જિગીષમાણાઃ સઙ્ગ્રામે સમન્તાદ્વૈરિણોઽભ્યયુઃ। અસ્ત્રયુદ્ધવિદો ઘોરાઃ સૃજન્તશ્ચાશિવા ગિરઃ
જંગમાં વિજય મેળવવા ઈચ્છતા ભયાનક દુશ્મનો, શસ્ત્રો ચલાવવામાં નિપુણ, ચારે બાજુથી તેને ઘેરીને અશુભ વચનો બોલતા આવ્યા.
બલલાઘવશિક્ષાભિસ્તેષાં સોઽસ્ત્રબલેન ચ। છત્રાયુધધ્વજરથાંશ્છિત્ત્વા પ્રાસાન્ગતવ્યથઃ
તેણે પોતાની બળ અને ચપળતાની તાલીમથી તથા શસ્ત્રકૌશલ્યથી, તેમના છત્ર, શસ્ત્રો, ધ્વજાઓ અને રથો કાપી નાખ્યા અને નિર્ભય રહ્યો.
ત એનં મુક્તસન્નાહાઃ પ્રાર્થયઞ્જીવિતૈષિણઃ। શરણ્યમીયુઃ શરણં તવ સ્મ ઇતિ વાદિનઃ
તે યુદ્ધવીરો પોતાનું શસ્ત્રોતારણ કરીને, જીવ બચાવવા માટે તેની પાસે આશ્રય માંગવા આવ્યા અને કહ્યું: 'અમે તારો આશ્રય લેવા આવ્યા છીએ.'
સ તુ તાન્વશગાન્કૃત્વા જિત્વા ચેમાં વસુન્ધરામ્। ઈજે યજ્ઞશતૈરિષ્ટૈર્યથા શક્રસ્તથાઽનઘઃ
પછી તેણે તેમને પોતાના વશમાં કરીને અને પૃથ્વી જીતીને, શતાબ્દી યજ્ઞો અને દાન કરીને, ઈન્દ્ર જેવો પાપરહિત યજ્ઞો કર્યો.
બુભુજુઃ સર્વસમ્પન્નમન્નમન્યે જનાઃ સદા। તસ્મિન્યજ્ઞે તુ વિપ્રેન્દ્રાઃ સન્તૃપ્તાઃ પરમાર્ચિતાઃ
બીજા બધા લોકો હંમેશાં સર્વપ્રકારની સંપન્ન ભોજનસામગ્રીનો આનંદ માણતા; પણ એ યજ્ઞમાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો ખૂબ સંતોષ પામ્યા અને ખૂબ જ સન્માનિત થયા.
મોદકાન્પૂરિકાપૂપાન્સ્વાદુપૂર્ણાશ્ચ શષ્કુલીઃ। કરમ્ભાન્પૃથુમૃદ્વીકા અન્નાનિ સુકૃતાનિ ચ
તેમને મીઠા લાડુ, પૂરી, પાપડી અને સ્વાદિષ્ટ શશકુલીઓથી ભરેલા થાળીઓ, કરંભ, ઘણાં દ્રાક્ષ અને સારી રીતે બનાવેલા વિવિધ ભોજન મળ્યા.
સૂપાન્મૈરેયકાપૂપાન્રાગષાડવપાનકાન્। મૃષ્ટાન્નાનિ સુયુક્તાનિ મૃદૂનિ સુરભીણિ ચ
ત્યાં સૂપ, માદક પાનથી બનેલા પાપડ, મસાલેદાર અને ખાટા-મીઠા પીણાં, સુંદર રીતે તૈયાર કરેલા, નરમ અને સુગંધિત ભોજન હતા.
ઘૃતં મધુ પયસ્તોયં દધીનિ રસવન્તિ ચ। ફલં મૂલં સુસ્વાદુ દ્વિજાસ્તત્રોપભુઞ્જતે
ત્યાં ઘી, મધ, દૂધ, પાણી, રસદાર દહીં, સ્વાદિષ્ટ ફળ અને મૂળ—આ બધું દ્વિજોએ આનંદથી ભોજનમાં લીધું.
મદનીયાનિ પાપાનિ વિદિત્વા ચાત્મનઃ સુખમ્। અપિબન્ત યથાકામં પાનપા ગીતવાદિતૈઃ
મદક પાન જાણીને અને પોતાનું સુખ શોધીને, તેઓ ઇચ્છા મુજબ પીતા અને સંગીત તથા ગીત સાથે આનંદ માણતા.
તત્ર સ્મ ગાથા ગાયન્તિ ક્ષીબા હૃષ્ટાઃ પઠન્તિ ચ। નાભાગસ્તુતિસંયુક્તા નનૃતુશ્ચ સહસ્રશઃ
ત્યાં, મદમાં અને આનંદમાં, તેઓ ગીતો ગાતા અને શ્લોકો બોલતા; હજારો લોકો નાભાગની સ્તુતિમાં નૃત્ય કરતા.
તેષુ યજ્ઞેષ્વમ્બરીષો દક્ષિણામત્યકાલયત્। રાજ્ઞાં શતસહસ્રાણિ દશપ્રયુતયાજિનામ્
એ યજ્ઞોમાં અંબરીષે અતિશય દાન આપ્યાં; લાખો રાજાઓ અને દસ મિલિયન યજ્ઞકર્તાઓ ત્યાં હાજર હતા.
હિરણ્યકવચાન્સર્વાઞ્શ્વેતચ્છત્રપ્રકીર્ણકાન્। હિરણ્યસ્યન્દનારૂઢાન્સાનુયાત્રપરિચ્છાદાન્
બધા સોનાના કવચથી સજ્જ, સફેદ છત્રોથી શોભિત, સોનાની રથ પર પોતાના સહયોગીઓ અને સેવકો સાથે સવાર હતા.
ઈજાનો વિતતે યજ્ઞે દક્ષિણામત્યકાલયત્। મૂર્ધાભિષિક્તાંશ્ચ નૃપાન્રાજપુત્રશતાનિ ચ
યજ્ઞ કરતા, તેણે અતિશય દાન આપ્યાં; મસ્તકાભિષેક કરેલા રાજાઓ અને અનેક રાજકુમારોને પણ દાન મળ્યું.
સ દણ્ડકોશનિચયાન્બ્રાહ્મણેભ્યો હ્યમન્યત। નૈવં પૂર્વે જનાશ્ચક્રુર્ન કરિષ્યન્તિ ચાપરે
તે બ્રાહ્મણોને દંડ અને ખજાનાની ઢગલીઓ આપતો; આવા કાર્ય પૂર્વજોએ પણ કર્યા નહોતા અને પછી આવનારા પણ નહીં કરે.
યદમ્બરીષો નૃપતિઃ કરોત્યમિતદક્ષિણઃ। ઇત્યેવમનુમોદન્તે પ્રીતા યસ્ય મહર્ષયઃ
રાજા અંબરીષ જે કંઈ કરે છે, અનંત દાન આપે છે—એથી પ્રસન્ન મહર્ષિઓ પણ એનું માન્ય રાખે છે.
સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા। પુત્રાત્પુણ્યતરસ્તુભ્યં મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ। અયજ્વાનમદક્ષિણ્યમભિ શ્વૈત્યેત્યુદાહરત્
જો શ્રુંજય મરી જાય, રાજા, તો તને ચાર વધુ ભાગ્યશાળી છે; તારો પુત્ર તારા કરતાં વધુ પુણ્યવાન છે—તેથી પુત્ર માટે દુઃખ ન કર. જે યજ્ઞ અને દાન ન આપે, તેને 'શ્વેત' એટલે અયોગ્ય ગણાય છે.
સૌવર્ણાં પૃથિવીં કૃત્વા ય ઇમાં પ્રમિશર્કરામ્। વિપ્રેભ્યઃ પ્રાદદદ્રાજા સોઽશ્વમેધે મહામખે
સોનાથી બનેલી, ખાંડ જેવી મીઠી પૃથ્વી બનાવી, રાજાએ એ મહાયજ્ઞમાં બ્રાહ્મણોને આપી.
જામ્બૂનદમયા યૂપાઃ સર્વે રત્નપરિચ્છદાઃ। ગયસ્યાસન્સમૃદ્ધાસ્તુ સર્વભૂતમનોહરાઃ
બધા યજ્ઞસ્તંભો શુદ્ધ સોનાના અને રત્નોથી શોભિત હતા; ગયાના એ યજ્ઞ અતિ સમૃદ્ધ અને સર્વેને આકર્ષક હતા.
સર્વકામસમૃદ્ધં ચ પ્રાદાદન્નં ગયસ્તદા। બ્રાહ્મમેભ્યઃ પ્રહૃષ્ટેભ્યઃ સર્વભૂતેભ્ય એવ ચ
ગયાએ ત્યારે સર્વ ઇચ્છાઓથી ભરપૂર ભોજન ખુશ બ્રાહ્મણોને અને સર્વ જીવજંતુઓને આપ્યું.
સસમુદ્રવનદ્વીપનદીનદવનેષુ ચ। નગરેષુ ચ રાષ્ટ્રેષુ દિવિ વ્યોમ્નિ ચ યેઽવસન્
સમુદ્ર, વન, દ્વીપ, નદી, રણ, શહેરો, રાજ્યો અને આકાશમાં જે રહેતા, તેમને પણ એ ભોજન મળ્યું.
ભૂતગ્રામાશ્ચ વિવિધાઃ સન્તૃપ્તા યજ્ઞસમ્પદા। ગયસ્ય સદૃશો યજ્ઞો નાસ્ત્યન્ય ઇતિ તેઽબ્રુવન્
વિવિધ પ્રજાઓ યજ્ઞની સમૃદ્ધિથી સંતોષ પામ્યા; તેઓ બોલ્યા—'ગયાના યજ્ઞ જેવો બીજો કોઈ નથી.'
ષટ્ત્રિંશદ્યોજનાયામા ત્રિંશદ્યોજનમાયતા। પશ્ચાત્પુરશ્ચતુર્વિંશદ્વેદી હ્યાસીદ્ધિરણ્મયી
છત્રીસ યોજન લાંબું, ત્રીસ યોજન પહોળું અને આગળ-પાછળ ચોવીસ યોજનનું એ વેદિ સોનાની હતી.
ગયસ્ય યજમાનસ્ય મુક્તાવજ્રમણિસ્તૃતા। પ્રાદાત્સ બ્રાહ્મણેભ્યોઽથ વાસાંસ્યાભરણાનિ ચ
ગયાએ યજ્ઞ કરનાર તરીકે બ્રાહ્મણોને મોતી, હીરા અને કિંમતી રત્નો સાથે કપડાં અને આભૂષણો પણ ભેટમાં આપ્યા.
યથોક્તા દક્ષિણાશ્ચાન્યા વિપ્રેભ્યો ભૂરિદક્ષિણઃ। યત્ર ભોજનશિષ્ટસ્ય પર્વતાઃ પઞ્ચવિંશતિઃ
તે દાનમાં ઉદાર હતો અને બ્રાહ્મણોને નિયમ મુજબની બીજી બધી દક્ષિણાઓ પણ આપી, જ્યાં પચ્ચીસ પહાડ જેટલું જમવાનું બચ્યું હતું.
કુલ્યાશ્ચ ક્ષીરવાહિન્યો રસાનાં ચાપભવંસ્તદા। વસ્ત્રાભરણગન્ધાનાં શારયશ્ચ પૃથગ્વિધાઃ
ત્યાં દૂધની નદીઓ વહેતી હતી અને વિવિધ રસોથી ભરેલા તળાવ હતા; કપડાં, આભૂષણો અને સુગંધિત વસ્તુઓના અલગ અલગ ઢગલા હતા.
યસ્ય પ્રભાવાચ્ચ ગયસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ। વટશ્ચાક્ષય્યકરણઃ પુણ્યં બ્રહ્મસરશ્ચ તત્
ગયાની શક્તિથી તે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ થયો; અક્ષય ફળ આપતો વટવૃક્ષ અને પવિત્ર બ્રહ્મ સરોવર પણ તેની કૃપાથી છે.
સ ચેન્મમાર સ़ઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા। પુત્રાત્પુણ્યતરસ્તુભ્યં મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ। અયજ્વાનમદક્ષિણ્યમભિ શ્વૈત્યેત્યુદાહરત્
હે સંજય, જો તે મૃત્યુ પામે તો તારા કરતાં ચારગણો વધુ ધન્ય છે; તે તારા પુત્ર કરતાં પણ વધુ પુણ્યશાળી છે, તેથી તું પુત્ર માટે દુઃખ ન કર. જે યજ્ઞ કરતો નથી કે દાન આપતો નથી, તેને 'શ્વેત' એટલે અયોગ્ય કહેવાય છે.
વ્યક્તં વસ્વોકસારેયમિત્યુચુસ્તત્ર વિસ્મિતાઃ। સાઙ્કૃતે રન્તિદેવસ્ય યાં રાત્રિમતિથિર્વસેત્
ત્યાં બધાએ આશ્ચર્યથી કહ્યું: 'આ ચોક્કસ વસુઓનું નિવાસસ્થાન છે.' રંતિદેવ પાસે જે રાત્રે મહેમાન રોકાયા, એ રાત્રે બધું પૂર્ણ થયું.
આલભ્યન્ત તદા ગાવઃ સહસ્રાણ્યેકવિંશતિઃ। તત્ર સ્મ સૂદાઃ ક્રોશન્તિ સુમૃષ્ટમણિકુણ્ડલાઃ
તે સમયે એકવીસ હજાર ગાયોને લાવવામાં આવી; ત્યાં રસોઈયાઓ ચમકદાર રત્નજડિત કુંડળો પહેરીને બોલાવા લાગ્યા.
સૂપં ભૂયિષ્ઠમશ્નીધ્વં નાદ્ય માંસં યથા પુરા। રન્તિદેવસ્ય યત્કિઞ્ચિત્સૌવર્ણમભવત્તદા
આજે તમે વધુ પ્રમાણમાં સૂપ જમો, અગાઉની જેમ માંસ નહીં ખાઓ; રંતિદેવ પાસે જે કંઈ સોનુ હતું, તે બધું આપી દીધું.