પત્ત્યશ્વરથમાતઙ્ગાસ્ત્વદીયાઃ શતશોઽપરે। કર્ણમેવાભ્યધાવન્ત ત્રાસ્યમાનાઃ પ્રહારિણઃ
તમારા સેંકડો પદાત, ઘોડા, રથ અને હાથીઓ, ભયથી વ્યાકુળ થઈ, રક્ષણ માટે કર્ણ તરફ દોડી ગયા.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ ભીમશ્ચ સૌભદ્રોઽર્જુન એવ ચ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ સાત્યકિં જુગુપૂ રણે
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, ભીમ, અભિમન્યુ, અર્જુન, નકુલ અને સહદેવ — બધા યુદ્ધમાં સત્યકીનું રક્ષણ કરતા હતા.
એવમેષ મહારૌદ્રઃ ક્ષયાર્થં સર્વધન્વિનામ્। તાવકાનાં પરેષાં ચ ત્યક્ત્વા પ્રાણાનભૂદ્રણઃ।। પદાતિરથનાગાશ્વા ગજાશ્વરથપત્તિભિઃ। રથિનો નાગપત્ત્યશ્વૈરથ પત્તીરથ દ્વિપૈઃ
આ રીતે, બધા ધનુર્ધરોના વિનાશ માટે, બંને પક્ષેના યોદ્ધાઓએ પોતાનું જીવન ત્યજી ભયાનક યુદ્ધ કર્યું. પદાત, રથ, હાથી અને ઘોડા — બધા સાથે યુદ્ધમાં જોડાયા.
અશ્વૈરશ્વા ગજૈર્નાગા રથિનો રથિભિઃ સહ। સંયુક્તાઃ સમદૃશ્યન્ત પત્તયશ્ચાપિ પત્તિભિઃ।। એવં સુકલિલં યુદ્ધમાસીત્ક્રવ્યાદહર્ષણમ્। મહદ્ભિસ્તૈરભીતાનાં યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનમ્
ઘોડા ઘોડા સામે, હાથી હાથી સામે, રથ ચાલક રથ ચાલક સામે, અને પદાત પદાત સામે લડી રહ્યા હતા; એમ યુદ્ધ ખૂબ કુશળતાથી થયું, જે માથાભક્ષી પ્રાણીઓ માટે આનંદદાયક બન્યું અને નિર્ભય યોદ્ધાઓ માટે યમરાજનું રાજ્ય વધાર્યું.
તતો હતા નરરથવાજિકુઞ્જરૈ રનેકશો દ્વિપરથપત્તિવાજિનઃ। ગજૈર્ગજા રથિભિરુદાયુધા રથા। હયૈર્હયાઃ પત્તિગણૈશ્ચ પત્તયઃ
પછી યુદ્ધમાં અનેક રીતે માણસો, રથ, ઘોડા અને હાથીઓ માર્યા ગયા; હાથીએ હાથીને, રથીએ રથને, ઘોડાએ ઘોડાને અને પદાતે પદાતને સંહાર્યા.
રથૈર્દ્વિપા દ્વિરદવરૈર્મહાહયા હયૈર્નરા વરરથિભિશ્ચ વાજિનઃ। નિરસ્તજિહ્વાદશનેક્ષણાઃ ક્ષિતૌ ક્ષયં ગતાઃ પ્રમથિતવર્મભૂષણાઃ
રથોએ હાથીઓને, મહાહાથીઓએ ઘોડાઓને, ઘોડાઓએ માણસોને અને શ્રેષ્ઠ રથચાલકોએ ઘોડાઓને માર્યા; તેમની જીભ કાપી, આંખો ફોડી, કવચ અને આભૂષણ તૂટી ગયા અને તેઓ જમીન પર મરી પડ્યા.
તથા પરૈર્બહુકરણૈર્વરાયુધૈ- ર્હતા ગતાઃ પ્રતિભયદર્શનાઃ ક્ષિતિમ્। વિપોથિતા હયગજપાદતાડિતા ભૃશાકુલા રથમુખનેમિભિઃ ક્ષતાઃ
તે જ રીતે, દુશ્મનોએ અનેક શસ્ત્રો અને ઉત્તમ હથિયારો વડે ઘણા યોદ્ધાઓને ભયાનક રીતે માર્યા; ઘોડા, હાથી અને પદાતના ઘા અને રથના ચક્રથી ઘાયલ થયેલા, તેઓ ખૂબ જ ગુંચવાયેલા પડ્યા હતા.
પ્રમોદને શ્વાપદપક્ષિરક્ષસાં જનક્ષયે વર્તતિ તત્ર દારુણે। મહાબલાસ્તે કુપિતાઃ પરસ્પરં નિષૂદયન્તઃ પ્રવિચેરુરોજસા
એ ભયાનક વિનાશમાં, મેદાન શ્વાપદ, પક્ષી અને રાક્ષસો માટે આનંદસ્થળ બન્યું; મહાબલી યોદ્ધાઓ ક્રોધથી એકબીજાને મારતા અને ભારે ઉત્સાહથી ફરતા હતા.
તતો બલે ભૃશલુલિતે પરસ્પરં નિરીક્ષમાણે રુધિરૌઘસમ્પ્લુતે। દિવાકરેઽસ્તંગિરિમાસ્થિતે શનૈ રુભે પ્રયાતે શિબિરાય ભારત
પછી જ્યારે બંને સેના થાકીને લોહીમાં લથબથ થઈ એકબીજાને નિહાળી રહી હતી, અને સૂર્ય પશ્ચિમના પર્વત પાછળ અસ્ત થઈ રહ્યો હતો, ત્યારે યોદ્ધાઓ ધીમે ધીમે પોતાના છાવણીઓ તરફ પાછા ફર્યા, હે ભારત.
તદનીકમનાધૃષ્ટં ભારદ્વાજેન રક્ષિતમ્। પાર્થાઃ સમભ્યવર્તન્ત ભીમસેનપુરોગમાઃ
ભારદ્વાજે રક્ષિત અને અપરાજેય એવા એ વિભાગ પાસે પાંડુપુત્રો ભીમસેનને આગળ રાખીને પહોંચ્યા.
સાત્યકિશ્ચેકિતાનશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ। કુન્તિભોજશ્ચ વિક્રાન્તો દ્રુપદશ્ચ મહારથઃ
સાત્યકી, ચેકિતાન, પૃષ્ઠપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, પરાક્રમી કુંતિભોજ અને મહારથી દ્રુપદ પણ હતા.
આર્જુનિઃ ક્ષત્રધર્મા ચ બૃહત્ક્ષત્રશ્ચ વીર્યવાન્। ચેદિપો ધૃષ્ટકેતુશ્ચ માદ્રીપુત્રૌ ઘટોત્કચઃ
અર્જુન, ક્ષત્રધર્મમાં સ્થિર, બૃહત્ક્ષત્ર પરાક્રમી, ચેદિના રાજા ધૃષ્ટકેતુ, માદ્રીપુત્રો અને ઘટોત્કચ પણ જોડાયા.
યુધામન્યુશ્ચ વિક્રાન્તઃ શિખણ્ડી ચાપરાજિતઃ। ઉતક્તમૌજાશ્ચ દુર્ધર્ષો વિરાટશ્ચ મહારથઃ
પરાક્રમી યુધામન્યુ, અપરાજિત શિખંડી, દુર્દમ્ય ઉત્તમૌજ અને મહારથી વિરાટ પણ તેમાં હતા.
દ્રૌપદેયાશ્ચ સંરબ્ધાઃ શૈશુપાલિશ્ચ વીર્યવાન્। કેકયાશ્ચ મહાવીર્યાઃ સૃઞ્જયાશ્ચ સહસ્રશઃ
દ્રૌપદીપુત્રો યુદ્ધ માટે ઉત્સુક, શિશુપાલનો પરાક્રમી પુત્ર, મહાવીર્ય કેકય અને હજારો શ્રુંજય પણ જોડાયા.
એતે ચાન્યે ચ સગણાઃ કૃતાસ્ત્રા યુદ્ધદુર્મદાઃ। સમભ્યધાવન્સહસા ભારદ્વાજં યુયુત્સવઃ
આ બધા અને તેમના સાથીઓ, શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ અને યુદ્ધમાં ભયંકર, ભારદ્વાજ સામે યુદ્ધની ઇચ્છાથી એકસાથે દોડી આવ્યા.
સમીપે વર્તમાનાંસ્તાન્ભારદ્વાજોઽતિવીર્યવાન્। અસમ્ભ્રાન્તઃ શરૌઘેણ મહતા સમવારયત્
જ્યારે એ બધા નજીક આવ્યા, ત્યારે મહાપ્રભાવી ભારદ્વાજે શાંતિથી મહાન બાણવર્ષાથી તેમને અટકાવ્યા.
મહૌઘઃ સલિલસ્યેવ ગિરિમાસાદ્ય દુર્ભિદમ્। દ્રોણં તે નાભ્યવર્તન્ત વેલામિવ જલાશયાઃ
જેમ મોટો પ્રવાહ અડગ પર્વતને અથડાય છે પણ તોડી શકતો નથી, તેમ તેઓ દ્રોણ પાસે પહોંચી શક્યા નહીં, જેમ પાણી કિનારે અટકી જાય છે.
પીડ્યમાનાઃ શરૈ રાજન્દ્રોણચાપવિનિઃસૃતૈઃ। ન શેકુઃ પ્રમુખે સ્થાતું ભારદ્વાજસ્ય પાણ્ડવાઃ
રાજા અને દ્રોણના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા બાણોથી પીડાઈને પાંડવો ભારદ્વાજ સામે ઊભા રહી શક્યા નહીં.
તદદ્ભુતમપશ્યામ દ્રોણસ્ય ભુજયોર્બલમ્। યદેનં નાભ્યવર્તન્ત પાઞ્ચાલાઃ સૃઞ્જયૈઃ સહ
અમે દ્રોણના હાથોની અદભુત તાકાત જોઈ, કારણ કે પાંચાલ અને શ્રુંજય પણ તેને તોડી શક્યા નહીં.
તમાયાન્તમભિક્રુદ્ધં દ્રોણં દૃષ્ટ્વા યુધિષ્ઠિરઃ। બહુધા ચિન્તયામાસ દ્રોણસ્ય પ્રતિવારણમ્
યુદ્ધમાં ક્રોધિત દ્રોણને આગળ આવતો જોઈ, યુધિષ્ઠિરે મનમાં ઘણી રીતે વિચાર્યું કે તેને કેવી રીતે રોકી શકાય.
અશક્યં તુ તમન્યેન દ્રોણં મત્ત્વા યુધિષ્ઠિરઃ। અવિષહ્યં ગુર ભારં સૌભદ્રે સમવાસૃજત્
દ્રોણને બીજું કોઈ હરાવી શકે નહીં એવું જાણી, યુધિષ્ઠિરે એ ભાર સહન ન કરી શક્યો અને સુભદ્રાપુત્રને મોકલ્યો.
વાસુદેવાદનવરં ફલ્ગુનાચ્ચામિતૌજસમ્। અબ્રવીત્પરવીરઘ્નમભિમન્યુમિદં વચઃ
વાસુદેવ અને અમિતતેજ અર્જુન તરફથી સતત સહારો મળતાં, તેણે શત્રુવિનાશક અભિમન્યુને આ શબ્દો કહ્યા.
એત્ય નો નાર્જુનો ગર્હેદ્યથા તાત તથા કુરુ। દ્રોણાનીકસ્ય ન વયં વિદ્મો ભેદં કથઞ્ચન
પુત્ર, આગળ વધ; નહિંતર અર્જુન આપણને દોષ આપશે. જે રીતે તે કરે તેમ તું પણ કર. દ્રોણની વ્યવસ્થા તોડી શકાય એ રીતે અમને કોઈ ઉપાય ખબર નથી.
ત્વં વાઽર્જુનો વા કૃષ્ણો વા ભિન્દ્યાત્પ્રદ્યુમ્ન એવ વા। દ્રોણાનીકં મહાબાહો પઞ્ચમો નોપપદ્યતે
મહાબાહુ, તું, અર્જુન, કૃષ્ણ અથવા પ્રદ્યુમ્ન જ દ્રોણની વ્યવસ્થા તોડી શકો; પાંચમો કોઈ એ કરી શકે નહીં.
અભિમન્યો વરં તાત યાચે ત્વાં દાતુમર્હસિ। પિતૄણાં માતુલાનાં ચ સૈન્યાનાં ચૈવ સર્વશઃ
અભિમન્યુ, પુત્ર, હું તારી પાસે એક વર માંગું છું—આ વર આપજે, અમારા પિતાઓ, મામાઓ અને આખા સૈન્ય માટે.
ધનઞ્જયો હિ નસ્તાત ગર્હયેદેત્ય સંયુગાત્। ક્ષિપ્રમસ્ત્રં સમાદાય દ્રોણાનીકં વિશાતય
કેમ કે ધનંજય યુદ્ધમાંથી પાછા આવી આપણને દોષ આપે, તેથી તું તરત શસ્ત્ર ઉઠાવી દ્રોણની વ્યવસ્થા તોડી નાખ.
દ્રોણસ્ય દૃઢમત્યુગ્રમનીકપ્રવરં યુધિ। પિતૄણાં જયમાકાઙ્ક્ષન્નવગાહેઽવિલમ્બિતમ્
પિતાજી માટે વિજય મેળવવાની ઈચ્છા રાખીને, હું વિલંબ કર્યા વિના દ્રોણની ભયાનક અને અતિ ભયંકર મુખ્ય વ્યૂહમાં પ્રવેશી જઇશ.
ઉપદિષ્ટો હિ મે પિત્રા યોગોઽનીકવિશાતને। નોત્સહે હિ વિનિર્ગન્તુમહં કસ્યાઞ્ચિદાપદિ
મારા પિતાએ મને વ્યૂહમાં પ્રવેશવાનો ઉપાય શીખવાડ્યો છે; કોઈ પણ મુશ્કેલીમાં હું પાછો ફરી શકતો નથી.
ભિન્ધ્યનીકં યુધાંશ્ચેષ્ઠ દ્વારં સઞ્જનયસ્વ નઃ। વયં ત્વાઽનુગમિષ્યામો યેન ત્વં તાત યાસ્યસિ
યુદ્ધમાં દુશ્મનનો વ્યૂહ તોડી ને અમારે માટે રસ્તો ખોલો; પિતા, તમે જ્યાં જશો, અમે તમારા પાછળ જ આવશું.
ધનઞ્જયસમં યુદ્ધે ત્વાં વયં તાત સંયુતે। પ્રણિધાયાનુયાસ્યામો રક્ષન્તઃ સર્વતોમુખાઃ
પિતા, યુદ્ધમાં અમે ધનંજય જેટલા શક્તિશાળી બનીને તમારો પીછો કરીશું અને ચારેય બાજુથી તમારી રક્ષા કરીશું.