહાન હાથીઓ પણ લીધા.
નિર્દસ્યું પૃથિવીં કૃત્વા શિષ્ટેષ્ટજનસઙ્કુલામ્। કશ્યપાય દદૌ રામો હયમેધે મહામખે
રામે પૃથ્વીને દુષ્ટો વિહોણી અને સારા લોકોથી ભરેલી બનાવી, પછી મહાન અશ્વમેઘ યજ્ઞમાં કશ્યપને આપી દીધી.
ત્રિઃસપ્તકૃત્વઃ પૃથિવીં કૃત્વા નિઃક્ષત્રિયાં પ્રભુઃ। ઇષ્ટ્વા ક્રતુશતૈર્વીરો બ્રાહ્મણેભ્યો હ્યમન્યત
આ મહાપુરુષે એકવીસ વાર પૃથ્વીને ક્ષત્રિયવિહોણી કરી, સૈંકડો યજ્ઞો કર્યા અને પછી બ્રાહ્મણોને પોતાનું કુટુંબ માન્યું.
સપ્તદ્વીપાં વસુમતીં મારીચોઽગૃહ્ણત દ્વિજઃ। રામં પ્રોવાચ નિર્ગચ્છ વસુધાતો મમાજ્ઞયા
મરીચિ નામના બ્રાહ્મણે સાત દ્વીપોવાળી ધરતી પોતાના અધિકારમાં લીધી અને રામને આજ્ઞા આપી કે, 'મારી આજ્ઞાથી ધરતી છોડ.'
સ કશ્યપસ્ય વચનાત્પ્રોત્સાર્ય સરિતામ્પતિમ્। ઇષુપાતે યુધાં શ્રેષ્ઠઃ કુર્વન્બ્રાહ્મણશાસનમ્
કશ્યપના વચન મુજબ, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામે બ્રાહ્મણોની આજ્ઞા પાળીને નદીનાં રાજાને દૂર કર્યો અને વિદાય લીધો.
અધ્યાવસદ્ગિરિશ્રેષ્ઠં મહેન્દ્રં પર્વતોત્તમમ્। એવં ગુણશતૈર્યુક્તો ભૃગૂણાં કીર્તિવર્ધનઃ
પછી તેણે મહેન્દ્ર નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર નિવાસ કર્યો અને પોતાના અનેક ગુણોથી ભૃગુ વંશની ખ્યાતિ વધારી.
જામદગ્ન્યો હ્યતિયશા મરિષ્યતિ મહાદ્યુતિઃ। ત્વયા ચતુર્ભદ્રતરઃ પુણ્યાત્પુણ્યતરસ્તવ
મહાન તેજસ્વી અને પ્રસિદ્ધ જામદગ્ન્યનું અવસાન થશે; પણ તું, શ્રુંજય, એથી પણ વધારે પુણ્યવાન છે, તારો મહિમા વધુ છે.
અયજ્વાનમદક્ષિણ્યં મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ। એતે ચતુર્ભદ્રતરાસ્ત્વયા ભદ્રશતાધિકાઃ। મૃતા નરવરશ્રેષ્ઠ મરિષ્યન્તિ ચ સૃઞ્જય
જે પુત્રે યજ્ઞ કે દાન કર્યું નથી, એ માટે દુઃખ ન કર; તારા કરતાં પણ વધુ પુણ્યવાન અને શુભ એવા અનેક મહાન પુરુષો મૃત્યુ પામ્યા છે અને પામશે, હે શ્રુંજય.
રૂપં ચાપ્રતિમં તસ્ય ત્રિદશૈશ્ચાપિ દુર્લભમ્। અપશ્યતો હિ વીરસ્ય કા શાન્તિર્હૃદયસ્ય મે
એનું રૂપ તો અનન્ય છે, દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે; એવો વીર જોઈને મારા હૃદયને શાંતિ કેવી રીતે મળે?
અભિવાદનદક્ષં તં પિતૄણાં વચને રતમ્। નાદ્યાહં યદિ પશ્યામિ કા શાન્તિર્હૃદયસ્ય મે
જો આજે હું એનું દર્શન ન કરી શકું, જે વડીલોના વચન પાળવામાં અને સૌને આદર આપવામાં નિપુણ છે, તો મારા હૃદયને શાંતિ કેવી રીતે મળે?
સુકુમારઃ સદા વીરો મહાર્હશયનોચિતઃ। ભૂમાવનાથવચ્છેતે નૂનં નાથવતાં વરઃ
સદા કોમળ અને મહામૂલ્ય પથારી પર સુતેલા એ વીર હવે નિશ્ચિતપણે ધરતી પર અનાથની જેમ સુતો હશે, જ્યારે એ તો રક્ષકોમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
શયાનં સમુપાસન્તિ યં પુરા પરમસ્ત્રિયઃ। તમદ્ય વિપ્રવિદ્ધાઙ્ગમુપાસન્ત્યશિવાઃ શિવાઃ
જેને પહેલાં શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ ઊંઘતી વખતે સેવા આપતી, આજે એનું શરીર વિખેરાયેલું છે અને અશુભ સ્ત્રીઓ તેની પાસે બેઠી છે, જયારે એ તો શુભ હતો.
યઃ પુરા બોધ્યતે સુપ્તઃ સૂતમાગધબન્દિભિઃ। બોધયન્ત્યદ્ય તં નૂનં શ્વાપદા વિકૃતૈઃ સ્વનૈઃ
જેને પહેલાં સૂતા સમયે ગાયક, ભાટ અને વંદી જાગૃત કરતા, આજે એને જંગલી જાનવર પોતાના ભયાનક અવાજોથી જાગૃત કરે છે.
છત્રચ્છાયાસમુચિતં તસ્ય તદ્વદનં શુભમ્। નૂનમદ્ય રજોધ્વસ્તં રણરેણુઃ કરિષ્યતિ
જે સુંદર ચહેરો હંમેશા છત્રની છાંયામાં રહ્યો હતો, એ આજે નિશ્ચિતપણે યુદ્ધના ધૂળથી ઢંકાઈ જશે.
હા પુત્રકાવિતૃપ્તસ્ય સતતં પુત્રદર્શને। ભાગ્યહીનસ્ય કાલેન યથા મે નીયસે બલાત્
હાય! મારા પુત્ર, જે કદી પિતાને જોઈને તૃપ્ત થયો નથી, એ આજે ભાગ્યહીન બનીને, સમયની દયાહીનતા વડે મારી પાસે થી દુર લઈ જવાઈ રહ્યો છે.
સા ચ સંયમની નૂનં સદા સુકૃતિનાં ગતિઃ। સ્વભાભિર્મોહિતા રમ્યા ત્વયાઽત્યર્થં વિરાજતે
યમરાજનું એ લોક, જે સારા કર્મવાળાઓનું સ્થાન છે, હવે તારી તેજસ્વી હાજરીથી વધુ જ તેજથી ઝગમગી રહ્યું છે.
નૂનં વૈવસ્વતશ્ચ ત્વાં વરુણશ્ચ પ્રિયાતિથિમ્। શતક્રતુર્ધનેશશ્ચ પ્રાપ્તમર્ચન્ત્યભીરુકમ્
નિશ્ચિતપણે, વૈવસ્વત, વરુણ, ઇન્દ્ર અને કુબેર—all હવે તને, પ્રિય અતિથિ તરીકે, સન્માન આપે છે, ભલે તું હજુ નાનપણમાં અને કોમળ છે.
એવં વિલપ્ય બહુધા ભિન્નપોતો વગિગ્યથા। દુઃખેન મહતાઽવિષ્ટો યુધિષ્ઠિરમપૃચ્છત
આ રીતે અનેક રીતે વિલાપ કરતાં, જાણે પવનથી તૂટી ગયેલી નાવ જેવી, ભારે દુઃખમાં ડૂબી ગયા અને પછી યુધિષ્ઠિરને પૂછ્યું.
કથં ત્વયિ ચ ભીમે ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ચ જીવતિ। સાત્યકે શક્રવિક્રાન્તે સૌભદ્રો નિહતઃ પરૈઃ
તમે, ભીમ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને શૂરવીર સાથી સાત્યકી જીવતા હોવા છતાં, સુભદ્રાનો પુત્ર દુશ્મનોના હાથે કેમ મારાયો?