પુત્રશ્ચ પિતરં મોહાન્નિર્મર્યાદમવર્તત। રથો ભગ્નો ધ્વજશ્છિન્નશ્છત્રમુર્વ્યોં નિપાતિતમ્
અને પુત્ર પણ મોહમાં આવી, કોઈ અંકુશ વિના પિતાને હુમલો કરતો; રથ તૂટી ગયો, ધ્વજ કાપાઈ ગયો અને છત્ર જમીન પર પડ્યું.
યુગાર્ધં ચ્છિન્નમાદાય પ્રદુદ્રાવ તથા હયઃ। સાસિર્બાહુર્નિપતિતઃ શિરશ્છિન્નં સકુણ્ડલમ્
એક ઘોડો અડધું જૂંથ લઈને ભાગી ગયો; એક હાથ તલવાર સાથે પડ્યો, તો કાનકુંડળવાળું કપાયેલું માથું પણ પડ્યું.
ગજેનાક્ષિપ્ય બલિના રથઃ સઞ્ચૂર્ણિતઃ ક્ષિતૌ। રથિના તાડિતો નાગો નારાચેનાપતત્ક્ષિતૌ
એક શક્તિશાળી હાથીએ રથને પકડી જમીન પર ચકનાચૂર કરી નાખ્યો; અને એક રથીએ તીક્ષ્ણ બાણથી હાથીને ઘાયલ કરી જમીન પર પાડી દીધો.
સારોહશ્ચાપતદ્વાજી ગેજેનાભ્યાહતો ભૃશમ્। નિર્મર્યાદં મહદ્યુદ્ધમવર્તત સુદારુણમ્
એક ઘોડો અને તેનો સવાર, હાથીના ઘા થી, જમીન પર પડ્યા; અને ત્યાં એક મહાન, નિયમવિહિન, અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ ચાલતું હતું.
હા તાત હા પુત્ર સખે ક્વાસિ તિષ્ઠ ક્વ ધાવસિ। પ્રહરાહર જહ્મેનં સ્મિતશ્વેડિતગર્જિતૈઃ। ઇત્યેવમુચ્ચૈરત્યર્થં શ્રૂયન્તે વિવિધા ગિરઃ
હાય પિતા! હાય પુત્ર! દોસ્ત, તું ક્યાં છે? ઊભો રહી જા! ક્યાં દોડી રહ્યો છે? માર! માર! એને મારી નાખ! – આવી ઉંચી અને જોરદાર બૂમો, હાસ્ય, પસીનો અને ગર્જના સાથે, અનેક અવાજોમાં સંભળાતી હતી.
નરસ્યાશ્વસ્ય નાગ્સ્ય સમસઞ્જત શોણિતમ્। ઉપાશામ્યદ્રજો ભૌમં ભીરૂન્કશ્મલમાવિશત્
માણસો, ઘોડા અને હાથીઓનું લોહી ભળી ગયું; જમીન પરની ધૂળ શમાઈ ગઈ અને ભયભીત લોકો ડરથી મૂર્છિત થઈ ગયા.
ચક્રેણ ચક્રમાસાદ્ય વીરો વીરસ્ય સંયુગે। અતીતેષુપથે કાલે જહાર ગદયા સિરઃ
યુદ્ધમાં એક વીરે બીજા વીરનું ચક્ર પોતાના ચક્રથી અટકાવી, જ્યારે બાણોનો રસ્તો બંધ થયો ત્યારે ગદાથી તેનો માથું ઉડાવી દીધું.
અસીત્કેશપરામર્શો મુષ્ટિયુદ્ધં ચ દારુણમ્। નખૈર્દન્તૈશ્ચ સૂરાણામદ્વીપે દ્વીપમિચ્છતામ્
યુદ્ધમાં વીરોએ એકબીજાના કાળા વાળ પકડીને, મુઠ્ઠીઓ, નખ અને દાંતથી ભયાનક લડાઈ કરી, જાણે દ્વીપ પર કબજો મેળવવા માટે દ્વીપવાસીઓ લડી રહ્યા હોય.
તત્રાચ્છિદ્યત શૂરસ્ય સખઙ્ગો બાહુરુદ્યતઃ। સધુનશ્ચાપરસ્યાપિ સશરઃ સાઙ્કુશસ્તથા
ત્યાં એક વીરનો હથિયાર પકડી ઊંચકેલો હાથ કાપી નાખવામાં આવ્યો; બીજાનો ધનુષ્ય અને અંકુશ સાથેનો હાથ પણ કાપી નાખાયો.
આક્રોશદન્યમન્યોઽત્ર તથાઽન્યો વિમુખોઽદ્રવત્। અન્યઃ પ્રાપ્તસ્ય ચાન્યસ્ય શિરઃ કાયાદપાહરત્
કોઈએ બીજાને બૂમ પાડી, બીજો ડરીને ભાગી ગયો; અને કોઈએ નજીક આવેલા શત્રુનું માથું શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું.
સશબ્દમદ્રવચ્ચાન્યઃ શબ્દાદન્યોઽત્રસદ્ભૃશમ્। સ્વાનન્યોઽથ પરાનન્યો જઘાન નિશિતૈઃ શરૈઃ
કોઈ બૂમ પાડી ભાગી ગયો, બીજાને એ બૂમથી જ ઘાયલ કરવામાં આવ્યો; કોઈએ પોતાના જ સાથીઓ પર હુમલો કર્યો, તો કોઈએ તીક્ષ્ણ બાણોથી શત્રુઓને ઘાયલ કર્યા.
ગિરિશૃઙ્ગોપમશ્ચાત્ર નારાચેન નિપાતિતઃ। માતઙ્ગો ન્યપતદ્ભૂમૌ નદીરોધ ઇવોષ્ણગે
ત્યાં એક પહાડની ચોટી જેટલો મોટો હાથી પહોળા બાણથી ઘાયલ થઈ જમીન પર પડી ગયો, જાણે ઉનાળામાં નદી પરનું બંધ તૂટી ગયું હોય.
તથૈવ રથિનં નાગઃ ક્ષરન્ગિરિરિવારુજન્। અભ્યતિષ્ઠત્પદા ભૂમૌ સહાશ્વં સહસારથિમ્
એ જ રીતે, એક હાથી ચાલતા પહાડ જેવો બની, રથને ઘોડા અને રથચાલક સાથે જમીન પર પછાડી દીધો.
શૂરાન્પ્રહરતો દૃષ્ટ્વા કૃતાશ્સ્ત્રાન્રુધિરોક્ષિતાન્। બહૂનપ્યાવિશન્મોહો ભીરૂન્હૃદયદુર્બલાન્
વીરો હથિયારો ચલાવી લડતા અને લોહીથી લથબથ થતા જોઈને, ઘણા ડરપોક અને નબળા દિલવાળા લોકો ભયથી ગુંચવાઈ ગયા.
સર્વમાવિગ્નમભવન્ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન। સૈન્યેન રજસા ધ્વસ્તં નિર્મર્યાદમવર્તત
બધું અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયું; કંઈ પણ સમજાતું નહોતું. ધૂળથી ઢંકાયેલું સેના નિયમ વિના, ગોઠવણ વિના દોડતી હતી.
તતઃ સેનાપતિઃ શીઘ્રમયં ક્રાલ ઇતિ બ્રુવન્। નિત્યાભિત્વરિતાનેવ ત્વરયામાસ પાણ્ડવાન્
પછી સેનાપતિએ ઝડપથી 'આગળ વધો, આગળ વધો!' કહીને, હંમેશા યુદ્ધ માટે ઉત્સુક પાંડવોને આગળ ધપાવ્યા.
કુર્વન્તઃ શાસનં તસ્ય પાણ્ડવા બાહુશાલિનઃ। સરો હંસા ઇવાપેતુર્ઘ્નન્તો દ્રોણરથં પ્રતિ
પાંડવો મજબૂત હાથવાળા, તેનું આજ્ઞાપાલન કરીને, હંસો સરોવર તરફ દોડી જાય એમ, દ્રોણના રથ તરફ હુમલો કરવા દોડી ગયા.
ગૃહ્ણીતાદ્રવતાન્યોન્યં વિભીતા વિનિકૃન્તત। ઇત્યાસીત્તુમુલઃ શબ્દો દુર્ધર્ષસ્ય રથં પ્રતિ
'પકડી લો! મારો!' – આવી ભયાનક બૂમો ઉઠી, ડરાયેલા યુદ્ધાઓ એકબીજા પર તૂટી પડ્યા અને દુર્દર્શના રથ તરફ આવતા શત્રુઓને કાપી નાખ્યા.
તતો દ્રોણઃ કૃપઃ કર્ણો દ્રૌણી રાજા જયદ્રથઃ। વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ શલ્યશ્ચૈતાન્ન્યવારયન્
પછી દ્રોણ, કૃપ, કર્ણ, દ્રોણપુત્ર, રાજા જયદ્રથ, અવંતિના વિંદ અને અનુવિંદ તથા શલ્યએ તેમનો રસ્તો રોકી લીધો.
તે ત્વાર્યધર્મસંરબ્ધા દુર્નિવારા દુરાસદાઃ। શરાર્તા ન જહુર્દ્રોણં પાઞ્ચાલાઃ પાણ્ડવૈ સહ
પણ પાંડવો સાથે પાંચાલો, ધર્મ માટે ઉગ્ર અને અપરાજેય બની, બાણોથી ઘાયલ થયા છતાં દ્રોણને છોડ્યા નહીં.
તતો દ્રોણોઽતિસંક્રુદ્ધો વિસૃજઞ્શતશઃ શરાન્। ચેદિપાઞ્ચાલપાણ્ડૂનામકરોત્કદનં મહત્
પછી દ્રોણે ભારે ક્રોધથી સૈંકડો બાણ છોડ્યા અને ચેદી, પાંચાલ અને પાંડવોમાં ભારે વિનાશ મચાવ્યો.
તસ્ય જ્યાતલનિર્ઘોષઃ શુશ્રુવે દિક્ષં મારિષ। વજ્રસંહ્રાદસઙ્કાશસ્ત્રાસયન્માનવાન્બહૂન્
તેના ધનુષ્યની તાંતણનો ગર્જનાવાળો અવાજ ચારે દિશામાં સંભળાયો, વીજળીના ગજ્જન જેવો, અને ઘણા લોકો ડરી ગયા.
એતસ્મિન્નન્તરે જિષ્ણુર્જિત્વા સંશપ્તકાન્બહૂન્। અભ્યયાત્તત્ર યત્રાસૌ દ્રોણઃ પાણ્ડૂન્પ્રમર્દતિ
એ દરમિયાન, જિષ્ણુએ અનેક સંશપ્તકોને હરાવીને, જ્યાં દ્રોણ પાંડવોને દબાવી રહ્યો હતો, ત્યાં આગળ વધ્યો.
તાઞ્શરૌઘાન્મહાવર્તાઞ્શોણિતોદાન્મહાહદાન્। તીર્ણઃ સંશપ્તકાન્હત્વા પ્રત્યદૃશ્યત ફલ્ગુનઃ
તે તીક્ષ્ણ બાણોના પ્રવાહ અને લોહીના ભયાનક વંટોળને પાર કરીને, સંશપ્તકોને સંહાર્યા પછી, ફાલ્ગુન ત્યાં દેખાયો.
તસ્ય કીર્તિમતો લક્ષ્મ સૂર્યપ્રતિમતેજસઃ। દીપ્યમાનમપશ્યામ તેજસા વાનરધ્વજમ્
અમે તે મહાન યશસ્વી અને સૂર્ય સમાન તેજ ધરાવતા અર્જુનનું વાનરધ્વજ તેજથી ઝગમગતું જોયું.
સંશપ્તકસમુદ્રં તમુચ્છોષ્યાસ્ત્રગભસ્તિભિઃ। સ પાણ્ડવયુગાન્તાર્કઃ કુરૂનપ્યભ્યતીતપત્
પાંડવએ પોતાના શસ્ત્રોના કિરણોથી સંશપ્તકોના સમુદ્રને સુકવી નાખ્યો અને યુગના અંતે સૂર્ય જેવો બનીને કૌરોને પણ દહાવી નાખ્યા.
પ્રદદાહ કુરૂન્સર્વાનર્જુનઃ શસ્ત્રતેજસા। યુગાન્તે સર્વભૂતાનિ ધૂમકેતુરિવોત્થિતઃ
અર્જુને પોતાના શસ્ત્રોના તેજથી બધા કૌરોને ભસ્મ કરી નાખ્યા, જેમ યુગના અંતે ધૂમકેતુ ઊગીને સર્વ જીવોને દહાવી નાખે છે.
તેન બાણસહસ્રૌધૈર્ગજાશ્વરથયોધિનઃ। તાડ્યમાનાઃ ક્ષિતિં જગ્મુર્મુક્તકેશાઃશરાર્દિતાઃ
તેના હજારો બાણોથી ઘાયલ થયેલા હાથી, ઘોડા, રથ અને યોદ્ધાઓ, વાળ બિખેરાઈ ગયેલા અને બાણોથી છિન્નભિન્ન, ધરતી પર પડી ગયા.
કેચિદાર્તસ્વનં ચક્રુર્વિનેશુરપરે પુનઃ। પાર્થબાણહતાઃ કેચિન્નિપેતુર્વિગતાસવઃ
કેટલાંક પીડાથી ચીસો પાડતા હતા, કેટલાક મૌન થઈ ગયા; અને કેટલાક, પાર્થના બાણોથી ઘાયલ, નિર્વાણ પામી જમીન પર ઢળી પડ્યા.
તેષામુત્પતિતાન્કાંશ્ચિત્પતિતાંશ્ચ પરાઙ્મુખાન્। ન જઘાનાર્જુનો યોધાન્યોધવ્રતમનુસ્મરન્
તેમાથી જે યોદ્ધાઓ ઊભા થયા હતા અથવા પડીને પીઠ ફેરવી લીધી હતી, તેમને અર્જુને યુદ્ધની મર્યાદા યાદ રાખીને માર્યા નહોતા.