સ વિષ્ફાર્ય મહચ્ચાપં કિરન્નિષુગણાન્બહૂન। તત્કણ્ડં પૂરયામાસ યદાર્જુનિરદારયત્
એ મહાન ધનુષ્ય ખેંચી અને અનેક બાણ છોડ્યા, જેથી અર્જુને ભેદેલો ખંડ આખો બાણોથી ભરાઈ ગયો.
સ સાત્યકિં ત્રિભિર્બાણૈરષ્ટભિશ્ચ વૃકોદરમ્। ધૃષ્ટદ્યુમ્નં તથા ષષ્ટ્યા વિરાટં દશભિઃ શરૈઃ
એણે સાત્યકીને ત્રણ, વૃકોદરને આઠ, ધૃષ્ટદ્યુમ્નને સાઠ અને વિરાટને દસ બાણો મારી ઘાયલ કર્યા.
દ્રુપદં પઞ્ચભિસ્તીક્ષ્ણૈઃ સપ્તભિશ્ચ શિખણ્ડિનમ્। કેકયાન્પઞ્ચવિંશત્યા દ્રૌપદેયાંસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ
એણે દ્રુપદને પાંચ તીખા બાણોથી, શિખંડીને સાત, કૈકયોને પચ્ચીસ અને દ્રૌપદીપુત્રોને ત્રણ-ત્રણ બાણોથી ઘાયલ કર્યા.
યુધિષ્ઠિરં તુ સપ્તત્યા તતઃ શેષાનપાનુદત્। ઇષુજાલેન મહતા તદદ્ભુતમિવાભવત્
એણે યુધિષ્ઠિરને સત્તર બાણો મારી ઘાયલ કર્યો અને પછી મોટા બાણવર્ષાથી બાકીના સૌને હાંકી નાખ્યા, એ દૃશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.
અથાસ્ય શિતપીતેન ભલ્લેનાદિશ્ય કાર્મુકમ્। ચિચ્છેદ પ્રહસન્રાજા ધર્મપુત્રઃ પ્રતાપવાન્
પછી ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે, હસતા હસતા, તીખા પીળા ફલવાળા બાણથી એનું ધનુષ્ય નિશાન બનાવી કાપી નાખ્યું.
અક્ષ્ણોર્નિમેષમાત્રેણ સોઽન્યદાદાય કાર્મુકમ્। વિવ્યાધ દશભિઃ પાર્થં તાંશ્ચૈવાન્યાંસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ
એણે આંખના પલકમાં બીજું ધનુષ્ય ઉપાડી, પાર્થેને દસ અને બીજાને ત્રણ-ત્રણ બાણો મારી ઘાયલ કર્યા.
તત્તસ્ય લાઘવં જ્ઞાત્વા ભીમો ભલ્લૈસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ। ધનુર્ધ્વજં ચ ચ્છત્રં ચ ક્ષિતૌ ક્ષિપ્રમપાતયત્
એની ઝડપ જોઈ ભીમએ ત્રણ-ત્રણ બાણોથી એનું ધનુષ્ય, ધ્વજ અને છત્રી ઝડપથી જમીન પર પાડી દીધા.
સોઽન્યદાદાય બલવાન્સજ્જં કૃત્વા ચ કાર્મુકમ્। ભીમસ્યાપાતયત્કેતું ધનુરશ્વાંશ્ચ મારિષ
એણે બીજું મજબૂત અને તૈયાર ધનુષ્ય લઈને, ભીમના ધ્વજ, ધનુષ્ય અને ઘોડાઓને નીચે પાડી દીધા.
સ હતાશ્વાદવપ્લુત્ય ચ્છિન્નધન્વા રથોત્તમાત્। સોત્યકેરાપ્લુતો યાનં ગિર્યગ્રમિવ કેસરી
મૃત ઘોડા અને તૂટેલા ધનુષ્ય સાથે એ રથમાંથી કૂદી પડ્યો અને પછી સાત્યકીના રથ પર ચડી ગયો, જાણે સિંહ પર્વતની ચોટી પર ચડે તેમ.
તતસ્ત્વદીયાઃ સંહૃષ્ટાઃ સાધુસાધ્વિતિ વાદિનઃ। સિન્ધુરાજસ્ય તત્કર્મ પ્રેક્ષ્યાશ્રદ્ધેયમદ્ભુતમ્
પછી તારા સૈનિકો આનંદથી 'શાબાશ, શાબાશ' કહી ઉછળ્યા, કારણ કે સિંધુરાજાએ જે કરતબ બતાવ્યો એ અશ્રદ્ધેય અને અદ્ભુત હતો.
સઙ્ક્રુદ્ધાન્પાણ્ડવાનેકો યદ્દધારાસ્ત્રતેજસા। તત્તસ્ય કર્મ ભૂતાનિ સર્વાણ્યેવાભ્યપૂજયન્
જ્યારે એ એકલો જ ક્રોધિત પાંડવો સામે શસ્ત્રબળથી ટક્યો, ત્યારે બધા જીવજંતુઓએ એના પરાક્રમને વંદન કર્યું.
સૌભદ્રેણ હતૈઃ પૂર્વં સોત્તરાયોધિભિર્દ્વિપૈઃ। પાણ્ડૂનાં દર્શિતઃ પન્થાઃ સૈન્ધવેન નિવારિતઃ
પહેલાં સોભદ્રએ ઉત્તર દિશાના હાથીઓને માર્યા પછી પાંડવો માટે જે માર્ગ ખુલ્લો કર્યો હતો, એ સિંધુરાજાએ બંધ કરી દીધો.
યતમાનાસ્તુ તે વીરા માત્સ્યપાઞ્ચાલકેકયાઃ। પાણ્ડવાશ્ચાન્વપદ્યન્ત પ્રતિશેકુર્ન સૈન્ધવમ્
માત્સ્ય, પંચાલ, કૈકય અને પાંડવો બધાં જ પ્રયત્ન કરતા છતાં, તેઓ માત્ર પાછળ જ જઈ શક્યા, પણ સિંધુરાજાને હરાવી શક્યા નહીં.
યો યો હિ યતતે ભેત્તું દ્રોણાનીકં તવાહિતઃ। તત્તમેવ વરં પ્રાપ્ય સૈન્ધવઃ પ્રત્યવારયત્
જે કોઈ તારો દ્રોણની વ્યૂહ તોડવાનો પ્રયાસ કરતો, એ શ્રેષ્ઠ અવસર મળ્યા પછી પણ સિંધુરાજા એને રોકી લેતો.
અર્જુનો તપસ્તપ્ત્વા ગન્ધર્વેભ્યો યદાહૃતમ્। તુમ્બુરુપ્રમુખેભ્યો વૈ તેનામોહયતાહિતાન્
અર્જુને તપ કરીને, તુંબુરુ સહિતના ગંધર્વો પાસેથી જે અસ્ત્ર મેળવ્યું હતું, એથી એણે દુશ્મનોને મોહમાં પાડી દીધા.
એકધા શતધા રાજન્દૃશ્યતે સ્મ સહસ્રધા। અલાતચક્રવત્સઙ્ખ્યે ક્ષિપ્રમસ્ત્રાણિ દર્શયન્
રાજા, એ અસ્ત્ર ક્યારેક એક, ક્યારેક સો, તો ક્યારેક હજાર રૂપે દેખાતું; યુદ્ધમાં એણે અગ્નિચક્ર જેવી અનેક વિદ્યા ઝડપથી બતાવી.
રથચર્યાસ્ત્રમાયાભિર્મોહયિત્વા પરન્તપઃ। બિભેદ શતધા રાજઞ્શરીરાણિ મહીક્ષિતામ્
રથ ચલાવવાની કળા, શસ્ત્રો અને માયા વડે રાજાઓને ભ્રમિત કરી, પરાક્રમી યોદ્ધાએ તેમનાં શરીરોને સો ટુકડામાં વિભાજિત કરી દીધાં, હે રાજા.
પ્રાણાઃ પ્રાણભૃતાં સઙ્ખ્યે પ્રેષિતા નિશિતૈઃ શરૈઃ। રાજન્પ્રાપુરસું લોકં શરીરાણ્યવનિં યયુઃ
યુદ્ધમાં જીવંત પ્રાણીઓના પ્રાણો તીક્ષ્ણ બાણોથી છીનવાઈ ગયા; હે રાજન, તેમનાં આત્માઓ પરલોકે પહોંચી ગયા અને શરીરો ધરતી પર પડ્યા.
ધનૂંષ્યશ્વાન્નિયન્તૄંશ્ચ ધ્વજાન્બાહૂંશ્ચ સાઙ્ગદાન્। સિરાંસિ ચ શિતૈર્બાણૈસ્તેષાં ચિચ્છેદ ફાલ્ગુનિઃ
ફાળ્ગુને તીક્ષ્ણ બાણોથી તેમના ધનુષ્ય, ઘોડા, રથચાલકો, ધ્વજ, કંકણવાળા હાથ અને નસો બધું કાપી નાખ્યું.
ચૂતારામો યથા ભગ્નઃ પઞ્ચવર્ષઃ ફલોપગઃ। રાજપુત્રશતં તદ્વત્સૌભદ્રેણ નિપાતિતમ્
જેમ પાંચ વર્ષ જૂની, ફળોથી ભરેલી કેરીની વાડી તૂટી જાય છે, તેમ સૌભદ્રએ રાજકુમારોના સો જણને ધરાશાયી કરી દીધા.
ક્રુદ્ધાશીવિષસઙ્કાશાન્સુકુમારાન્સુખોચિતાન્। એકેન નિહતાન્દૃષ્ટ્વા ભીતો દુર્યોધનોઽભવત્
ક્રોધિત સાપ જેવાં, નાજુક અને સુખમાં પલેલા યુવાનોને એક જ યોદ્ધા દ્વારા મારાતા જોઈ, દુર્યોધન ડરી ગયો.
રથિનઃ કુઞ્જરાનશ્વાન્પદાતીંશ્ચાવમર્દિતાન્। દૃષ્ટ્વા દુર્યોધનઃ ક્ષિપ્રમુપાયાત્તમમર્ષિતઃ
રથીઓ, હાથીઓ, ઘોડા અને પગદળને ચકનાચૂર થયેલા જોઈ, દુર્યોધન ગુસ્સાથી તરત જ તેની સામે પહોંચ્યો.
તયોઃ ક્ષણમિવાપૂર્વઃ સઙ્ગ્રામઃ સમપદ્યત। અથાભવત્તે વિમુખઃ પુત્રઃ શરશતાહતઃ
બન્ને વચ્ચે થોડા સમય માટે અજોડ યુદ્ધ થયું; પછી રાજકુમાર અનેક બાણોથી ઘાયલ થઈ, પીઠ ફેરવી ગયો.
અશ્રદ્ધેયમિવાશ્ચર્યં સૌભદ્રસ્યાથ વિક્રમમ્। કિન્તુ નાત્યદ્ભુતં તેષાં યેષાં ધર્મો વ્યપાશ્રયઃ
સૌભદ્રનું શૌર્ય તો અવિશ્વસનીય અને આશ્ચર્યજનક હતું; પણ જેમના આશ્રય ધર્મ છે, તેમના માટે એ એટલું અદ્ભુત નથી.
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્। અકમ્પનસ્ય કથિતં નારદેન પુરા નૃપ
અહીં પણ એક પ્રાચીન કથા કહેવામાં આવે છે, હે રાજા, જે અકંપનના વિષયમાં, નારદે અગાઉ કહી હતી.
સ ચાપિ રાજા રાજેન્દ્ર પુત્રવ્યસનમુત્તમમ્। અપ્રસહ્યતમં લોકે પ્રાપ્તવાનિતિ નઃ શ્રુતમ્
એ રાજાએ, હે રાજાધિરાજ, પુત્રવિયોગ જે દુનિયામાં સહન કરવું સૌથી મુશ્કેલ છે, એ મહાવ્યથા ભોગવી હતી, એવું આપણે સાંભળ્યું છે.
તદહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ મૃત્યોઃ પ્રભવમુત્તમમ્। તતસ્ત્વં મોક્ષ્યસે દુઃખાત્સ્નેહબન્ધનસંશ્રયાત્
હવે હું તને મૃત્યુના ઉત્તમ મૂળ વિશે કહીશ; પછી તું સ્નેહના બંધનથી થતો દુઃખ છોડીને મુક્ત થશો.
સમસ્તપાપરાશિઘ્નં શૃણુ કીર્તયતો મમ। ધન્યમાખ્યાનમાયુષ્યં શોકઘ્નં પુષ્ટિવર્ધનમ્
મારા મુખેથી જે કથા તું સાંભળે છે, એ સર્વ પાપનો નાશ કરે છે, ધન્યતા આપે છે, આયુષ્ય વધારે છે, શોક દૂર કરે છે અને તંદુરસ્તી વધારશે.
પવિત્રમરિસઙ્ઘઘ્નં પઙ્ગલાનાં ચ મઙ્ગલમ્। યથૈવ વેદાધ્યયનમુપાખ્યાનમિદં તથા
આ કથા પવિત્ર છે, દુશ્મનોનો નાશ કરે છે, દુઃખી લોકો માટે શુભ છે; જેમ વેદ અધ્યયન પવિત્ર છે, તેમ આ ઉપાખ્યાન પણ છે.
શ્રવણીયં મહારાજ પ્રાતર્નિત્યં નૃપોત્તમૈઃ। પુત્રાનાયુષ્મતો રાજ્યમીહમાનૈઃ શ્રિયં તથા
હે મહારાજા, આ કથા રોજ સવારમાં શ્રેષ્ઠ રાજાઓએ સાંભળવી જોઈએ, ખાસ કરીને જેમને દીકરાઓ દીર્ઘાયુ થાવા, રાજ્ય અને સમૃદ્ધિ જોઈએ છે.