તે વિકીર્ણરથાશ્ચિત્રાઃ પ્રાયશશ્ચ પરાઙ્મુખઃ। કુરવઃ કર્ણકર્ણેતિ હાહેતિ ચ વિચુક્રુશુઃ
કૌરોના રથો વિખેરાઈ ગયા હતા અને મોટાભાગે પીઠ ફેરવી રહ્યા હતા; તેઓ 'કર્ણ! કર્ણ!' કહીને દુઃખથી ચીસો પાડતા હતા.
તમાધિરથિરાક્રન્દં વિજ્ઞાય શરણૈષિણામ્। મા ભૈષ્ટેતિ પ્રતિશ્રુત્ય યયાવભિમુખોઽર્જુનમ્
અધિરથપુત્રે આશ્રય માગતા લોકોની ચીસો સાંભળી, તેમને 'ડરશો નહીં' કહી આશ્વાસન આપ્યું અને અર્જુન સામે લડવા આગળ વધ્યો.
સ ભારતરથશ્રેષ્ઠઃ સર્વભારતહર્ષણઃ। પ્રાદુશ્ચક્રે તદાગ્નેયમસ્ત્રમસ્ત્રવિદાં વારઃ
તે ભારત વંશના શ્રેષ્ઠ રથીઓમાં એક, સર્વ ભારતોને આનંદ આપનાર, શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા શ્રેષ્ઠ કર્ણે અગ્નિાસ્ત્રનું પ્રયોગ કર્યું.
તસ્ય દીપ્તશરૌઘસ્ય દીપ્તચાપધરસ્ય ચ। `વારુણેન તદસ્ત્રેણ વિધૂયાથ ધનઞ્જયઃ'। શરૌઘાઞ્શરજાલેન વિદુધાવ ધનઞ્જયઃ
તે તેજસ્વી ધનુષ્યધારીની જ્વલંત બાણવર્ષા સામે, ધનંજયે વારુણાસ્ત્ર વડે તે બાણવર્ષાને પોતાના બાણોના જાળથી વિખેરી નાખી.
તથૈવાધિરથિસ્તસ્ય બાણાજ્જ્વલિતતેજસઃ। અસ્ત્રમસ્ત્રેણ સંવાર્ય પ્રાણદદ્વિસૃજઞ્શરાન્
એ જ રીતે અધિરથપુત્રે પણ અર્જુનના પ્રજ્વલિત બાણોને પોતાના શસ્ત્ર વડે અટકાવીને, પોતાનાં બાણો છોડ્યા.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ ભીમશ્ચ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ। વિવ્યધુઃ કર્ણમાસાદ્ય ત્રિભિસ્ત્રિભિરજિહ્મગૈઃ
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, ભીમ અને મહારથી સાથીકી, ત્રણેયે કર્ણ પાસે જઈને, ત્રણ-ત્રણ સીધા બાણો વડે તેને ઘાયલ કર્યો.
અર્જુનાસ્ત્રં તુ રાધેયઃ સંવાર્ય શરવૃષ્ટિભિઃ। તેષાં ત્રયાણાં ચાપાનિ ચિચ્છેદ વિશિખૈસ્ત્રિભિઃ
પણ રાધેયે, અર્જુનના શસ્ત્રને પોતાની બાણવૃષ્ટિથી અટકાવી, તે ત્રણેના ધનુષ્ય ત્રણ તીખા બાણોથી કાપી નાખ્યા.
તે નિકૃત્તાયુઘાઃ શૂરા નિર્વિષા ભુજગા ઇવ। રથશક્તીઃ સમુત્ક્ષિપ્ય ભૃશં સિંહા ઇવાનદન્
બાણ વિહોણા થયેલા એ શૂરવીરો, ઝેર વિહોણા સાપો જેવા, પોતાના રથશક્તિ ઉઠાવી, સિંહોની જેમ ગર્જના કરવા લાગ્યા.
તા ભુજાગ્રૈર્મહાવેગા નિસૃષ્ટા ભુજગોપમાઃ। દીપ્યમાના મહાશક્ત્યો જગ્મુરાધિરથિં પ્રતિ
એ મહાશક્તિઓ, હાથમાંથી જોરથી ફેંકાતી અને સાપ જેવી દેખાતી, જ્વલંત થઈ અધિરથપુત્ર તરફ દોડી ગઈ.
તા નિકૃત્ય શરવ્રાતૈસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિરજિહ્મગૈઃ। નનાદ બલવાન્કર્ણઃ પાર્થાય વિસૃજઞ્શરાન્
કર્ણે એ શક્તિઓને ત્રણ-ત્રણ તીક્ષ્ણ બાણોના વરસાદથી કાપી નાખી, જોરથી ગર્જના કરી અને પાર્થ પર પોતાના બાણ છોડ્યા.
અર્જુનશ્ચાપિ રાધેયં વિદ્ધ્વા સપ્તભિરાશુગૈઃ। કર્ણાદવરજં બાણૈર્જઘાન નિશિતૈઃ શરૈઃ
અર્જુને રાધેય પર સાત ઝડપી તીરો ચલાવ્યા અને પછી કર્ણના નાના ભાઈને તીક્ષ્ણ બાણોથી મારી નાખ્યો.
તતઃ શત્રુંજયં હત્વા પાર્થઃ ષઙ્ભિરજિહ્મગૈઃ। જહાર સદ્યો ભલ્લેન વિપાટસ્ય શિરો રથાત્
પછી પાર્થએ છ સીધા તીરો વડે શત્રુન્જયને સંહાર્યો અને તરત જ ભલ્લ તીરે વિપાટનું માથું રથ પરથી ઉડાવી દીધું.
પશ્યતાં ધાર્તરાષ્ટ્રાણામેકેનૈવ કિરીટિના। પ્રમુખે સૂતપુત્રસ્ય સોદર્યા નિહતાસ્ત્રયઃ
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો સામે જ, મકુટધારી અર્જુને માત્ર એક જ હુમલામાં કર્ણના સામે ત્રણ સગા ભાઈઓને સંહાર્યા.
તતો ભીમઃ સમુત્પત્ય સ્વરથાદ્વૈનતેયવત્। વરાસિના કર્ણપક્ષાઞ્જધાન દશ પઞ્ચ ચ
પછી ભીમ પોતાનાં રથમાંથી ગરુડની જેમ કૂદી પડ્યો અને શ્રેષ્ઠ ખડગથી કર્ણના પંદર સહાયકોને કાપી નાખ્યા.
પુનસ્તુ રથમાસ્થાય ધનુરાદાય ચાપરમ્। વિવ્યાધ દશભિઃ કર્ણં સૂતમશ્વાંશ્ચ પઞ્ચભિઃ
પછી ફરી રથ પર ચડી, બીજું ધનુષ્ય લઈ, ભીમે કર્ણને દસ તીરો, રથચાલકને પાંચ અને ઘોડાઓને પણ તીરો માર્યા.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽપ્યસિવરં ચર્મ ચાદાય ભાસ્વરમ્। જઘાન ચન્દ્રવર્માણં બૃહત્ક્ષત્રં ચ નૈષધમ્
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પણ ઉત્તમ ખડગ અને તેજસ્વી ઢાલ લઈને ચંદ્રવર્મા અને નૈષદ બ્રહત્ક્ષત્રને માર્યા.
તતઃ સ્વરથમાસ્થાય પાઞ્ચાલ્યોઽન્યચ્ચ કાર્મુકમ્। આદાય કર્ણં વિવ્યાધ ત્રિસપ્તત્યા નદન્રણે
પછી પાંડાળ રાજકુમારે પોતાના રથ પર ચડી બીજું ધનુષ્ય લીધું અને યુદ્ધમાં ગર્જના કરતાં કર્ણને એકત્રીસ તીરો વડે ઘાયલ કર્યો.
શૈનેયોઽપ્યન્યદાદાય ધનુરિન્દુસમદ્યુતિઃ। સૂતપુત્રં ચતુઃષષ્ટ્યા વિદ્ધ્વા સિંહ ઇવાનદત્
શૈન્ય સત્યકી, ચાંદણી જેવો તેજ ધરાવતો, બીજું ધનુષ્ય લઈને સિંહની જેમ ગર્જના કરતાં રથચાલકના પુત્ર કર્ણને ચોસઠ તીરો માર્યા.
ભલ્લાભ્યાં સાધુ મુક્તાભ્યાં છિત્ત્વા કર્ણસ્ય કાર્મુકમ્। પુનઃ કર્ણં ત્રિભિર્બાણૈર્બાહ્વોરુરસિ ચાર્પયત્
બે સુંદર ભલ્લ તીરો વડે સત્યકીએ કર્ણનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું અને પછી ત્રણ તીરો વડે કર્ણના હાથ અને છાતીમાં ઘા કર્યા.
તતો દુર્યોધનો દ્રોણો રાજા ચૈવ જયદ્રથઃ। નિમ़જ્જમાનં રાધેયમુજ્જહ્રુઃ સાત્યકાર્ણવાત્
પછી દુર્યોધન, દ્રોણ અને રાજા જયદ્રથએ, સત્યકીના હુમલાથી ડૂબી રહેલા રાધેયને બચાવ્યો.
પત્ત્યશ્વરથમાતઙ્ગાસ્ત્વદીયાઃ શતશોઽપરે। કર્ણમેવાભ્યધાવન્ત ત્રાસ્યમાનાઃ પ્રહારિણઃ
તમારા સેંકડો પદાત, ઘોડા, રથ અને હાથીઓ, ભયથી વ્યાકુળ થઈ, રક્ષણ માટે કર્ણ તરફ દોડી ગયા.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ ભીમશ્ચ સૌભદ્રોઽર્જુન એવ ચ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ સાત્યકિં જુગુપૂ રણે
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, ભીમ, અભિમન્યુ, અર્જુન, નકુલ અને સહદેવ — બધા યુદ્ધમાં સત્યકીનું રક્ષણ કરતા હતા.
એવમેષ મહારૌદ્રઃ ક્ષયાર્થં સર્વધન્વિનામ્। તાવકાનાં પરેષાં ચ ત્યક્ત્વા પ્રાણાનભૂદ્રણઃ।। પદાતિરથનાગાશ્વા ગજાશ્વરથપત્તિભિઃ। રથિનો નાગપત્ત્યશ્વૈરથ પત્તીરથ દ્વિપૈઃ
આ રીતે, બધા ધનુર્ધરોના વિનાશ માટે, બંને પક્ષેના યોદ્ધાઓએ પોતાનું જીવન ત્યજી ભયાનક યુદ્ધ કર્યું. પદાત, રથ, હાથી અને ઘોડા — બધા સાથે યુદ્ધમાં જોડાયા.
અશ્વૈરશ્વા ગજૈર્નાગા રથિનો રથિભિઃ સહ। સંયુક્તાઃ સમદૃશ્યન્ત પત્તયશ્ચાપિ પત્તિભિઃ।। એવં સુકલિલં યુદ્ધમાસીત્ક્રવ્યાદહર્ષણમ્। મહદ્ભિસ્તૈરભીતાનાં યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનમ્
ઘોડા ઘોડા સામે, હાથી હાથી સામે, રથ ચાલક રથ ચાલક સામે, અને પદાત પદાત સામે લડી રહ્યા હતા; એમ યુદ્ધ ખૂબ કુશળતાથી થયું, જે માથાભક્ષી પ્રાણીઓ માટે આનંદદાયક બન્યું અને નિર્ભય યોદ્ધાઓ માટે યમરાજનું રાજ્ય વધાર્યું.
તતો હતા નરરથવાજિકુઞ્જરૈ રનેકશો દ્વિપરથપત્તિવાજિનઃ। ગજૈર્ગજા રથિભિરુદાયુધા રથા। હયૈર્હયાઃ પત્તિગણૈશ્ચ પત્તયઃ
પછી યુદ્ધમાં અનેક રીતે માણસો, રથ, ઘોડા અને હાથીઓ માર્યા ગયા; હાથીએ હાથીને, રથીએ રથને, ઘોડાએ ઘોડાને અને પદાતે પદાતને સંહાર્યા.
રથૈર્દ્વિપા દ્વિરદવરૈર્મહાહયા હયૈર્નરા વરરથિભિશ્ચ વાજિનઃ। નિરસ્તજિહ્વાદશનેક્ષણાઃ ક્ષિતૌ ક્ષયં ગતાઃ પ્રમથિતવર્મભૂષણાઃ
રથોએ હાથીઓને, મહાહાથીઓએ ઘોડાઓને, ઘોડાઓએ માણસોને અને શ્રેષ્ઠ રથચાલકોએ ઘોડાઓને માર્યા; તેમની જીભ કાપી, આંખો ફોડી, કવચ અને આભૂષણ તૂટી ગયા અને તેઓ જમીન પર મરી પડ્યા.
તથા પરૈર્બહુકરણૈર્વરાયુધૈ- ર્હતા ગતાઃ પ્રતિભયદર્શનાઃ ક્ષિતિમ્। વિપોથિતા હયગજપાદતાડિતા ભૃશાકુલા રથમુખનેમિભિઃ ક્ષતાઃ
તે જ રીતે, દુશ્મનોએ અનેક શસ્ત્રો અને ઉત્તમ હથિયારો વડે ઘણા યોદ્ધાઓને ભયાનક રીતે માર્યા; ઘોડા, હાથી અને પદાતના ઘા અને રથના ચક્રથી ઘાયલ થયેલા, તેઓ ખૂબ જ ગુંચવાયેલા પડ્યા હતા.
પ્રમોદને શ્વાપદપક્ષિરક્ષસાં જનક્ષયે વર્તતિ તત્ર દારુણે। મહાબલાસ્તે કુપિતાઃ પરસ્પરં નિષૂદયન્તઃ પ્રવિચેરુરોજસા
એ ભયાનક વિનાશમાં, મેદાન શ્વાપદ, પક્ષી અને રાક્ષસો માટે આનંદસ્થળ બન્યું; મહાબલી યોદ્ધાઓ ક્રોધથી એકબીજાને મારતા અને ભારે ઉત્સાહથી ફરતા હતા.
તતો બલે ભૃશલુલિતે પરસ્પરં નિરીક્ષમાણે રુધિરૌઘસમ્પ્લુતે। દિવાકરેઽસ્તંગિરિમાસ્થિતે શનૈ રુભે પ્રયાતે શિબિરાય ભારત
પછી જ્યારે બંને સેના થાકીને લોહીમાં લથબથ થઈ એકબીજાને નિહાળી રહી હતી, અને સૂર્ય પશ્ચિમના પર્વત પાછળ અસ્ત થઈ રહ્યો હતો, ત્યારે યોદ્ધાઓ ધીમે ધીમે પોતાના છાવણીઓ તરફ પાછા ફર્યા, હે ભારત.
તદનીકમનાધૃષ્ટં ભારદ્વાજેન રક્ષિતમ્। પાર્થાઃ સમભ્યવર્તન્ત ભીમસેનપુરોગમાઃ
ભારદ્વાજે રક્ષિત અને અપરાજેય એવા એ વિભાગ પાસે પાંડુપુત્રો ભીમસેનને આગળ રાખીને પહોંચ્યા.