તતઃ પાર્ષ્ણ્યઙ્કુશાઙ્ગુષ્ઠૈઃ કૃતિના ચોદિતો દ્વિપઃ। પ્રસારિતકરઃ પ્રાયાત્સ્તબ્ધકર્ણેક્ષણો દ્રુતમ્
પછી કુશળ મહાવતએ પાર્ષ્ણી, અંકુશ અને અંગુઠાથી હાથીને ઉશ્કેર્યો, તો હાથી સુંડ લંબાવી, કાન-આંખ કઠોર કરીને ઝડપથી આગળ વધ્યો.
સોઽધિષ્ઠાય પદા વાહાન્યુયુત્સોઃ સૂતમારુજત્। યુયુત્સુસ્તુ રથાદ્રાજન્નપાક્રામત્ત્વરાન્વિતઃ
એ હાથીએ પગથી ઘોડાઓ પર ચઢી યુયુત્સુના રથચાલકને માર્યો, તો રાજા, યુયુત્સુ ઝડપથી રથમાંથી નીચે ઊતર્યો.
તતઃ પાણ્ડવયોધાસ્તે નાગરાજં શરૈર્દ્રુતમ્। સિષિચુર્ભૈરવાન્નાદાન્વિનદન્તો જિઘાંસવઃ
પછી પાંડવયોદ્ધાઓએ ઘોર ગર્જના સાથે, મારવાની ઇચ્છાથી, તીરોની વરસાદથી હાથીરાજને ઢાંકી દીધો.
પુત્રસ્તુ તવ સમ્ભ્રાન્તઃ સૌભદ્રસ્યાપ્લુતો રથમ્। સ કુઞ્જરસ્થો વિસૃજન્નિષૂનરિષુ પાર્થિવઃ। બભૌ રશ્મીનિવાદિત્યો ભુવનેષુ સમુત્સૃજન્
તારો પુત્ર ગભરાઈને સૌભદ્રના રથ પર કૂદી પડ્યો; અને હાથી પર ઊભા રહી રાજાએ દુશ્મન પર તીરો છોડ્યા, જાણે સૂર્ય પોતાની કિરણો દુનિયામાં ફેલાવે તેમ.
તમાર્જુનિર્દ્વાદશભિર્યુયુત્સુર્દશભિઃ શરૈઃ। ત્રિભિસ્ત્રિભિર્દ્રૌપદેયા ધૃષ્ટકેતુશ્ચ વિવ્યધુઃ
અર્જુને તેને બાર તીરો માર્યા, યુયુત્સુએ દસ, દ્રૌપદીપુત્રોએ ત્રણ-ત્રણ અને ધૃષ્ટકેતુએ પણ તેને ઘાયલ કર્યો.
ચેકિતાનઃ ચતુઃષષ્ટ્યા સોત્તરાયુધિકં પુનઃ। પ્રત્યવિધ્યત્તતઃ સર્વાન્ભગદત્તસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ
ચેકિતાને ફરી ચોસઠ તીરો, દરેકનું મુખ તીખું, માર્યા; પછી ભગદત્તે બધાને ત્રણ-ત્રણ તીરો મારી જવાબ આપ્યો.
સોઽતિયત્નાર્પિતૈર્બાણૈરાચિતો દ્વિરદો બભૌ। સંસ્યૂત ઇવ સૂર્યસ્ય રશ્મિભિર્જલદો મહાન્
મહાન પ્રયત્નથી છોડાયેલા તીરોમાં ઢંકાયેલો એ હાથી જાણે સૂર્યની કિરણોથી વીણાયેલું મોટું વાદળ લાગે તેમ તેજસ્વી લાગતો હતો.
નિયન્તુઃ શિલ્પયત્નાભ્યાં પ્રેરિતોઽરિશરાર્દિતઃ। પરિચિક્ષેપ તાન્નાગઃ સ રિપૂન્સવ્યદક્ષિણમ્
મહાવતની કુશળતા અને મહેનતથી ચલાવાયેલો, દુશ્મનના તીરોની પીડામાં એ હાથીએ ડાબી-જમણી બાજુના શત્રુઓ પર આક્રમણ કર્યું.
ગોપાલ ઇવ દણ્ડેન યથા પશુગણાન્વને। સઙ્કાલયતિ તાં સેનાં ભગદત્તસ્તથા મુહુઃ
જેમ ગવાળો વનમાં લાકડી વડે પશુઓને એકઠા કરે, તેમ ભગદત્તે વારંવાર એ સૈન્યને ભેગું કર્યું.
ક્ષિપ્રં શ્યેનાભિપ્રન્નાનાં વાયસાનામિવ સ્વનઃ। બભૂવ પાણ્ડવેયાનાં ભૃશં વિદ્રવતાં સ્વનઃ
પાંડવો ડરીને ભાગતા હતા, ત્યારે તેમનો અવાજ જાણે ઝડપથી આવી પડેલા ગિદ્ધથી ડરેલા કાગડાઓની ચીખ જેવી હતી.
સ નાગરાજઃ પ્રવરાઙ્કુશાહતઃ પુરા સપક્ષોઽદ્રિવરો યથા નૃપ। ભયં તદા રિપુષુ સમાદધદ્ભૃશં વણિગ્જનાનાં ક્ષુભિતો યથાઽર્ણવઃ
એ હાથીઓના રાજા, શ્રેષ્ઠ અંકુશથી ઘાયલ થયો ત્યારે, જાણે પાંખો ધરાવતો કોઈ વિશાળ પર્વત હોય તેમ લાગતો હતો. એ સમયે, તેણે દુશ્મનોમાં ભય ફેલાવ્યો, જેમ ઉગ્ર સમુદ્ર વેપારીઓમાં ભય પેદા કરે છે.
તતો ધ્વનિર્દ્વિરદરથાશ્વપાર્થિવૈ ર્ભયાદ્રવદ્ભિર્જનિતોઽતિભૈરવઃ। ક્ષિતિં વિયદ્ દ્યાં વિદિશો દિશસ્તથા સમાવૃણોત્પાર્થિવસંયુગે તતઃ
પછી હાથીઓ, રથો, ઘોડાઓ અને રાજાઓના ભયથી ભાગતા લોકોમાંથી એક ભયાનક ધ્વનિ ઊઠ્યો. એ ગુંજાટે જમીન, આકાશ, સ્વર્ગ, ચારે દિશાઓ અને બધે વ્યાપી ગયો.
સ તેન નાગપ્રવરેણ પાર્થિવો ભૃશં જગાહે દ્વિષતામનીકિનીમ્। પુરા સુગુપ્તાં વિબુધૈરિવાહવે વિરોચનો દેવવરૂતિનીમિવ
એ શ્રેષ્ઠ હાથી સાથે રાજાએ દુશ્મનના સેના-પાંજરમાં જોરથી ઘૂસી ગયો, જેમ વિરોચને ક્યારેક દેવતાઓની સારી રીતે રક્ષિત સેના પર આક્રમણ કર્યું હતું.
ભૃશં વવૌ જ્વલનસખો વિયદ્રજઃ સમાવૃણોન્મુહુરપિ ચૈવ સૈનિકાન્। તમેકનાગં ગણશો યથા ગજાન્ સમન્તતો દ્રુતમથ મેનિરે જનાઃ
જોરદાર પવન, અગ્નિનો મિત્ર, આકાશમાંથી ધૂળ ઉડાડી સૈનિકોને વારંવાર ઢાંકી દેતો હતો. લોકો એ એક હાથીને ચારે બાજુ દોડતો જોઈ, જાણે અનેક હાથીઓનો ઝુંડ હોય તેમ સમજ્યા.
ક્ષોભયન્તં તદા સેનાં દ્વિરદં નલિનીમિવ। ધનઞ્જયં ભૂતગણાઃ સાધુસાધ્વિત્યપૂજયન્
જેમ ધનંજયે સેના હલાવી નાખી, જેમ હાથી કમળના તળાવને હલાવે, તેમ ભૂતગણોએ 'શાબાશ, શાબાશ' કહી તેની પ્રશંસા કરી.
દૃષ્ટ્વા તત્કર્મ પાર્થસ્ય વાસવસ્યેવ માધવઃ। વિસ્મયં પરમં ગત્વા પ્રાઞ્જલિસ્તમુવાચ હ
પાર્થનું એ કાર્ય જોઈને, માધવને જાણે ઈન્દ્રનું કોઈ વિસ્મયજનક કામ જોઈ હોય તેમ અતિ આશ્ચર્ય થયું અને તેણે હાથ જોડીને કહ્યું.
કર્મૈતત્પાર્થ શક્રેણ યમેન ધનદેન ચ। દુષ્કરં સમરે યત્તે કૃતમદ્યેતિ મે મતિઃ
પાર્થ, તું આજે યુદ્ધમાં જે કાર્ય કર્યું છે, એ મને ઈન્દ્ર, યમ કે કુબેર જેવું દુષ્કર લાગ્યું છે.
યુગપચ્ચૈવ સઙ્ગ્રામે શતશોઽથ સહસ્રશઃ। પતિતા એવ મે દૃષ્ટાઃ સંશપ્તકમહારથાઃ
આ જ યુદ્ધમાં, મેં સંશપ્તકોમાંના અનેક મહારથીઓને એકસાથે સૈંકડો-હજારોની સંખ્યામાં પડી જતાં જોયા છે.
સંશપ્તકાંસ્તતો હત્વા ભૂયિષ્ઠા યે વ્યવસ્થિતાઃ। ભગદત્તાય યાહીતિ કૃષ્ણં પાર્થોઽભ્યનોદયત્
પછી સંશપ્તકોને મારીને, જે થોડા બચ્યા હતા, તેમને છોડી પાર્થે કૃષ્ણને કહ્યું: 'હવે, ભગદત્ત પાસે જઈએ!'
યત્તદાનામયજ્જિષ્ણુર્ભરતાનામપાપિનામ્। ધનુઃ ક્ષેમકરં સઙ્ખ્યે દ્વિષતામશ્રુવર્ધનમ્
જે ધનુષ્ય જીષ્ણુએ પાપરહિત ભરતો માટે યુદ્ધમાં ઉપાડ્યું હતું, જે દુશ્મનોના દુઃખ વધારતું અને પોતાના માટે કલ્યાણ આપતું હતું—
તદેવ તવ પુત્રસ્ય રાજન્દુર્દ્યૂતદેવિનઃ। કૃતે ક્ષત્રવિનાશાય ધનુરાયચ્છદર્જુનઃ
એ જ ધનુષ્ય, રાજા, અર્જુને હવે તારા દુર્યોધનના વિનાશ માટે તાણ્યું છે, જે દુર્વ્યસનના દાવથી છલાયેલો હતો.
તથા વિક્ષોભ્યમાણા સા પાર્થેન તવ વાહિની। વ્યશીર્યત મહારાજ નૌરિવાસાદ્ય પર્વતમ્
મહારાજા, પાર્થથી હલાયેલી તારી સેના જાણે નાવ પર્વત સાથે અથડાઈને તૂટી જાય તેમ વિખેરાઈ ગઈ.
તતો દશસહસ્રાણિ ન્યવર્તન્ત ધનુષ્મતામ્। મતિં કૃત્વા રણે ક્રૂરાં વીરા જયપરાજયે
પછી દસ હજાર ધનુર્ધારી યુદ્ધમાં જીત કે હારની ચિંતાવગર, ક્રૂર મનથી પાછા વળી આવ્યા.
વ્યપેતહૃદયત્રાસા આવવ્રુસ્તં મહારથાઃ। આર્ચ્છત્પાર્થો ગુરું ભારં સર્વભારસહો યુધિ
જેઓના હૃદયમાંથી ભય દૂર થઈ ગયું હતું, એવા મહારથીઓએ તેને ઘેરી લીધો; પાર્થે, જે યુદ્ધમાં બધું સહન કરે છે, એ ભારે જવાબદારી સંભાળી.
યથા નલવનં ક્રુદ્ધઃ પ્રભિન્નઃ ષષ્ટિહાયનઃ। મૃદ્ગીયાત્તદ્વદાયસ્તઃ પાર્થોઽમૃદ્ગાચ્ચમૂં તવ
જેમ ક્રોધિત અને વૃદ્ધ હાથી કમળના વનને ચકનાચૂર કરે છે, તેમ અવિઘાત પાર્થે તારી સેના નાશ કરી.
તસ્મિન્પ્રમથિતે સૈન્યે ભગદત્તો નરાધિપઃ। તેન નાગેન સહસા ધનઞ્જયમુપાદ્રવત્
જ્યારે સેના તૂટી પડી, ત્યારે નરાધિપ ભગદત્તે પોતાના હાથી સાથે ધનંજય સામે ઝડપથી ચઢાઈ કરી.
તં રથેન નરવ્યાઘ્રઃ પ્રત્યગૃહ્ણાદ્ધનઞ્જયઃ। સ સન્નિપાતસ્તુમુલો બભૂવ નરનાગયોઃ
મનુષ્યોમાં વાઘ સમા ધનંજયે રથ લઈને તેને રોક્યો; અને માણસ અને હાથી વચ્ચે ભયાનક અથડામણ થઈ.
કલ્પિતાભ્યાં યથાશાસ્ત્રં રથેન ચ ગજેન ચ। સઙ્ગ્રામે ચેરતુર્વીરૌ ભગદત્તધનઞ્જયૌ
યુદ્ધના નિયમ પ્રમાણે, એકે હાથી અને બીજાએ રથ ચલાવતાં, બંને વીર ભગદત્ત અને ધનંજય યુદ્ધભૂમિમાં ફરતા રહ્યા.
તતો જીમૂતસઙ્કાશાન્નાગાદિન્દ્ર ઇવ પ્રભુઃ। અભ્યવર્ષચ્છરૌઘેણ ભગદત્તો ધનઞ્જયમ્
પછી ભગદત્તે, મેઘ જેવો તેજસ્વી અને નાગોમાં ઇન્દ્ર જેવો પ્રભુ, ધનંજય પર તીક્ષ્ણ બાણોની ઝમઝમાટી વરસાવી.
સ ચાપિ શરવર્ષં તં શરવર્ષેણ વાસિવઃ। અપ્રાપ્તમેવ ચિચ્છેદ ભગદત્તસ્ય વીર્યવાન્
પણ પરાક્રમી અર્જુને પોતાના બાણોની વરસાદથી ભગદત્તના બાણવર્ષને પોતે સુધી પહોંચે એ પહેલાં જ કાપી નાખ્યો.