દક્ષિણેન તુ સેનાયાઃ કુરુતે કદનં બલી। સંશપ્તકાવશેષસ્ય નારાયણબલસ્ય ચ
સેનાની દક્ષિણ બાજુએ, શક્તિશાળી યોદ્ધા સંશપ્તકો અને નારાયણ સેનાના બચેલા સૈનિકોને મારી રહ્યો હતો.
પ્રતિઘાતં તુ સૈન્યસ્ય નામૃષ્યત વૃકોદરઃ। સોઽભ્યાહનદ્ગુરું ષષ્ટ્યા કર્ણં ચ દશભિઃ શરૈઃ
વૃકોદરે પોતાની સેના પાછળ ધક્કો સહન કરી શક્યો નહીં; તેણે દ્રોણને સાઠ અને કર્ણને દસ બાણો માર્યા.
તસ્ય દ્રોણઃ શિતૈર્બાણૈસ્તીક્ષ્ણધારૈરજિહ્મગૈઃ। જીવિતાન્તમભિપ્રેપ્સુર્મર્મણ્યાશુ જઘાન હ
દ્રોણે, તેનું જીવન અંતાવવાનું મનમાં રાખીને, તીક્ષ્ણ અને સીધા બાણોથી તેની નબળી જગ્યાએ ઝડપથી ઘા કર્યા.
આનન્તર્યમભિપ્રેપ્સુઃ ષડ્વિંશત્યા શમાર્પયત્। કર્ણો દ્વાદશભિર્બાણૈરશ્વત્થામા ચ સપ્તભિઃ
કર્ણે, સતત પ્રહાર કરવા ઇચ્છી, છવીસ બાણો માર્યા; અશ્વત્થામાએ સાત અને કર્ણે બાર વધુ બાણો માર્યા.
ષઙ્ભિર્દુર્યોધનો રાજા તત એનમથાકિરત્। ભીમસેનોઽપિ તાન્સર્વાન્પ્રત્યવિધ્યન્મહાબલઃ
પછી રાજા દુર્યોધને છ બાણો માર્યા; પણ મહાબલી ભીમસેને બધાને જવાબમાં ઘા કર્યા.
દ્રોણં પઞ્ચાશતેષૂણાં કર્ણં ચ દશભિઃ શરૈઃ। દર્યોધનં દ્વાદશભિર્દૌણિમષ્ટાભિરાશુગૈઃ
ભીમસેને દ્રોણને પચાસ, કર્ણને દસ, દુર્યોધનને બાર અને દ્રોણપુત્રને આઠ તીક્ષ્ણ બાણો માર્યા.
આરાવં તુમુલં કુર્વન્નભ્યવર્તત તાન્રણે। તસ્મિન્સન્ત્યતિ પ્રામાન્મૃત્યુસાધારણીકૃતે
તે યુદ્ધભૂમિમાં ભયાનક ગર્જના કરતા આગળ વધ્યો, જ્યાં મરણ સૌને સામાન્ય બની ગયું હતું.
અજાતશત્રુસ્તાન્યોધાન્ભીમં ત્રાતેત્યચોદયત્। તે યયુર્ભીમસેનસ્ય સમીપમમિતૌજસઃ
અજાતશત્રુએ યોદ્ધાઓને કહ્યું: 'ભીમને બચાવો!' અને એ અસીમ શક્તિ ધરાવનારા યોદ્ધાઓ ભીમસેન પાસે દોડી ગયા.
યુયુધાનપ્રભૃતયો માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ। તે સમેત્ય સુસંરબ્ધાઃ સહિતાઃ પુરુષર્ષભાઃ
યુયુધાન અને બીજા, માદ્રીના બે પુત્રો સાથે, એ પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, ખૂબ જ ક્રોધિત થઈ એકઠા થયા.
મહેષ્વાસવરૈર્ગુપ્તા દ્રોણાનીકં બિભિત્સવઃ। સમાપેતુર્મહાવીર્યા ભીમપ્રભૃતયો રથાઃ
મહાન ધનુર્ધારોની રક્ષા હેઠળ, ભીમ સહિતના પરાક્રમી રથીઓ, દ્રોણની વ્યવસ્થા તરફ હુમલો કરવા આગળ વધ્યા.
તાન્પ્રત્યગૃહ્ણાદવ્યગ્રો દ્રોણોઽપિ રથિનાં વરઃ। મહારથાનતિબલાન્વીરાન્સમરયોધિનઃ
દ્રોણ પણ, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ, શાંતપણે એ મહાન, શક્તિશાળી અને યુદ્ધકુશળ વીરોને સામેથી મળ્યો.
બાહ્યં મૃત્યુભયં કૃત્વા તાવકાન્પાણ્ડવા યયુઃ। સાદિનઃ સાદિનોઽબ્યઘ્નંસ્તથૈવ રથિનો રથાન્
પાંડવો મૃત્યુના ભયને અવગણીને તમારા લોકો સામે આગળ વધ્યા; ઘોડેસવારોએ ઘોડેસવારોને, અને રથીઓએ રથીઓને જોરદાર ટક્કર આપી.
અસિશક્ત્યૃષ્ટિસઙ્ઘાતૈર્યુદ્ધમાસીત્પરશ્વથૈઃ। પ્રકૃષ્ટમસિયુદ્ધં ચ બભૂવ કટુકોદયમ્
ત્યાં તલવાર, ભાલા, ભીંડા અને કટારીઓથી યુદ્ધ થયું; ભારે તલવારયુદ્ધ શરૂ થયું, જે ખૂબ જ ભયાનક હતું.
કુઞ્જરાણાં ચ સમ્પાતે યુદ્ધમાસીત્સુદારુણમ્। અપતત્કુઞ્જરાદન્યો હયાદન્યસ્ત્વવાક્શિરાઃ
હાથીઓની અથડામણમાં યુદ્ધ અત્યંત ભયાનક બન્યું; કોઈ હાથી પરથી, તો કોઈ ઘોડા પરથી ઊંધા માથે પડ્યા.
નરો બાણવિનિર્ભિન્નો રથાદન્યશ્ચ મારિષ। તત્રાન્યસ્ય ચ સમ્પર્દે પતિતસ્ય વિવર્મણઃ
એક માણસ, બાણોથી ઘાયલ થઈ રથમાંથી પડ્યો; અને ત્યાં, ગભરાટમાં, બીજો પણ પોતાનું કવચ ગુમાવીને પડી ગયો.
શિરઃ પ્રધ્વંસયામાસ વક્ષસ્યાક્રમ્ય કુઞ્જરઃ। અપરાંશ્ચાપરેઽમૃદ્રન્વારણાઃ પતિતાન્નરાન્
એક હાથીએ માણસના છાતી પર પગ મૂકી તેનું માથું ચકનાચૂર કરી નાખ્યું; બીજા હાથીઓએ પણ બીજા પડેલા માણસોને માર્યા.
વિષાણૈશ્ચાવનિં ગત્વા વ્યભિન્દન્રથિનો બહૂન્। નરાન્ત્રૈઃ કેચિદપરે વિષાણાલગ્નસંશ્રયૈઃ
કેટલાક હાથીઓએ પોતાના દાંતથી જમીન સુધી પહોંચી અનેક રથીઓને ભેદી નાખ્યા; બીજાઓના દાંતમાં માનવાંના આંતરડાં ફસાઈ ગયા હતા.
બભ્રમુઃ સમરે નાગા મૃદ્રન્તઃ શતશો નરાન્। કાર્ષ્ણાયસતનુત્રાણાન્નરાશ્વરથકુઞ્જરાન્
હાથીઓ યુદ્ધભૂમિમાં ફરતા, શતાવધિ કાળી લોખંડના કવચધારી માણસો, ઘોડા, રથ અને બીજા હાથીઓને પછાડતા હતા.
પતિતાન્પોથયાઞ્ચક્રુર્દ્વિપાઃ સ્થૂલનલાનિવ। ગૃધ્રપત્રાધિવાસાંસિ શયનાનિ નારધિપાઃ
હાથીઓએ પડેલા લોકોને જોરથી પછાડ્યા, જાણે જાડા વાંસના ડંડા હોય; હાથીઓના રાજાએ ગૃધ્રના પાંખોથી ઢંકાયેલા શયન બનાવ્યા.
હીમન્તઃ કાલસમ્પર્કાત્સુદુઃસ્વાન્યનુશેરતે। હન્તિ સ્માત્ર પિતા પુત્રં રથેનાભ્યેત્ય સંયુગે
ત્યાં, સમયના સ્પર્શથી, ઠંડા પડેલા લોકો ભયાનક શયનમાં સુઈ ગયા; અને અહીં, પિતા પોતાના પુત્રને રથ લઈને યુદ્ધમાં મારી નાખતો હતો.
પુત્રશ્ચ પિતરં મોહાન્નિર્મર્યાદમવર્તત। રથો ભગ્નો ધ્વજશ્છિન્નશ્છત્રમુર્વ્યોં નિપાતિતમ્
અને પુત્ર પણ મોહમાં આવી, કોઈ અંકુશ વિના પિતાને હુમલો કરતો; રથ તૂટી ગયો, ધ્વજ કાપાઈ ગયો અને છત્ર જમીન પર પડ્યું.
યુગાર્ધં ચ્છિન્નમાદાય પ્રદુદ્રાવ તથા હયઃ। સાસિર્બાહુર્નિપતિતઃ શિરશ્છિન્નં સકુણ્ડલમ્
એક ઘોડો અડધું જૂંથ લઈને ભાગી ગયો; એક હાથ તલવાર સાથે પડ્યો, તો કાનકુંડળવાળું કપાયેલું માથું પણ પડ્યું.
ગજેનાક્ષિપ્ય બલિના રથઃ સઞ્ચૂર્ણિતઃ ક્ષિતૌ। રથિના તાડિતો નાગો નારાચેનાપતત્ક્ષિતૌ
એક શક્તિશાળી હાથીએ રથને પકડી જમીન પર ચકનાચૂર કરી નાખ્યો; અને એક રથીએ તીક્ષ્ણ બાણથી હાથીને ઘાયલ કરી જમીન પર પાડી દીધો.
સારોહશ્ચાપતદ્વાજી ગેજેનાભ્યાહતો ભૃશમ્। નિર્મર્યાદં મહદ્યુદ્ધમવર્તત સુદારુણમ્
એક ઘોડો અને તેનો સવાર, હાથીના ઘા થી, જમીન પર પડ્યા; અને ત્યાં એક મહાન, નિયમવિહિન, અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ ચાલતું હતું.
હા તાત હા પુત્ર સખે ક્વાસિ તિષ્ઠ ક્વ ધાવસિ। પ્રહરાહર જહ્મેનં સ્મિતશ્વેડિતગર્જિતૈઃ। ઇત્યેવમુચ્ચૈરત્યર્થં શ્રૂયન્તે વિવિધા ગિરઃ
હાય પિતા! હાય પુત્ર! દોસ્ત, તું ક્યાં છે? ઊભો રહી જા! ક્યાં દોડી રહ્યો છે? માર! માર! એને મારી નાખ! – આવી ઉંચી અને જોરદાર બૂમો, હાસ્ય, પસીનો અને ગર્જના સાથે, અનેક અવાજોમાં સંભળાતી હતી.
નરસ્યાશ્વસ્ય નાગ્સ્ય સમસઞ્જત શોણિતમ્। ઉપાશામ્યદ્રજો ભૌમં ભીરૂન્કશ્મલમાવિશત્
માણસો, ઘોડા અને હાથીઓનું લોહી ભળી ગયું; જમીન પરની ધૂળ શમાઈ ગઈ અને ભયભીત લોકો ડરથી મૂર્છિત થઈ ગયા.
ચક્રેણ ચક્રમાસાદ્ય વીરો વીરસ્ય સંયુગે। અતીતેષુપથે કાલે જહાર ગદયા સિરઃ
યુદ્ધમાં એક વીરે બીજા વીરનું ચક્ર પોતાના ચક્રથી અટકાવી, જ્યારે બાણોનો રસ્તો બંધ થયો ત્યારે ગદાથી તેનો માથું ઉડાવી દીધું.
અસીત્કેશપરામર્શો મુષ્ટિયુદ્ધં ચ દારુણમ્। નખૈર્દન્તૈશ્ચ સૂરાણામદ્વીપે દ્વીપમિચ્છતામ્
યુદ્ધમાં વીરોએ એકબીજાના કાળા વાળ પકડીને, મુઠ્ઠીઓ, નખ અને દાંતથી ભયાનક લડાઈ કરી, જાણે દ્વીપ પર કબજો મેળવવા માટે દ્વીપવાસીઓ લડી રહ્યા હોય.
તત્રાચ્છિદ્યત શૂરસ્ય સખઙ્ગો બાહુરુદ્યતઃ। સધુનશ્ચાપરસ્યાપિ સશરઃ સાઙ્કુશસ્તથા
ત્યાં એક વીરનો હથિયાર પકડી ઊંચકેલો હાથ કાપી નાખવામાં આવ્યો; બીજાનો ધનુષ્ય અને અંકુશ સાથેનો હાથ પણ કાપી નાખાયો.
આક્રોશદન્યમન્યોઽત્ર તથાઽન્યો વિમુખોઽદ્રવત્। અન્યઃ પ્રાપ્તસ્ય ચાન્યસ્ય શિરઃ કાયાદપાહરત્
કોઈએ બીજાને બૂમ પાડી, બીજો ડરીને ભાગી ગયો; અને કોઈએ નજીક આવેલા શત્રુનું માથું શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું.