સુમિત્રાશ્વાન્રણે ક્ષિપ્રં દ્રોણાનીકાય ચોદય
યુદ્ધમાં સુમિત્ર ઘોડાઓને ઝડપથી દોડાવીને દ્રોણના વ્યૂહ તરફ લઈ જા.
પ્રવર્તમાને સઙ્ગ્રામે તસ્મિન્નતિભયઙ્કરે। દ્રોણસ્ય મિષતો વ્યૂહં ભિત્ત્વા વ્યચરદાર્જુનિઃ
જ્યારે એ અતિ ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, ત્યારે અર્જુનપુત્રે દ્રોણના વ્યૂહને તેમની નજર સામે તોડી, અંદર જઈને યૌદ્ધિક ચળવળ કરી.
દ્વૈધીભવતિ મે ચિત્તં શુચા તુષ્ટ્યા ચ સઞ્જય। મમ પુત્રસ્ય યત્નૈન્યં સૌભદ્રઃ સમવારયત્
સંજય, મારા મનમાં દુઃખ અને સંતોષ બંને છે, કેમ કે સૌભદ્રએ એકલાએ મારા પુત્રના પ્રયત્નોને રોકી દીધા.
વિસ્તરેણૈવ મે શંસ સર્વં ગાવલ્ગણે પુનઃ। વિક્રીડિતં કુમારસ્ય સ્કન્દસ્યેવાસુરૈઃ સહ
ગાવલ્ગણ, કૃપા કરીને ફરીથી વિગતે કહો કે એ કુમારના પરાક્રમો કેમ હતા, જેમ સ્કંદ અસુરો વચ્ચે રમ્યા હતા.
હન્ત તે સમ્પ્રવક્ષ્યામિ વિમર્દમતિદારુણમ્। એકસ્ય ચ બહૂનાં ચ યથાસીત્તુમુલો રણઃ
હવે હું તને એ ભયાનક યુદ્ધ વિશે કહું છું, જેમાં એક તરફ એકલો અને બીજી તરફ અનેક લોકો વચ્ચે ભયંકર સંઘર્ષ થયો હતો.
અભિમન્યુઃ કૃતોત્સાહઃ કૃતોત્સાહાનરિન્દમાન્। રથસ્થો રથિનઃ સર્વાંસ્તાવકાનભ્યવર્ષયત્
ઉત્સાહથી ભરેલો અને દુશ્મનોને હરાવનારો અર્જુનપુત્ર અભિમન્યુ રથ પર ઊભો રહીને તારા બધા યોદ્ધાઓ પર તીરોની વર્ષા કરવા લાગ્યો.
દ્રોણં કર્ણં કૃપં શલ્યં દ્રૌણિં ભોજં બૃહદ્બલમ્।। દુર્યોધનં સૌમદત્તિં શકુનિં ચ મહાબલમ્
અભિમન્યુએ દ્રોણ, કર્ણ, કૃપ, શલ્ય, અશ્વત્થામા, ભોજ, બૃહદ્બલ, દુર્યોધન, સોમદત્ત અને શકુનીને પણ તીરો વડે ઘાયલ કર્યા.
નાનાનૃપાન્નૃપસુતાન્સૈન્યાનિ વિવિધાનિ ચ। અલાતચક્રવત્સર્વાંશ્ચરન્બાણૈઃ સમાર્પયત્
તે Diverse રાજાઓ, રાજકુમારો અને વિવિધ સેના પર તીરોની વરસાદ વરસાવતો ગયો, જાણે અગ્નિની ચક્રથી બધાને ઘેરી લીધા હોય.
નિઘ્નન્નમિત્રાન્સૌભદ્રઃ પરમાસ્ત્રૈઃ પ્રતાપવાન્। અદર્શયત તેજસ્વી દિક્ષુ સર્વાસુ ભારત
પારાક્રમી અને તેજસ્વી સૌભદ્ર અભિમન્યુએ શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રોથી દુશ્મનોને મર્યા અને ચારેય દિશામાં પોતાનું શૌર્ય દેખાડ્યું, હે ભારત.
તદ્દૃષ્ટ્વા ચરિતં તસ્ય સૌભદ્રસ્યામિતૌજસઃ। સમકમ્પન્ત સૈન્યાનિ ત્વદીયાનિ સહસ્રશઃ
અભિમન્યુના અવિરત પરાક્રમ જોઈને, તારા હજારો સૈનિકો ડરીને કાંપવા લાગ્યા.
અથાબ્રવીન્મહાપ્રાજ્ઞો ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્। હર્ષેણોત્ફુલ્લનયનઃ કૃપમાભાષ્ય સત્વરમ્
પછી વિદ્વાન અને પરાક્રમી ભારદ્વાજ, આનંદથી આંખો ફૂલેલી, ઝડપથી કૃપાને બોલ્યા.
ઘટયન્નિવ મર્માણિ પુત્રસ્ય તવ ભારત। અભિમન્યું રણે દૃષ્ટ્વા તદા રણવિશારદમ્
હે ભારત, અભિમન્યુને યુદ્ધમાં જોઈને, જાણે તારા પુત્રના હૃદયને ભેદી નાખ્યું હોય તેમ લાગ્યું.
એષ ગચ્છતિ સૌભદ્રઃ પાર્થાનાં પ્રથિતો યુવા। નન્દયન્સુહૃદઃ સર્વાન્રાજાનં ચ યુધિષ્ઠિરમ્
આ સૌભદ્ર, પાંડુપુત્રોમાં પ્રસિદ્ધ યુવાન, યુદ્ધમાં પોતાના બધા મિત્રોને અને રાજા યુધિષ્ઠિરને આનંદ આપી આગળ વધે છે.
નકુલં સહદેવં ચ ભીમસેનં ચ પાણ્ડવમ્। બન્ધૂન્સમ્બન્ધિનશ્ચાન્યાન્મધ્યસ્થાન્સુહૃદસ્તથા
તે નકુલ, સહદેવ, ભીમસેન, પોતાના બંધુઓ, અન્ય સગા, મધ્યસ્થો અને મિત્રોને પણ આનંદ આપે છે.
નાસ્ય યુદ્ધે સમં મન્યે કઞ્ચિદન્યં ધનુર્ધરમ્। ઇચ્છન્હન્યાદિમાં સેનાં કિમર્થમપિ નેચ્છતિ
મારે તો યુદ્ધમાં તેના સમાન બીજો કોઈ ધનુર્ધર દેખાતો નથી; ઈચ્છે તો આખી સેના નાશ કરી શકે, પણ કોઈ કારણસર તે એવું કરતો નથી.
દ્રોણસ્ય પ્રીતિસંયુક્તં શ્રુત્વા વાક્યં તવાત્મજઃ। આર્જુનિં પ્રતિ સઙ્ક્રુદ્ધો દ્રોણં દૃષ્ટ્વા સ્મયન્નિવ
દ્રોણના પ્રેમભર્યા શબ્દો સાંભળી, તારો પુત્ર અર્જુનપુત્ર પર ગુસ્સે થઈ, દ્રોણ તરફ સ્મિત સાથે જોયું.
અથ દુર્યોધનઃ કર્ણમબ્રવીદ્બાહ્લિકં નૃપઃ। દુઃશાસનં મદ્રરાજં તાંસ્તથાઽન્યાન્મહારથાન્
પછી રાજા દુર્યોધને કર્ણ, બાહ્લિક, દુશાસન, મદ્રરાજ અને અન્ય મહારથીઓને બોલાવ્યા.
સર્વભૂર્ધાભિષિક્તાનામાચાર્યો બ્રહ્મવિત્તમઃ। અર્જુનસ્ય સુતં મૂઢં નાયં હન્તુમિહેચ્છતિ
બધા રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ અને વેદજ્ઞ આચાર્ય દ્રોણ, અર્જુનના મૂર્ખ પુત્રને મારવાનો ઈચ્છતો નથી.
ન હ્યસ્ય સમરે યુદ્ધ્યેદન્તકોઽપ્યાતતાયિનઃ। કિમઙ્ગ પુનરેવાન્યો મર્ત્યઃ સત્યં બ્રવીમિ વઃ
યુદ્ધમાં તો મૃત્યુદેવ પણ તેના સામે લડવા તૈયાર ન થાય, તો બીજો કોઈ માનવ શું કરશે? હું સાચું કહું છું.
અર્જુનસ્ય સુતં ત્વેષ શિષ્યત્વાદભિરક્ષતિ। શિષ્યાઃ પુત્રાશ્ચ દયિતાસ્તદપત્યં ચ ધર્મિણામ્
અર્જુનનો પુત્ર હોવાથી, દ્રોણ ગુરુ-શિષ્યના સંબંધને કારણે તેને બચાવે છે; શિષ્યો, પુત્રો અને ધર્મીજનના સંતાન સૌને પ્રિય હોય છે.
સંરક્ષ્યમાણો દ્રોણેન મન્યતે વીર્યમાત્મનઃ। આત્મસમ્ભાવિતો મૂઢસ્તં પ્રમથ્નીત માચિરમ્
દ્રોણ દ્વારા રક્ષાતો અભિમન્યુ પોતાને ખૂબ શક્તિશાળી માને છે; મોઢા અને ગર્વીલા તેને જલ્દીથી દંડ આપો.
એવમુક્તાસ્તુ તે રાજ્ઞા સાત્વતીપુત્રમભ્યયુઃ। સંરબ્ધાસ્તે જિઘાંસન્તો ભારદ્વાજસ્ય પશ્યતઃ
રાજાએ આવું કહ્યું ત્યારે, બધા મહારથીઓ સાત્વતીપુત્ર પર હુમલો કરવા દોડી ગયા, ભારદ્વાજ જોઈ રહ્યો હતો.
દુઃશાસનસ્તુ તચ્છ્રુત્વા દુર્યોધનવચસ્તદા। અબ્રવીત્કુરુશાર્દૂલ દુર્યોધનમિદં વચઃ
દુર્યોધનના વચન સાંભળીને દુઃશાસને, હે કુરુવીર, દુર્યોધનને આ રીતે કહ્યું.
અહમેનં હનિષ્યામિ મહારાજ બ્રવીમિ તે। મિષતાં પાણ્ડુ પુત્રાણાં પાઞ્ચાલાનાં ચ પશ્યતામ્
હે મહારાજ, હું એને મારી નાખીશ—આ વાત હું તમને કહું છું—પાંડુપુત્રો અને પંચાળાઓની સામે, સૌ જોતા હોય ત્યારે.
ગ્રસિષ્યામ્યદ્ય સૌભદ્રં યથા રાહુર્દિવાકરમ્। ઉત્ક્રુશ્ય ચાબ્રવીદ્વાક્યં કુરુરાજમિદં પુનઃ
આજે હું સૌભદ્રને એ રીતે ગળી જઇશ જેમ રાહુ સૂર્યને ગળી જાય છે; અને અવાજ ઉંચો કરીને તેણે ફરી કુરુરાજને કહ્યું.
શ્રુત્વા કૃષ્ણૌ મયા ગ્રસ્તં સૌભદ્રમતિમાનિનૌ। ગમિષ્યતઃ પ્રેતલોકં જીવલોકાન્ન સંશયઃ
જ્યારે કૃષ્ણ અને અર્જુન સાંભળશે કે મેં ગર્વીલા સૌભદ્રને પકડી લીધો છે, ત્યારે તેઓ નિશ્ચયે જીવતો જગત છોડીને યમલોકમાં પહોંચી જશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
તૌ ચ શ્રુત્વા મૃતૌ વ્યક્તં પાણ્ડોઃ ક્ષેત્રોદ્ભવાઃ સુતાઃ। એકાહ્વા સસુહૃદ્વર્ગાઃ ક્લૈબ્યાદ્ધાસ્યન્તિ જીવિતમ્
અને જ્યારે પાંડુના ક્ષેત્રજ પુત્રો તેમના મૃત્યુની વાત સાંભળશે, ત્યારે તેઓ અને તેમના મિત્રવર્ગ એક જ દિવસે નિરાશ થઈને જીવવું છોડી દેશે.
તસ્માદસ્મિન્હતે શત્રૌ હતાઃ સર્વેઽહિતાસ્તવ। શિવેન માં ધ્યાહિ રાજન્નેષ હન્મિ રિપૂંસ્તવ
આથી, જ્યારે આ દુશ્મન મરી જશે, ત્યારે તમારા બધા શત્રુઓ પણ નાશ પામશે; હે રાજા, શુભ વિચારો સાથે મને યાદ કરો, કેમ કે હું તમારા દુશ્મનોને મારી નાખીશ.
એવમુક્ત્વાઽનદદ્રાજન્પુત્રો દુઃશાસનસ્તવ। સૌભદ્રમભ્યયાત્ક્રુદ્ધઃ શરવર્ષૈરવાકિરન્
આવી રીતે કહીને, હે રાજા, તમારો પુત્ર દુઃશાસન ગુસ્સે ભરાઈ સૌભદ્ર સામે આગળ વધ્યો અને તીક્ષ્ણ બાણોથી તેના પર વરસાદ કર્યો.
તમતિક્રુદ્ધમાયાન્તં તવ પુત્રમરિંદમઃ। અભિમન્યુઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ ષડ્વિંશત્યા સમાર્પયત્
ત્યારે અભિમન્યુએ, દુશ્મનોને હરાવનાર, ગુસ્સામાં આગળ વધી રહેલા તમારા પુત્રને છવીસ તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો.