તત્સર્વં વિતતે યજ્ઞે બ્રાહ્મણેભ્યો હ્યમન્યત। પ્રત્યક્ષં તસ્ય હવ્યાનિ પ્રતિગૃહ્ણન્તિ દેવતાઃ
યજ્ઞમાં તે બધું વિતરણ થયું અને બ્રાહ્મણોને આપવામાં આવ્યું માનવામાં આવ્યું; દેવતાઓએ પણ તેની હવન સામગ્રી સીધી સ્વીકારી.
કવ્યાનિ પિતરઃ કાલે સર્વકામાન્દ્વિજોત્તમાઃ। સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા
પિતૃઓએ યોગ્ય સમયે પિંડ અને તર્પણ પ્રાપ્ત કર્યા; શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ ઇચ્છિત બધું મેળવ્યું. જો તે મૃત્યુ પામે તો, હે શ્રંજય, તારા કરતાં ચારગણો વધુ ધન્ય છે.
પુત્રાત્પુણ્ડતરસ્તુભ્યં મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ। અયજ્વાનમદક્ષિણ્યમભિ શ્વૈત્યેત્યુદાહરત્
તે તારા પુત્ર કરતાં પણ વધુ પુણ્યશાળી છે, તેથી તું પુત્ર માટે દુઃખ ન કર. જે યજ્ઞ કરતો નથી કે દાન આપતો નથી, તેને 'શ્વેત' એટલે અયોગ્ય કહેવાય છે.
અલભન્તી પરિત્રાણં વૈન્યમેવાભ્યપદ્યત। કૃતાઞ્જલિપુટા રાજન્પૂજ્યં લોકૈસ્ત્રિભિસ્તદા
જ્યારે તેને ક્યાંય રક્ષણ મળ્યું નહીં, ત્યારે તે વૈન્ય પાસે ગઈ; હાથ જોડીને, હે રાજા, તેને ત્રણેય લોકના લોકો દ્વારા માન મળ્યો.
ઉવાચ ચૈનં નાધર્મ્યં સ્ત્રીવધં કર્તુમર્હસિ। કથં ધારયિતા ચાસિ પ્રજા રાજન્મયા વિના
તેણે કહ્યું: 'તમે સ્ત્રીહત્યાનો અધર્મ ન કરો. હે રાજા, મારા વિના તમે પ્રજાનું પાલન કેવી રીતે કરશો?'
એકસ્યાર્થાય યો હન્યાદાત્મનો વા પરસ્ય વા। એકં પ્રાણાન્બહૂન્વાપિ પ્રાણિનાં નાસ્તિ પાતકં
જો કોઈ એકના હિત માટે, પોતાનાં કે બીજાનાં, એક જીવ કે અનેક જીવને મારી નાખે, તો તેમાં કોઈ પાપ નથી.
યસ્મિંસ્તુ નિહતે ભદ્રે બહવઃ સુખમેધતે। તસ્મિન્હતે ત્વધં નાસ્તિ પાતકં નોપભુજ્યતે
હે સુમંગલ, જ્યારે એકના મૃત્યુથી ઘણા લોકો સુખી થાય, ત્યારે એ હત્યામાં પાપ નથી અને કોઈ દોષ લાગતો નથી.
સોઽહં પાલનિમિત્તં ત્વાં બધિષ્યામિ વસુંધરે। યદિ ચેદ્વચનાદદ્ય ન કરિષ્યસિ મે પ્રિયમ્
એટલે, રક્ષણ માટે, હે ધરતી, જો આજે તું મારી ઈચ્છા મુજબ નહીં કરે, તો હું તને મારી નાખીશ.
ત્વાં નિહત્ય તુ બાણેન મચ્છાસનપરાઙ્મુખીમ્। આત્માનં પ્રથયિત્વાઽહં પ્રજા ધારયિતા સ્વયં
મારા આદેશથી વિમુખ થઈ, તને બાણથી મારીને, હું પોતે પોતાનું મહત્વ જાહેર કરી, પ્રજાનું પાલન કરીશ.
સુખં વચનમાસ્થાય મમ ધર્મભૃતાં વરે। સ़ઞ્જીવય પ્રજા નિત્યં શક્તા હ્યસિ વસુન્ધરે
મારા વચનને સ્વીકારી, હે ધર્મનુ પાલન કરનારી શ્રેષ્ઠ ધરતી, હંમેશા પ્રજાને જીવંત રાખ, કેમ કે તું એ માટે સક્ષમ છે.
દુહિતૃત્વં ચ મે ગચ્છ એવમેતન્મહાશરમ્। નિયચ્છેયં ત્વદર્થાય ઉદ્યતં ઘોરદર્શનમ્
મારી દીકરી બની જા, એ રીતે, હે મહાન બાણ, હું તારા માટે આ ભયાનક અને ભયાવહ શસ્ત્રને રોકી લઈશ.
સર્વમેતન્મહારાજ વિધાસ્યાસિ પરન્તપ। વત્સં ત્વં પશ્ય રાજન્વૈ ક્ષરેયં યેન વત્સલા
હે મહારાજ, દુશ્મનોને હરાવનાર, તું આ બધું પૂરું કરીશ; જો, હે રાજા, તે વાછરું જેને કારણે ગાય દૂધ આપે છે.
સમાં તુ કુરુ સર્વજ્ઞ માં તુ ધર્મભૃતાં વર। યથા વિષ્યન્દમાનં વૈ ક્ષીરં સર્વત્ર ભાવયે
મને બધી રીતે સમાન બનાવી દે, હે સર્વજ્ઞ, અને ધર્મને પાળનારા શ્રેષ્ઠ, જેમ દૂધ સર્વત્ર વહે છે, તેમ હું પણ સર્વત્ર વ્યાપી જાઉં.
તત ઉત્સારયામાસ શિલાજાલાનિ સર્વશઃ। પૃથુર્વૈન્યસ્તદા રાજા તેન શૈલા વિવર્ધિતાઃ
પછી પ્રથુ રાજાએ બધાં પથ્થરના અવરોધો દૂર કર્યા; એથી પર્વતો વધ્યા.
ન હિ પૂર્વનિસર્ગે વૈ વિષમે વસુધાતલે। પ્રવિભાગઃ પુરાણાં વા ગ્રામાણાં વા મહીપતે
પહેલા સર્જનમાં, હે રાજા, ધરતીની ઊંચી-નીચી સપાટી પર જૂના પ્રદેશો કે ગામડાંઓનું વહેચાણ નહોતું.
ન સસ્યાનિ ન ગોરક્ષ્યં ન કૃષિર્ન વણિક્પથઃ। વૈન્યાત્પ્રભૃતિ રાજેન્દર સર્વસ્યૈતસ્ય સમ્ભવઃ
પાક, ગાય-મહિસોની દેખરેખ, ખેતી કે વેપારના રસ્તા કંઈ નહોતાં; વૈન્યના સમયથી, હે રાજે, આ બધું શરૂ થયું.
યત્રયત્ર ચ સામ્યં તુ ભૂમાવાસીત્કિલાનઘ। તત્રતત્ર પ્રજાસ્તાત નિવાસમભિરોચયન્। કૃચ્છ્રેણ ચ મહારાજ ઇત્યેવમનુશુશ્રુમ
જ્યાં ક્યાં જમીન સમતલ હતી, હે નિર્દોષ, ત્યાં લોકો વસવા માંગતા; પણ, હે રાજા, એ પણ મોટા પ્રયત્નથી જ શક્ય બન્યું, એમ અમે સાંભળ્યું છે.
તથેત્યુક્ત્વા પુનર્વૈન્યો ગૃહીત્વાઽઽજગવં ધનુઃ। શરાંશ્ચાપ્રતિમાન્ઘોરાંશ્ચિન્તયિત્વાઽબ્રવીન્મહીમ્
'જેમ તું કહે છે તેમ' કહીને, વૈન્યે ફરીથી પોતાનું ગર્જન કરતું ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને ભયાનક, અપ્રતિમ બાણો વિચારીને ધરતીને સંબોધી.
એહ્યેહિ વસુધે ક્ષિપ્રં ક્ષરૈભ્યઃ કાઙ્ક્ષિતં પયઃ। મચ્છસનાતિગાં વૈ ત્વાં પ્રમથિષ્યામ્યહં શરૈઃ
આ વહેલી આવ, હે ધરતી, તારા પ્રવાહોમાંથી ઇચ્છિત દૂધ આપી દે; જો તું મારા આદેશનું પાલન નહીં કરે તો હું તને બાણોથી ચીરિ નાખીશ.
તથોક્તા સાઽત્મનઃ શ્રેયશ્ચિન્તયિત્વાઽબ્રવીત્પૃથુમ્
આ રીતે કહેવામાં આવતા, એણે પોતાનું ભલું વિચારીને પ્રથુને જવાબ આપ્યો.
તતો દાસ્યામ્યહં ભદ્ર સર્વં યસ્ય યથેપ્સિતમ્। દુહિતૃત્વે ચ માં વીર સઙ્કલ્પયિતુમર્હસિ
પછી હું, હે શુભે, દરેકને જે જે જોઈએ એ બધું આપીશ; અને, હે વીર, તું મને દીકરી તરીકે સ્વીકારવી જોઈએ.
તથેત્યુક્ત્વા પૃથુઃ સર્વં વિધાનમકરોદ્વશી। તતો ભૂતનિકાયાસ્તાં વસુધાં દુદુહુસ્તદા
'જેમ તું કહે છે તેમ' કહીને, પ્રથુ રાજાએ બધાં આયોજન કરી દીધાં; પછી સર્વ પ્રાણીઓએ ધરતીનું દૂધ દોહ્યું.
તાં વનસ્પતયઃ પૂર્વં સમુત્તસ્થુર્દુધુક્ષવઃ। સાઽતિષ્ઠદ્વત્સલા વત્સં દોગ્ધૃપાત્રાણિ ચેચ્છતી
સૌ પ્રથમ વૃક્ષો ઊભાં રહ્યા, ધરતીનું દૂધ દોહવા ઇચ્છતા; ધરતી વાછરાં અને દૂધ દોહવાના પાત્રની ઈચ્છા રાખતી પ્રેમથી ઊભી રહી.
વત્સોઽભૂત્પુષ્પિતઃ સાલઃ પ્લક્ષો દોગ્ધાઽભવત્તદા। છિન્નપ્રરોહણં દુગ્ધં પાત્રમૌદુમ્બરં શુભમ્
પુષ્પોથી ભરેલો સાલ વૃક્ષ વાછરું બન્યું, પ્લક્ષ વૃક્ષ દૂધ દોહનાર બન્યું; કાપેલા ડાળીઓમાંથી નીકળતું રસ દૂધ હતું અને પાત્ર સુંદર ઉદુંબરની વાટકી હતી.
ઉદયઃ પર્વતો વત્સો મેરુર્દોગ્ધા મહાગિરિઃ। રત્નાન્યોષધયો દુગ્ધં પાત્રમસ્તમયં તથા
ઉદય પર્વત વાછરું બન્યો, મેરુ મહાપર્વત દૂધ દોહનાર બન્યો; રત્નો અને ઔષધિઓ દૂધ બન્યાં અને પાત્ર અસ્તમય પર્વત હતું.
દેવાનાં વત્સ ઇન્દ્રોઽભૂત્પાત્રં દારુમયં તથા'। દોગ્ધા ચ સવિતા દેવો દુગ્ધમૂર્જસ્કરં પ્રિયમ્
દેવતાઓ માટે ઇન્દ્ર વાછરું બન્યો, પાત્ર લાકડાનું હતું; દૂધ દોહનાર દેવતા સવિતા હતા અને દૂધ પોષક અને પ્રિય હતું.
અસુરા દુદુહુર્માયામયઃપાત્રે તુ તાં તદા। દોગ્ધા દ્વિમૂર્ધા તત્રાસીદ્વત્સશ્ચાસીદ્વિરોચનઃ
અસુરોએ માયાથી બનેલા પાત્રમાં ધરતીનું દૂધ દોહ્યું; ત્યાં દ્વિમૂર્ધા દૂધ દોહનાર અને વિરોચન વાછરું બન્યો.
કૃષિં ચ સસ્યં ચ નરા દુદુહુઃ પૃથિવીતલે। સ્વાયંભુવો મનુર્વત્સસ્તેષાં દોગ્ધાઽભવત્પૃથુઃ
માણસોએ ધરતીમાંથી ખેતી અને પાકનું દૂધ દોહ્યું; તેમના માટે સ્વાયંભુવ મનુ વાછરું અને પ્રથુ દૂધ દોહનાર બન્યા.
અલાબુપાત્રે ચ તથા વિષં દુગ્ધા વસુન્ધરા। ધૃતરાષ્ટ્રોઽભવદ્દોગ્ધા તેષાં વત્સસ્તુ તક્ષકઃ
કોળાના વાસણમાં ધરતીમાંથી ઝેર દોહાયું; ધૃતરાષ્ટ્ર દોહનાર બન્યા અને તક્ષક વાછરડો હતો.
સપ્તર્ષિભિર્બ્રહ્મ દુગ્ધા તથા ચાક્લિષ્ટકર્મભિઃ। દોગ્ધા બૃહસ્પતિઃ પાત્રં છન્દો વત્સશ્ચ સોમરાટ્
સપ્ત ઋષિઓએ, નિર્મળ કર્મવાળા, બ્રહ્માને દોહ્યા; દોહનાર બૃહસ્પતિ હતા, છંદો વાસણ હતું અને સોમરાજ વાછરડો હતો.