સઙ્ક્રુદ્ધાન્પાણ્ડવાનેકો યદ્દધારાસ્ત્રતેજસા। તત્તસ્ય કર્મ ભૂતાનિ સર્વાણ્યેવાભ્યપૂજયન્
જ્યારે એ એકલો જ ક્રોધિત પાંડવો સામે શસ્ત્રબળથી ટક્યો, ત્યારે બધા જીવજંતુઓએ એના પરાક્રમને વંદન કર્યું.
સૌભદ્રેણ હતૈઃ પૂર્વં સોત્તરાયોધિભિર્દ્વિપૈઃ। પાણ્ડૂનાં દર્શિતઃ પન્થાઃ સૈન્ધવેન નિવારિતઃ
પહેલાં સોભદ્રએ ઉત્તર દિશાના હાથીઓને માર્યા પછી પાંડવો માટે જે માર્ગ ખુલ્લો કર્યો હતો, એ સિંધુરાજાએ બંધ કરી દીધો.
યતમાનાસ્તુ તે વીરા માત્સ્યપાઞ્ચાલકેકયાઃ। પાણ્ડવાશ્ચાન્વપદ્યન્ત પ્રતિશેકુર્ન સૈન્ધવમ્
માત્સ્ય, પંચાલ, કૈકય અને પાંડવો બધાં જ પ્રયત્ન કરતા છતાં, તેઓ માત્ર પાછળ જ જઈ શક્યા, પણ સિંધુરાજાને હરાવી શક્યા નહીં.
યો યો હિ યતતે ભેત્તું દ્રોણાનીકં તવાહિતઃ। તત્તમેવ વરં પ્રાપ્ય સૈન્ધવઃ પ્રત્યવારયત્
જે કોઈ તારો દ્રોણની વ્યૂહ તોડવાનો પ્રયાસ કરતો, એ શ્રેષ્ઠ અવસર મળ્યા પછી પણ સિંધુરાજા એને રોકી લેતો.
અર્જુનો તપસ્તપ્ત્વા ગન્ધર્વેભ્યો યદાહૃતમ્। તુમ્બુરુપ્રમુખેભ્યો વૈ તેનામોહયતાહિતાન્
અર્જુને તપ કરીને, તુંબુરુ સહિતના ગંધર્વો પાસેથી જે અસ્ત્ર મેળવ્યું હતું, એથી એણે દુશ્મનોને મોહમાં પાડી દીધા.
એકધા શતધા રાજન્દૃશ્યતે સ્મ સહસ્રધા। અલાતચક્રવત્સઙ્ખ્યે ક્ષિપ્રમસ્ત્રાણિ દર્શયન્
રાજા, એ અસ્ત્ર ક્યારેક એક, ક્યારેક સો, તો ક્યારેક હજાર રૂપે દેખાતું; યુદ્ધમાં એણે અગ્નિચક્ર જેવી અનેક વિદ્યા ઝડપથી બતાવી.
રથચર્યાસ્ત્રમાયાભિર્મોહયિત્વા પરન્તપઃ। બિભેદ શતધા રાજઞ્શરીરાણિ મહીક્ષિતામ્
રથ ચલાવવાની કળા, શસ્ત્રો અને માયા વડે રાજાઓને ભ્રમિત કરી, પરાક્રમી યોદ્ધાએ તેમનાં શરીરોને સો ટુકડામાં વિભાજિત કરી દીધાં, હે રાજા.
પ્રાણાઃ પ્રાણભૃતાં સઙ્ખ્યે પ્રેષિતા નિશિતૈઃ શરૈઃ। રાજન્પ્રાપુરસું લોકં શરીરાણ્યવનિં યયુઃ
યુદ્ધમાં જીવંત પ્રાણીઓના પ્રાણો તીક્ષ્ણ બાણોથી છીનવાઈ ગયા; હે રાજન, તેમનાં આત્માઓ પરલોકે પહોંચી ગયા અને શરીરો ધરતી પર પડ્યા.
ધનૂંષ્યશ્વાન્નિયન્તૄંશ્ચ ધ્વજાન્બાહૂંશ્ચ સાઙ્ગદાન્। સિરાંસિ ચ શિતૈર્બાણૈસ્તેષાં ચિચ્છેદ ફાલ્ગુનિઃ
ફાળ્ગુને તીક્ષ્ણ બાણોથી તેમના ધનુષ્ય, ઘોડા, રથચાલકો, ધ્વજ, કંકણવાળા હાથ અને નસો બધું કાપી નાખ્યું.
ચૂતારામો યથા ભગ્નઃ પઞ્ચવર્ષઃ ફલોપગઃ। રાજપુત્રશતં તદ્વત્સૌભદ્રેણ નિપાતિતમ્
જેમ પાંચ વર્ષ જૂની, ફળોથી ભરેલી કેરીની વાડી તૂટી જાય છે, તેમ સૌભદ્રએ રાજકુમારોના સો જણને ધરાશાયી કરી દીધા.
ક્રુદ્ધાશીવિષસઙ્કાશાન્સુકુમારાન્સુખોચિતાન્। એકેન નિહતાન્દૃષ્ટ્વા ભીતો દુર્યોધનોઽભવત્
ક્રોધિત સાપ જેવાં, નાજુક અને સુખમાં પલેલા યુવાનોને એક જ યોદ્ધા દ્વારા મારાતા જોઈ, દુર્યોધન ડરી ગયો.
રથિનઃ કુઞ્જરાનશ્વાન્પદાતીંશ્ચાવમર્દિતાન્। દૃષ્ટ્વા દુર્યોધનઃ ક્ષિપ્રમુપાયાત્તમમર્ષિતઃ
રથીઓ, હાથીઓ, ઘોડા અને પગદળને ચકનાચૂર થયેલા જોઈ, દુર્યોધન ગુસ્સાથી તરત જ તેની સામે પહોંચ્યો.
તયોઃ ક્ષણમિવાપૂર્વઃ સઙ્ગ્રામઃ સમપદ્યત। અથાભવત્તે વિમુખઃ પુત્રઃ શરશતાહતઃ
બન્ને વચ્ચે થોડા સમય માટે અજોડ યુદ્ધ થયું; પછી રાજકુમાર અનેક બાણોથી ઘાયલ થઈ, પીઠ ફેરવી ગયો.
અશ્રદ્ધેયમિવાશ્ચર્યં સૌભદ્રસ્યાથ વિક્રમમ્। કિન્તુ નાત્યદ્ભુતં તેષાં યેષાં ધર્મો વ્યપાશ્રયઃ
સૌભદ્રનું શૌર્ય તો અવિશ્વસનીય અને આશ્ચર્યજનક હતું; પણ જેમના આશ્રય ધર્મ છે, તેમના માટે એ એટલું અદ્ભુત નથી.
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્। અકમ્પનસ્ય કથિતં નારદેન પુરા નૃપ
અહીં પણ એક પ્રાચીન કથા કહેવામાં આવે છે, હે રાજા, જે અકંપનના વિષયમાં, નારદે અગાઉ કહી હતી.
સ ચાપિ રાજા રાજેન્દ્ર પુત્રવ્યસનમુત્તમમ્। અપ્રસહ્યતમં લોકે પ્રાપ્તવાનિતિ નઃ શ્રુતમ્
એ રાજાએ, હે રાજાધિરાજ, પુત્રવિયોગ જે દુનિયામાં સહન કરવું સૌથી મુશ્કેલ છે, એ મહાવ્યથા ભોગવી હતી, એવું આપણે સાંભળ્યું છે.
તદહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ મૃત્યોઃ પ્રભવમુત્તમમ્। તતસ્ત્વં મોક્ષ્યસે દુઃખાત્સ્નેહબન્ધનસંશ્રયાત્
હવે હું તને મૃત્યુના ઉત્તમ મૂળ વિશે કહીશ; પછી તું સ્નેહના બંધનથી થતો દુઃખ છોડીને મુક્ત થશો.
સમસ્તપાપરાશિઘ્નં શૃણુ કીર્તયતો મમ। ધન્યમાખ્યાનમાયુષ્યં શોકઘ્નં પુષ્ટિવર્ધનમ્
મારા મુખેથી જે કથા તું સાંભળે છે, એ સર્વ પાપનો નાશ કરે છે, ધન્યતા આપે છે, આયુષ્ય વધારે છે, શોક દૂર કરે છે અને તંદુરસ્તી વધારશે.
પવિત્રમરિસઙ્ઘઘ્નં પઙ્ગલાનાં ચ મઙ્ગલમ્। યથૈવ વેદાધ્યયનમુપાખ્યાનમિદં તથા
આ કથા પવિત્ર છે, દુશ્મનોનો નાશ કરે છે, દુઃખી લોકો માટે શુભ છે; જેમ વેદ અધ્યયન પવિત્ર છે, તેમ આ ઉપાખ્યાન પણ છે.
શ્રવણીયં મહારાજ પ્રાતર્નિત્યં નૃપોત્તમૈઃ। પુત્રાનાયુષ્મતો રાજ્યમીહમાનૈઃ શ્રિયં તથા
હે મહારાજા, આ કથા રોજ સવારમાં શ્રેષ્ઠ રાજાઓએ સાંભળવી જોઈએ, ખાસ કરીને જેમને દીકરાઓ દીર્ઘાયુ થાવા, રાજ્ય અને સમૃદ્ધિ જોઈએ છે.
પુરા કૃતયુગે તાત આસીદ્રાજા હ્યકમ્પનઃ। સ શત્રુવશમાપન્નો મધ્યે સઙ્ગ્રામમૂર્ધનિ। `યોધયામાસ બલવાન્બદ્ધશ્ચાસીદકમ્પનઃ
પહેલાં કૃતયુગમાં, હે પ્રિય, અકંપન નામે એક રાજા હતો; યુદ્ધના મધ્યમાં એ શત્રુઓના વશમાં આવી બંધાયો હતો.
તસ્ય પુત્રો હરિર્નામ નારાયણસમો બલે। શ્રીમાન્કૃતાસ્ત્રો મેધાવી યુધિ શક્રોપમો બલી
એના પુત્રનું નામ હરિ હતું, જે બળમાં નારાયણ જેવો, તેજસ્વી, શસ્ત્રકલા જાણનાર, બુદ્ધિશાળી અને યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર જેટલો શક્તિશાળી હતો.
સ દૃષ્ટ્વા પિતરં યુદ્ધે તદવસ્થં મહાદ્યુતિઃ। અચિન્તયિત્વા મરણં શત્રુમધ્યં તતોઽવિશત્
યુદ્ધમાં પિતાને એ હાલતમાં જોઈ, એ તેજસ્વીએ મૃત્યુની ચિંતા કર્યા વિના, સીધો શત્રુઓની વચ્ચે પ્રવેશ કર્યો.
સ શત્રુભિઃ પરિવૃતો બહુધા રણમૂર્ધનિ। યોધયામાસ તાન્સર્વાન્સર્વાસ્ત્રકુશલો બલી
યુદ્ધના મેદાનમાં ચારે બાજુથી શત્રુઓથી ઘેરાયેલા એ વીરે, સર્વ શસ્ત્રોમાં પારંગત રહી, બધાં શત્રુઓ સાથે યુદ્ધ કર્યું.
વર્ષન્બાણસહસ્રાણિ શત્રુષ્વમિતવિક્રમઃ। પદાતિરથનાગાશ્વાન્પ્રમમાથ મહાબલઃ
અપાર શૂરવીરતાવાળો એ મહાન યોધ્ધાએ પોતાના દુશ્મનો પર હજારો બાણ વરસાવ્યા અને પોતાની પ્રચંડ શક્તિથી પગે ચાલતા સૈનિકો, રથો, હાથીઓ અને ઘોડાઓને ચકનાચૂર કરી નાખ્યા.
સ શરૈરાચિતશ્ચક્રૈર્ગદાભિર્મુસલૈરપિ। મૃદ્ગન્રથસહસ્રાણિ પદાતીન્વાજિવારણાન્
બાણોથી ઢંકાઈને, રથના ચક્રો, ગદા અને મુસલના ઘા ખાઈને, તેણે હજારો પગદળ, રથ, ઘોડા અને હાથીઓને તોડી નાંખ્યા.
પરાનીકં વિભિદ્યાજૌ મોક્ષયિત્વા ચ તં નૃપમ્। પુનરેવાકરોદ્યુદ્ધં શત્રુમધ્યગતો બલી
યુદ્ધમાં દુશ્મનના પાંજરને ચીરીને અને એ રાજાને મુક્ત કરીને, એ બલવાન યોધ્ધા ફરી દુશ્મનોની વચ્ચે યુદ્ધ કરવા ઊભો રહ્યો.
તતસ્તે રથિનઃ સર્વે સમેત્ય પુનરાહવે। જઘ્નુસ્તં પરિવાર્યૈકં તોમરૈરિવ કુઞ્જરમ્
પછી બધા રથયોધ્ધાઓ ફરીથી એકઠા થઈને યુદ્ધભૂમિ પર આવ્યા અને એકલા એને ઘેરીને, જેમ હાથી પર ભાલાંથી હુમલો થાય છે તેમ, ભાલાંથી ઘાયલ કર્યો.
સ કર્મ દુષ્કરં કૃત્વા સઙ્ગ્રામે શત્રુતાપનઃ। શત્રુભિર્નિહતઃ સઙ્ખ્યે પૃતાનાયાં યુધિષ્ઠિર
શત્રુઓને દુઃખ આપનાર એ યોધ્ધાએ એ અઘરું કાર્ય કરીને, યૂદ્ધમાં દુશ્મનોના હાથો માર્યો ગયો, હે યુધિષ્ઠિર.
દ્વિષદ્ભિર્નિહતં દૃષ્ટ્વા પ્રિયં પુત્રમકમ્પનઃ। અમર્ષજનિતક્રોધ આહવાત્સહસાઽઽગતઃ
પોતાના પ્રિય પુત્રને દુશ્મનોના હાથો મારેલો જોઈ, અડગ મનવાળો એ રાજા, ગુસ્સાથી ભરાઈને, અચાનક યુદ્ધમાં ઉતરી પડ્યો.