તદેવ તવ પુત્રસ્ય રાજન્દુર્દ્યૂતદેવિનઃ। કૃતે ક્ષત્રવિનાશાય ધનુરાયચ્છદર્જુનઃ
એ જ ધનુષ્ય, રાજા, અર્જુને હવે તારા દુર્યોધનના વિનાશ માટે તાણ્યું છે, જે દુર્વ્યસનના દાવથી છલાયેલો હતો.
તથા વિક્ષોભ્યમાણા સા પાર્થેન તવ વાહિની। વ્યશીર્યત મહારાજ નૌરિવાસાદ્ય પર્વતમ્
મહારાજા, પાર્થથી હલાયેલી તારી સેના જાણે નાવ પર્વત સાથે અથડાઈને તૂટી જાય તેમ વિખેરાઈ ગઈ.
તતો દશસહસ્રાણિ ન્યવર્તન્ત ધનુષ્મતામ્। મતિં કૃત્વા રણે ક્રૂરાં વીરા જયપરાજયે
પછી દસ હજાર ધનુર્ધારી યુદ્ધમાં જીત કે હારની ચિંતાવગર, ક્રૂર મનથી પાછા વળી આવ્યા.
વ્યપેતહૃદયત્રાસા આવવ્રુસ્તં મહારથાઃ। આર્ચ્છત્પાર્થો ગુરું ભારં સર્વભારસહો યુધિ
જેઓના હૃદયમાંથી ભય દૂર થઈ ગયું હતું, એવા મહારથીઓએ તેને ઘેરી લીધો; પાર્થે, જે યુદ્ધમાં બધું સહન કરે છે, એ ભારે જવાબદારી સંભાળી.
યથા નલવનં ક્રુદ્ધઃ પ્રભિન્નઃ ષષ્ટિહાયનઃ। મૃદ્ગીયાત્તદ્વદાયસ્તઃ પાર્થોઽમૃદ્ગાચ્ચમૂં તવ
જેમ ક્રોધિત અને વૃદ્ધ હાથી કમળના વનને ચકનાચૂર કરે છે, તેમ અવિઘાત પાર્થે તારી સેના નાશ કરી.
તસ્મિન્પ્રમથિતે સૈન્યે ભગદત્તો નરાધિપઃ। તેન નાગેન સહસા ધનઞ્જયમુપાદ્રવત્
જ્યારે સેના તૂટી પડી, ત્યારે નરાધિપ ભગદત્તે પોતાના હાથી સાથે ધનંજય સામે ઝડપથી ચઢાઈ કરી.
તં રથેન નરવ્યાઘ્રઃ પ્રત્યગૃહ્ણાદ્ધનઞ્જયઃ। સ સન્નિપાતસ્તુમુલો બભૂવ નરનાગયોઃ
મનુષ્યોમાં વાઘ સમા ધનંજયે રથ લઈને તેને રોક્યો; અને માણસ અને હાથી વચ્ચે ભયાનક અથડામણ થઈ.
કલ્પિતાભ્યાં યથાશાસ્ત્રં રથેન ચ ગજેન ચ। સઙ્ગ્રામે ચેરતુર્વીરૌ ભગદત્તધનઞ્જયૌ
યુદ્ધના નિયમ પ્રમાણે, એકે હાથી અને બીજાએ રથ ચલાવતાં, બંને વીર ભગદત્ત અને ધનંજય યુદ્ધભૂમિમાં ફરતા રહ્યા.
તતો જીમૂતસઙ્કાશાન્નાગાદિન્દ્ર ઇવ પ્રભુઃ। અભ્યવર્ષચ્છરૌઘેણ ભગદત્તો ધનઞ્જયમ્
પછી ભગદત્તે, મેઘ જેવો તેજસ્વી અને નાગોમાં ઇન્દ્ર જેવો પ્રભુ, ધનંજય પર તીક્ષ્ણ બાણોની ઝમઝમાટી વરસાવી.
સ ચાપિ શરવર્ષં તં શરવર્ષેણ વાસિવઃ। અપ્રાપ્તમેવ ચિચ્છેદ ભગદત્તસ્ય વીર્યવાન્
પણ પરાક્રમી અર્જુને પોતાના બાણોની વરસાદથી ભગદત્તના બાણવર્ષને પોતે સુધી પહોંચે એ પહેલાં જ કાપી નાખ્યો.
તતઃ પ્રાગ્જ્યોતિષો રાજા શરવર્ષે નિવારિતે। સંરક્તનયનો રોષાત્પાર્થં પુનરવાકિરત્
પછી પ્રાગ્જ્યોતિષનું રાજા, બાણવર્ષ અટકાવાયું ત્યારે, ગુસ્સાથી લાલ આંખો કરીને ફરીથી પાર્થને બાણોથી ઢાંકી દીધો.
સ તથા શરવર્ષેણ પાર્થં સમભિહત્ય વૈ। ચોદયામાસ તં નાગં વધાયાચ્યુતપાર્થયોઃ
એ રીતે પાર્થને બાણવર્ષથી ઘાયલ કરીને, તેણે પોતાના હાથીને અર્જુન અને કૃષ્ણને મારવા માટે આગળ ધપાવ્યો.
તમાપતન્તં દ્વિરદં દૃષ્ટ્વા ક્રુદ્ધમિવાન્તકમ્। ચક્રેઽપસવ્યં ત્વરિતઃ સ્યન્દનેન જનાર્દનઃ
એ તોફાની અને ક્રોધિત હાથીને આવતો જોઈને, જનાર્દને તરત જ રથને ડાબી બાજુ વાળ્યો.
સમ્પ્રાપ્તમપિ નેયેષ પરાવૃત્તં મહાદ્વિપમ્। સારોહં મૃત્યુસાત્કર્તું સ્મરન્ધર્મં ધનઞ્જયઃ
મોટો હાથી નજીક આવી ગયો હોવા છતાં, ધનંજયે ધર્મનું સ્મરણ કરીને, તેને અને તેના સવારને મારવાનો ઇરાદો કર્યો નહીં.
સ તુ નાગો દ્વિપરથાન્હયાંશ્ચામૃદ્ય મારિષ। પ્રાહિણોન્મૃત્યુલોકાય તતઃ ક્રુદ્ધો ધનઞ્જયઃ
પણ એ હાથીએ બીજા હાથીઓ, રથો અને ઘોડાઓને પછાડી નાખ્યા અને તેમને મૃત્યુના રાજ્યમાં મોકલી દીધા; ત્યારે અર્જુન ગુસ્સે થયો.
સ પ્લુતઃ સ્યન્દનાત્તસ્માન્નીલશ્ચર્મવરાસિભૃત્। દ્રૌણાયનેઃ શિરઃ કાયાદ્ધર્તુમૈચ્છત્પતત્ત્રિવત્
પછી નીલ, નિલો ઢાલ અને તલવાર ધારણ કરનાર, પોતાના રથમાંથી કૂદી પડ્યો અને દ્રૌણ્યપુત્રનું માથું પક્ષીના પાંખ જેવું કાપી નાખવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
તસ્યોદ્યતાસેઃ સુનસં શિરઃ કાયાત્સકુણ્ડલમ્। ભલ્લેનાપાહરદ્દ્રૌણિઃ સ્મયમાન ઇવાનઘ
પણ દ્રોણપુત્રે, સ્મિત સાથે, નીલનું સુંદર કુંડળવાળું માથું તીક્ષ્ણ બાણથી તલવાર પડતી પહેલાં જ કાપી નાખ્યું.
સમ્પૂર્ણચન્દ્રાભમુખઃ પદ્મપત્રનિભેક્ષણઃ। પ્રાંશુરુત્પલપત્રાભો નિહતો ન્યપતદ્ભુવિ
જેનુ ચહેરું પૂર્ણચંદ્ર જેવું, આંખો કમળપાંખડી જેવી અને કાયાં નિલકમળની પાંખડી જેવું તેજસ્વી હતું, એ જમીન પર પડી ગયો.
તતઃ પ્રવિવ્યથે સેના પાણ્ડવી ભૃશમાકુલા। આચાર્યપુત્રેણ હતે નીલે જ્વલિતતેજસિ
પછી પાંડવોની સેના ખૂબ જ ગભરાઈ ગઈ અને અચાનક ગૂંચવાઈ ગઈ, કારણ કે તેજસ્વી નીલને આચાર્યપુત્રે મારી નાખ્યો હતો.
અચિન્તયંશ્ચ તે સર્વે પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ। કથં નો વાસવિસ્ત્રાયાચ્છત્રુભ્ય ઇતિ મારિષ
પાંડવોના બધા મહારથીઓ વિચારવા લાગ્યા: 'હવે વાસવ આપણને દુશ્મનોમાંથી કેવી રીતે બચાવશે?'
દક્ષિણેન તુ સેનાયાઃ કુરુતે કદનં બલી। સંશપ્તકાવશેષસ્ય નારાયણબલસ્ય ચ
સેનાની દક્ષિણ બાજુએ, શક્તિશાળી યોદ્ધા સંશપ્તકો અને નારાયણ સેનાના બચેલા સૈનિકોને મારી રહ્યો હતો.
પ્રતિઘાતં તુ સૈન્યસ્ય નામૃષ્યત વૃકોદરઃ। સોઽભ્યાહનદ્ગુરું ષષ્ટ્યા કર્ણં ચ દશભિઃ શરૈઃ
વૃકોદરે પોતાની સેના પાછળ ધક્કો સહન કરી શક્યો નહીં; તેણે દ્રોણને સાઠ અને કર્ણને દસ બાણો માર્યા.
તસ્ય દ્રોણઃ શિતૈર્બાણૈસ્તીક્ષ્ણધારૈરજિહ્મગૈઃ। જીવિતાન્તમભિપ્રેપ્સુર્મર્મણ્યાશુ જઘાન હ
દ્રોણે, તેનું જીવન અંતાવવાનું મનમાં રાખીને, તીક્ષ્ણ અને સીધા બાણોથી તેની નબળી જગ્યાએ ઝડપથી ઘા કર્યા.
આનન્તર્યમભિપ્રેપ્સુઃ ષડ્વિંશત્યા શમાર્પયત્। કર્ણો દ્વાદશભિર્બાણૈરશ્વત્થામા ચ સપ્તભિઃ
કર્ણે, સતત પ્રહાર કરવા ઇચ્છી, છવીસ બાણો માર્યા; અશ્વત્થામાએ સાત અને કર્ણે બાર વધુ બાણો માર્યા.
ષઙ્ભિર્દુર્યોધનો રાજા તત એનમથાકિરત્। ભીમસેનોઽપિ તાન્સર્વાન્પ્રત્યવિધ્યન્મહાબલઃ
પછી રાજા દુર્યોધને છ બાણો માર્યા; પણ મહાબલી ભીમસેને બધાને જવાબમાં ઘા કર્યા.
દ્રોણં પઞ્ચાશતેષૂણાં કર્ણં ચ દશભિઃ શરૈઃ। દર્યોધનં દ્વાદશભિર્દૌણિમષ્ટાભિરાશુગૈઃ
ભીમસેને દ્રોણને પચાસ, કર્ણને દસ, દુર્યોધનને બાર અને દ્રોણપુત્રને આઠ તીક્ષ્ણ બાણો માર્યા.
આરાવં તુમુલં કુર્વન્નભ્યવર્તત તાન્રણે। તસ્મિન્સન્ત્યતિ પ્રામાન્મૃત્યુસાધારણીકૃતે
તે યુદ્ધભૂમિમાં ભયાનક ગર્જના કરતા આગળ વધ્યો, જ્યાં મરણ સૌને સામાન્ય બની ગયું હતું.
અજાતશત્રુસ્તાન્યોધાન્ભીમં ત્રાતેત્યચોદયત્। તે યયુર્ભીમસેનસ્ય સમીપમમિતૌજસઃ
અજાતશત્રુએ યોદ્ધાઓને કહ્યું: 'ભીમને બચાવો!' અને એ અસીમ શક્તિ ધરાવનારા યોદ્ધાઓ ભીમસેન પાસે દોડી ગયા.
યુયુધાનપ્રભૃતયો માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ। તે સમેત્ય સુસંરબ્ધાઃ સહિતાઃ પુરુષર્ષભાઃ
યુયુધાન અને બીજા, માદ્રીના બે પુત્રો સાથે, એ પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, ખૂબ જ ક્રોધિત થઈ એકઠા થયા.
મહેષ્વાસવરૈર્ગુપ્તા દ્રોણાનીકં બિભિત્સવઃ। સમાપેતુર્મહાવીર્યા ભીમપ્રભૃતયો રથાઃ
મહાન ધનુર્ધારોની રક્ષા હેઠળ, ભીમ સહિતના પરાક્રમી રથીઓ, દ્રોણની વ્યવસ્થા તરફ હુમલો કરવા આગળ વધ્યા.