અશ્વમેધશતૈરીજં ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ। યશ્ચ વિપ્રપ્રસાદેન સર્વકામાનવાપ્ય ચ
એણે સૈંકડો અશ્વમેધ યજ્ઞો અને અનેક મોટા યજ્ઞો વિશાળ દાન સાથે કર્યા, તથા બ્રાહ્મણોના આશીર્વાદથી સર્વ ઈચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરી.
સમ્પ્રાપ્ય વિધિવદ્રાજ્યં સર્વભૂતાનુકમ્પનઃ। `સર્વદ્વીપાનવષ્ટભ્ય પ્રજા ધર્મેણ પાલયન્
એણે યોગ્ય રીતે રાજ્ય પ્રાપ્ત કરી, સર્વ જીવ પર દયા રાખી, ધર્મથી પ્રજાનું પાલન કર્યું અને સર્વ દ્વીપો પર પોતાનું રાજ સ્થાપ્યું.
સ નિર્ગલં મુખ્યતમમશ્વમેધશતં પ્રભુઃ। આજહાર સુરેશસ્ય હવિષા મુદમાહરન્। અન્યૈશ્ચ વિવિધૈર્યજ્ઞૈરીજે બહુગુણૈર્નૃપઃ
એ મહારાજાએ મુખ્ય અશ્વમેધ યજ્ઞને પણ વટાવી, દેવોના સ્વામી માટે હવન કરીને આનંદ આપ્યો અને અનેક પ્રકારના ઉત્તમ યજ્ઞો કર્યા.
ક્ષુત્પિપાસેઽજયદ્રામઃ સર્વરોગાંશ્ચ દેહિનામ્। સતતં ગુણસમ્પન્નો દીપ્યમાનઃ સ્વતેજસા
રામે ભૂખ અને તરસને જીત્યા, તથા સર્વ જીવના બધા રોગો દૂર કર્યા; એ હંમેશા ગુણોથી પરિપૂર્ણ અને પોતાના તેજથી પ્રકાશમાન રહ્યો.
અતિસર્વાણિ ભૂતાનિ રામો દાશરથિર્બભૌ। ઋષીણાં દેવતાનાં ચ માનુષાણાં ચ સર્વશઃ। પૃથિવ્યાં સહ વાસોઽભૂદ્રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ
દશરથપુત્ર રામ સર્વ ભૂત, ઋષિ, દેવ અને માનવોમાં શ્રેષ્ઠ બન્યો. રામ રાજ કરતા પૃથ્વી પર બધાં સાથે સુખથી વસતા.
નાહીયત તદા પ્રામઃ પ્રાણિનાં ન તદા વ્યથા। પ્રાણાપાનૌ સમાવાસ્તાં રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ
ત્યારે કોઈ જીવમાં ક્ષય કે દુઃખ નહોતું; રામ રાજ કરતા સર્વના શ્વાસ-પ્રશ્વાસ સુખથી ચાલતા.
પર્યદીપ્યન્ત તેજાંસિ તદાઽનર્થાશ્ચ નાભવન્। દીર્ઘાયુષઃ પ્રજાઃ સર્વા યુવા ન મ્રિયતે તદા
તે સમયે બધાનું તેજ ચમકતું હતું અને કોઈ દુઃખ કે આપત્તિ નહોતી. બધા લોકો લાંબું આયુષ્ય પામતા હતા અને કોઈયે યુવાન વયે મૃત્યુ પામતો નહોતો.
વેદૈશ્ચતુર્ભિઃ સુપ્રીતાઃ પ્રાપ્નુવન્તિ દિવૌકસઃ। હવ્યં કવ્યં ચ વિવિધં નિષ્પૂર્તં હુતમેવ ચ
દેવતાઓ ચારેય વેદોથી પ્રસન્ન થઈને વિવિધ પ્રકારના હવન અને પિતૃઓને અર્પણ કરાતી વસ્તુઓ સહેજ પ્રાપ્ત કરતા, અને બધું યોગ્ય રીતે અર્પણ થતું.
અદંશમશકા દેશા નષ્ટવ્યાલસરીસૃપાઃ। નાપ્યુ પ્રાણભૃતાં મૃત્યુર્નાકાલે જ્વલનોઽદહત્
તે દેશોમાં ડંખ મારતા કીટ કે મચ્છર નહોતા, નુકસાન કરનારા સાપ અને રેંગતાં પ્રાણી પણ ગાયબ થઈ ગયા હતા. જીવતો કોઈ પણ અસમયે મરતો નહોતો અને અગ્નિ પણ અયોગ્ય સમયે દહન કરતો નહોતો.
અધર્મરુચયો લુબ્ધા મૂર્ખા વા નાભવંસ્તદા। શિષ્ટેષ્ટપ્રાજ્ઞકર્માણઃ સર્વે વર્ણાસ્તદાઽભવન્
અધર્મમાં રુચિ રાખનારા, લોભી અને મૂર્ખ લોકો ત્યારે નહોતા. બધા વર્ણના લોકો શિષ્ટ, વિદ્વાન અને સારા કર્મો કરનારા હતા.
સ્વધાં પૂજાં ચ રક્ષોભિર્જનસ્થાને પ્રણાશિતામ્। પ્રાદાન્નિહત્ય રક્ષાંસિ પિતૃદેવેભ્ય ઈશ્વરઃ
પ્રભુએ રાક્ષસોને નાશ કરી, જેમણે લોકોના ઘરોઅમાં સ્વધા અને પૂજા બગાડી હતી, અને પિતૃઓ તથા દેવતાઓની વિધિઓ ફરીથી સ્થાપિત કરી.
સહસ્રપુત્રાઃ પુરુષા દશવર્ષશતાયુષઃ। ન ચ જ્યેષ્ઠાઃ કનિષ્ઠેભ્યસ્તદા શ્રાદ્ધાનિ કુર્વતે
એ સમયે પુરુષો પાસે હજારો પુત્રો હતા અને તેઓ સો વર્ષ જેટલું આયુષ્ય પામતા હતા. પણ કોઈ વડીલોએ કદીયે નાના પુત્રોના શ્રાદ્ધ કરવાના નહોતા.
શ્યામો યુવા લોહિતાક્ષો મત્તમાતઙ્ગવિક્રમઃ। આજાનુબાહુઃ સુભુજઃ સિંહસ્કન્ધો મહાબલઃ
તે યુવાન, શ્યામવર્ણ, લાલ આંખોવાળો, ઉન્મત્ત હાથી જેવી તાકાત ધરાવતો, લાંબા હાથવાળો, સુંદર બાંધકામવાળો, સિંહ જેવી છાતીવાળો અને અત્યંત બળવાન હતો.
દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ। સર્વભૂતમનઃકાન્તો રામો રાજ્યમકારયત્
રામ, જે સર્વ જીવોના પ્રિય હતા, તેમણે દસ હજાર અને એક હજાર વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું.
રામો રામો રામ ઇતિ પ્રજાનામભવત્કથા। રામભૂતં જગદભૂદ્રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ
લોકોમાં હંમેશા 'રામ, રામ, રામ' એ જ વાત ચાલતી હતી. રામે રાજ્ય કરતા આખું જગત રામમય બની ગયું હતું.
ચતુર્વિધાઃ પ્રજા રામઃ સ્વર્ગં નીત્વા દિવં ગતઃ। આત્મેચ્છયા પ્રતિષ્ઠાપ્ય રાજવંશમિહાષ્ટધા
રામે ચાર પ્રકારના લોકો સ્વર્ગમાં પહોંચાડ્યા, પછી પોતે પણ દિવ્ય લોકે ગયા અને પોતાની ઈચ્છાથી અહીં રાજવંશને આઠ ભાગમાં સ્થાપિત કર્યો.
સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા। પુત્રાત્પુણ્યતરસ્તુભ્યં મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ। અયજ્વાનમદક્ષિણ્યમભિ શ્વૈત્યેત્યુદાહરત્
હે શ્રુંજય, જો તે મૃત્યુ પામ્યો હોય તો પણ તે ચાર રીતે તારા કરતાં વધુ શુભ છે; તે તારા પુત્ર કરતાં પણ વધુ પુણ્યવાન છે, તેથી તું પુત્ર માટે શોક ન કર. જે યજ્ઞ કે દાન નથી કરતો, તેના વિશે લોકો કહે છે: 'એ તો શ્વાન જેવો છે.'
રાજાઽપિ વિવિધૈરિષ્ટ્વા યજ્ઞૈર્વિવિધદક્ષિણૈઃ'। ગતઃ પુણ્યકૃતાં લોકાન્વ્યાપ્ય સ્વયશસા દિશઃ
રાજાએ અનેક પ્રકારના યજ્ઞો અને વિવિધ દાન કરીને સર્વ દિશાઓમાં પોતાનું યશ ફેલાવ્યું અને પુણ્યવાળાઓના લોકને પ્રાપ્ત કર્યો.
સ ચેન્મમાર સૃઞ્જય ચતુર્ભદ્રતરસ્ત્વયા। પુત્રાત્પુણ્યતરસ્તુભ્યં મા પુત્રમનુતપ્યથાઃ। અયજ્વાનમદક્ષિણ્યમભિ શ્વૈત્યેત્યુદાહરત્
હે શ્રુંજય, જો તે મૃત્યુ પામ્યો હોય તો પણ તે ચાર રીતે તારા કરતાં વધુ શુભ છે; તે તારા પુત્ર કરતાં પણ વધુ પુણ્યવાન છે, તેથી તું પુત્ર માટે શોક ન કર. જે યજ્ઞ કે દાન નથી કરતો, તેના વિશે લોકો કહે છે: 'એ તો શ્વાન જેવો છે.'
નાભાગમમ્બરીષં ચ મૃતં સૃઞ્જય શુશ્રુમ। યઃ સહસ્રં સહસ્રાણાં રાજ્ઞાં ચૈકસ્ત્વયોધયત્
હે શ્રુંજય, અમે સાંભળ્યું છે કે નાભાગ અને અંબરીષ મૃત્યુ પામ્યા—જે એકલા જ હજારો રાજાઓને જીત્યા હતા.
જિગીષમાણાઃ સઙ્ગ્રામે સમન્તાદ્વૈરિણોઽભ્યયુઃ। અસ્ત્રયુદ્ધવિદો ઘોરાઃ સૃજન્તશ્ચાશિવા ગિરઃ
જંગમાં વિજય મેળવવા ઈચ્છતા ભયાનક દુશ્મનો, શસ્ત્રો ચલાવવામાં નિપુણ, ચારે બાજુથી તેને ઘેરીને અશુભ વચનો બોલતા આવ્યા.
બલલાઘવશિક્ષાભિસ્તેષાં સોઽસ્ત્રબલેન ચ। છત્રાયુધધ્વજરથાંશ્છિત્ત્વા પ્રાસાન્ગતવ્યથઃ
તેણે પોતાની બળ અને ચપળતાની તાલીમથી તથા શસ્ત્રકૌશલ્યથી, તેમના છત્ર, શસ્ત્રો, ધ્વજાઓ અને રથો કાપી નાખ્યા અને નિર્ભય રહ્યો.
ત એનં મુક્તસન્નાહાઃ પ્રાર્થયઞ્જીવિતૈષિણઃ। શરણ્યમીયુઃ શરણં તવ સ્મ ઇતિ વાદિનઃ
તે યુદ્ધવીરો પોતાનું શસ્ત્રોતારણ કરીને, જીવ બચાવવા માટે તેની પાસે આશ્રય માંગવા આવ્યા અને કહ્યું: 'અમે તારો આશ્રય લેવા આવ્યા છીએ.'
સ તુ તાન્વશગાન્કૃત્વા જિત્વા ચેમાં વસુન્ધરામ્। ઈજે યજ્ઞશતૈરિષ્ટૈર્યથા શક્રસ્તથાઽનઘઃ
પછી તેણે તેમને પોતાના વશમાં કરીને અને પૃથ્વી જીતીને, શતાબ્દી યજ્ઞો અને દાન કરીને, ઈન્દ્ર જેવો પાપરહિત યજ્ઞો કર્યો.
બુભુજુઃ સર્વસમ્પન્નમન્નમન્યે જનાઃ સદા। તસ્મિન્યજ્ઞે તુ વિપ્રેન્દ્રાઃ સન્તૃપ્તાઃ પરમાર્ચિતાઃ
બીજા બધા લોકો હંમેશાં સર્વપ્રકારની સંપન્ન ભોજનસામગ્રીનો આનંદ માણતા; પણ એ યજ્ઞમાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો ખૂબ સંતોષ પામ્યા અને ખૂબ જ સન્માનિત થયા.
મોદકાન્પૂરિકાપૂપાન્સ્વાદુપૂર્ણાશ્ચ શષ્કુલીઃ। કરમ્ભાન્પૃથુમૃદ્વીકા અન્નાનિ સુકૃતાનિ ચ
તેમને મીઠા લાડુ, પૂરી, પાપડી અને સ્વાદિષ્ટ શશકુલીઓથી ભરેલા થાળીઓ, કરંભ, ઘણાં દ્રાક્ષ અને સારી રીતે બનાવેલા વિવિધ ભોજન મળ્યા.
સૂપાન્મૈરેયકાપૂપાન્રાગષાડવપાનકાન્। મૃષ્ટાન્નાનિ સુયુક્તાનિ મૃદૂનિ સુરભીણિ ચ
ત્યાં સૂપ, માદક પાનથી બનેલા પાપડ, મસાલેદાર અને ખાટા-મીઠા પીણાં, સુંદર રીતે તૈયાર કરેલા, નરમ અને સુગંધિત ભોજન હતા.
ઘૃતં મધુ પયસ્તોયં દધીનિ રસવન્તિ ચ। ફલં મૂલં સુસ્વાદુ દ્વિજાસ્તત્રોપભુઞ્જતે
ત્યાં ઘી, મધ, દૂધ, પાણી, રસદાર દહીં, સ્વાદિષ્ટ ફળ અને મૂળ—આ બધું દ્વિજોએ આનંદથી ભોજનમાં લીધું.
મદનીયાનિ પાપાનિ વિદિત્વા ચાત્મનઃ સુખમ્। અપિબન્ત યથાકામં પાનપા ગીતવાદિતૈઃ
મદક પાન જાણીને અને પોતાનું સુખ શોધીને, તેઓ ઇચ્છા મુજબ પીતા અને સંગીત તથા ગીત સાથે આનંદ માણતા.
તત્ર સ્મ ગાથા ગાયન્તિ ક્ષીબા હૃષ્ટાઃ પઠન્તિ ચ। નાભાગસ્તુતિસંયુક્તા નનૃતુશ્ચ સહસ્રશઃ
ત્યાં, મદમાં અને આનંદમાં, તેઓ ગીતો ગાતા અને શ્લોકો બોલતા; હજારો લોકો નાભાગની સ્તુતિમાં નૃત્ય કરતા.