સ્વધાં પૂજાં ચ રક્ષોભિર્જનસ્થાને પ્રણાશિતામ્। પ્રાદાન્નિહત્ય રક્ષાંસિ પિતૃદેવેભ્ય ઈશ્વરઃ
પ્રભુએ રાક્ષસોને નાશ કરી, જેમણે લોકોના ઘરોઅમાં સ્વધા અને પૂજા બગાડી હતી, અને પિતૃઓ તથા દેવતાઓની વિધિઓ ફરીથી સ્થાપિત કરી.
સહસ્રપુત્રાઃ પુરુષા દશવર્ષશતાયુષઃ। ન ચ જ્યેષ્ઠાઃ કનિષ્ઠેભ્યસ્તદા શ્રાદ્ધાનિ કુર્વતે
એ સમયે પુરુષો પાસે હજારો પુત્રો હતા અને તેઓ સો વર્ષ જેટલું આયુષ્ય પામતા હતા. પણ કોઈ વડીલોએ કદીયે નાના પુત્રોના શ્રાદ્ધ કરવાના નહોતા.
શ્યામો યુવા લોહિતાક્ષો મત્તમાતઙ્ગવિક્રમઃ। આજાનુબાહુઃ સુભુજઃ સિંહસ્કન્ધો મહાબલઃ
તે યુવાન, શ્યામવર્ણ, લાલ આંખોવાળો, ઉન્મત્ત હાથી જેવી તાકાત ધરાવતો, લાંબા હાથવાળો, સુંદર બાંધકામવાળો, સિંહ જેવી છાતીવાળો અને અત્યંત બળવાન હતો.
દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ। સર્વભૂતમનઃકાન્તો રામો રાજ્યમકારયત્
રામ, જે સર્વ જીવોના પ્રિય હતા, તેમણે દસ હજાર અને એક હજાર વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું.
રામો રામો રામ ઇતિ પ્રજાનામભવત્કથા। રામભૂતં જગદભૂદ્રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ
લોકોમાં હંમેશા 'રામ, રામ, રામ' એ જ વાત ચાલતી હતી. રામે રાજ્ય કરતા આખું જગત રામમય બની ગયું હતું.
ચતુર્વિધાઃ પ્રજા રામઃ સ્વર્ગં નીત્વા દિવં ગતઃ। આત્મેચ્છયા પ્રતિષ્ઠાપ્ય રાજવંશમિહાષ્ટધા
રામે ચાર પ્રકારના લોકો સ્વર્ગમાં પહોંચાડ્યા, પછી પોતે પણ દિવ્ય લોકે ગયા અને પોતાની ઈચ્છાથી અહીં રાજવંશને આઠ ભાગમાં સ્થાપિત કર્યો.
સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા। પુત્રાત્પુણ્યતરસ્તુભ્યં મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ। અયજ્વાનમદક્ષિણ્યમભિ શ્વૈત્યેત્યુદાહરત્
હે શ્રુંજય, જો તે મૃત્યુ પામ્યો હોય તો પણ તે ચાર રીતે તારા કરતાં વધુ શુભ છે; તે તારા પુત્ર કરતાં પણ વધુ પુણ્યવાન છે, તેથી તું પુત્ર માટે શોક ન કર. જે યજ્ઞ કે દાન નથી કરતો, તેના વિશે લોકો કહે છે: 'એ તો શ્વાન જેવો છે.'
રાજાઽપિ વિવિધૈરિષ્ટ્વા યજ્ઞૈર્વિવિધદક્ષિણૈઃ'। ગતઃ પુણ્યકૃતાં લોકાન્વ્યાપ્ય સ્વયશસા દિશઃ
રાજાએ અનેક પ્રકારના યજ્ઞો અને વિવિધ દાન કરીને સર્વ દિશાઓમાં પોતાનું યશ ફેલાવ્યું અને પુણ્યવાળાઓના લોકને પ્રાપ્ત કર્યો.
સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા। પુત્રાત્પુણ્યતરસ્તુભ્યં મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ। અયજ્વાનમદક્ષિણ્યમભિ શ્વૈત્યેત્યુદાહરત્
હે શ્રુંજય, જો તે મૃત્યુ પામ્યો હોય તો પણ તે ચાર રીતે તારા કરતાં વધુ શુભ છે; તે તારા પુત્ર કરતાં પણ વધુ પુણ્યવાન છે, તેથી તું પુત્ર માટે શોક ન કર. જે યજ્ઞ કે દાન નથી કરતો, તેના વિશે લોકો કહે છે: 'એ તો શ્વાન જેવો છે.'
નાભાગમમ્બરીષં ચ મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ। યઃ સહસ્રં સહસ્રાણાં રાજ્ઞાં ચૈકસ્ત્વયોધયત્
હે શ્રુંજય, અમે સાંભળ્યું છે કે નાભાગ અને અંબરીષ મૃત્યુ પામ્યા—જે એકલા જ હજારો રાજાઓને જીત્યા હતા.
જિગીષમાણાઃ સઙ્ગ્રામે સમન્તાદ્વૈરિણોઽભ્યયુઃ। અસ્ત્રયુદ્ધવિદો ઘોરાઃ સૃજન્તશ્ચાશિવા ગિરઃ
જંગમાં વિજય મેળવવા ઈચ્છતા ભયાનક દુશ્મનો, શસ્ત્રો ચલાવવામાં નિપુણ, ચારે બાજુથી તેને ઘેરીને અશુભ વચનો બોલતા આવ્યા.
બલલાઘવશિક્ષાભિસ્તેષાં સોઽસ્ત્રબલેન ચ। છત્રાયુધધ્વજરથાંશ્છિત્ત્વા પ્રાસાન્ગતવ્યથઃ
તેણે પોતાની બળ અને ચપળતાની તાલીમથી તથા શસ્ત્રકૌશલ્યથી, તેમના છત્ર, શસ્ત્રો, ધ્વજાઓ અને રથો કાપી નાખ્યા અને નિર્ભય રહ્યો.
ત એનં મુક્તસન્નાહાઃ પ્રાર્થયઞ્જીવિતૈષિણઃ। શરણ્યમીયુઃ શરણં તવ સ્મ ઇતિ વાદિનઃ
તે યુદ્ધવીરો પોતાનું શસ્ત્રોતારણ કરીને, જીવ બચાવવા માટે તેની પાસે આશ્રય માંગવા આવ્યા અને કહ્યું: 'અમે તારો આશ્રય લેવા આવ્યા છીએ.'
સ તુ તાન્વશગાન્કૃત્વા જિત્વા ચેમાં વસુન્ધરામ્। ઈજે યજ્ઞશતૈરિષ્ટૈર્યથા શક્રસ્તથાઽનઘઃ
પછી તેણે તેમને પોતાના વશમાં કરીને અને પૃથ્વી જીતીને, શતાબ્દી યજ્ઞો અને દાન કરીને, ઈન્દ્ર જેવો પાપરહિત યજ્ઞો કર્યો.
બુભુજુઃ સર્વસમ્પન્નમન્નમન્યે જનાઃ સદા। તસ્મિન્યજ્ઞે તુ વિપ્રેન્દ્રાઃ સન્તૃપ્તાઃ પરમાર્ચિતાઃ
બીજા બધા લોકો હંમેશાં સર્વપ્રકારની સંપન્ન ભોજનસામગ્રીનો આનંદ માણતા; પણ એ યજ્ઞમાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો ખૂબ સંતોષ પામ્યા અને ખૂબ જ સન્માનિત થયા.
મોદકાન્પૂરિકાપૂપાન્સ્વાદુપૂર્ણાશ્ચ શષ્કુલીઃ। કરમ્ભાન્પૃથુમૃદ્વીકા અન્નાનિ સુકૃતાનિ ચ
તેમને મીઠા લાડુ, પૂરી, પાપડી અને સ્વાદિષ્ટ શશકુલીઓથી ભરેલા થાળીઓ, કરંભ, ઘણાં દ્રાક્ષ અને સારી રીતે બનાવેલા વિવિધ ભોજન મળ્યા.
સૂપાન્મૈરેયકાપૂપાન્રાગષાડવપાનકાન્। મૃષ્ટાન્નાનિ સુયુક્તાનિ મૃદૂનિ સુરભીણિ ચ
ત્યાં સૂપ, માદક પાનથી બનેલા પાપડ, મસાલેદાર અને ખાટા-મીઠા પીણાં, સુંદર રીતે તૈયાર કરેલા, નરમ અને સુગંધિત ભોજન હતા.
ઘૃતં મધુ પયસ્તોયં દધીનિ રસવન્તિ ચ। ફલં મૂલં સુસ્વાદુ દ્વિજાસ્તત્રોપભુઞ્જતે
ત્યાં ઘી, મધ, દૂધ, પાણી, રસદાર દહીં, સ્વાદિષ્ટ ફળ અને મૂળ—આ બધું દ્વિજોએ આનંદથી ભોજનમાં લીધું.
મદનીયાનિ પાપાનિ વિદિત્વા ચાત્મનઃ સુખમ્। અપિબન્ત યથાકામં પાનપા ગીતવાદિતૈઃ
મદક પાન જાણીને અને પોતાનું સુખ શોધીને, તેઓ ઇચ્છા મુજબ પીતા અને સંગીત તથા ગીત સાથે આનંદ માણતા.
તત્ર સ્મ ગાથા ગાયન્તિ ક્ષીબા હૃષ્ટાઃ પઠન્તિ ચ। નાભાગસ્તુતિસંયુક્તા નનૃતુશ્ચ સહસ્રશઃ
ત્યાં, મદમાં અને આનંદમાં, તેઓ ગીતો ગાતા અને શ્લોકો બોલતા; હજારો લોકો નાભાગની સ્તુતિમાં નૃત્ય કરતા.
તેષુ યજ્ઞેષ્વમ્બરીષો દક્ષિણામત્યકાલયત્। રાજ્ઞાં શતસહસ્રાણિ દશપ્રયુતયાજિનામ્
એ યજ્ઞોમાં અંબરીષે અતિશય દાન આપ્યાં; લાખો રાજાઓ અને દસ મિલિયન યજ્ઞકર્તાઓ ત્યાં હાજર હતા.
હિરણ્યકવચાન્સર્વાઞ્શ્વેતચ્છત્રપ્રકીર્ણકાન્। હિરણ્યસ્યન્દનારૂઢાન્સાનુયાત્રપરિચ્છાદાન્
બધા સોનાના કવચથી સજ્જ, સફેદ છત્રોથી શોભિત, સોનાની રથ પર પોતાના સહયોગીઓ અને સેવકો સાથે સવાર હતા.
ઈજાનો વિતતે યજ્ઞે દક્ષિણામત્યકાલયત્। મૂર્ધાભિષિક્તાંશ્ચ નૃપાન્રાજપુત્રશતાનિ ચ
યજ્ઞ કરતા, તેણે અતિશય દાન આપ્યાં; મસ્તકાભિષેક કરેલા રાજાઓ અને અનેક રાજકુમારોને પણ દાન મળ્યું.
સ દણ્ડકોશનિચયાન્બ્રાહ્મણેભ્યો હ્યમન્યત। નૈવં પૂર્વે જનાશ્ચક્રુર્ન કરિષ્યન્તિ ચાપરે
તે બ્રાહ્મણોને દંડ અને ખજાનાની ઢગલીઓ આપતો; આવા કાર્ય પૂર્વજોએ પણ કર્યા નહોતા અને પછી આવનારા પણ નહીં કરે.
યદમ્બરીષો નૃપતિઃ કરોત્યમિતદક્ષિણઃ। ઇત્યેવમનુમોદન્તે પ્રીતા યસ્ય મહર્ષયઃ
રાજા અંબરીષ જે કંઈ કરે છે, અનંત દાન આપે છે—એથી પ્રસન્ન મહર્ષિઓ પણ એનું માન્ય રાખે છે.
સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા। પુત્રાત્પુણ્યતરસ્તુભ્યં મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ। અયજ્વાનમદક્ષિણ્યમભિ શ્વૈત્યેત્યુદાહરત્
જો શ્રુંજય મરી જાય, રાજા, તો તને ચાર વધુ ભાગ્યશાળી છે; તારો પુત્ર તારા કરતાં વધુ પુણ્યવાન છે—તેથી પુત્ર માટે દુઃખ ન કર. જે યજ્ઞ અને દાન ન આપે, તેને 'શ્વેત' એટલે અયોગ્ય ગણાય છે.
સૌવર્ણાં પૃથિવીં કૃત્વા ય ઇમાં પ્રમિશર્કરામ્। વિપ્રેભ્યઃ પ્રાદદદ્રાજા સોઽશ્વમેધે મહામખે
સોનાથી બનેલી, ખાંડ જેવી મીઠી પૃથ્વી બનાવી, રાજાએ એ મહાયજ્ઞમાં બ્રાહ્મણોને આપી.
જામ્બૂનદમયા યૂપાઃ સર્વે રત્નપરિચ્છદાઃ। ગયસ્યાસન્સમૃદ્ધાસ્તુ સર્વભૂતમનોહરાઃ
બધા યજ્ઞસ્તંભો શુદ્ધ સોનાના અને રત્નોથી શોભિત હતા; ગયાના એ યજ્ઞ અતિ સમૃદ્ધ અને સર્વેને આકર્ષક હતા.
સર્વકામસમૃદ્ધં ચ પ્રાદાદન્નં ગયસ્તદા। બ્રાહ્મમેભ્યઃ પ્રહૃષ્ટેભ્યઃ સર્વભૂતેભ્ય એવ ચ
ગયાએ ત્યારે સર્વ ઇચ્છાઓથી ભરપૂર ભોજન ખુશ બ્રાહ્મણોને અને સર્વ જીવજંતુઓને આપ્યું.
સસમુદ્રવનદ્વીપનદીનદવનેષુ ચ। નગરેષુ ચ રાષ્ટ્રેષુ દિવિ વ્યોમ્નિ ચ યેઽવસન્
સમુદ્ર, વન, દ્વીપ, નદી, રણ, શહેરો, રાજ્યો અને આકાશમાં જે રહેતા, તેમને પણ એ ભોજન મળ્યું.