સ તુ લબ્ધ્વાન્તરં નાગસ્ત્વરિતો રથમણ્ડલાત્। નિષ્પતન્સતતં સર્વાન્પરિચિક્ષેપ પાર્થિવાન્
એ હાથીએ ખાલી જગ્યા જોઈને, ઝડપથી રથોના ઘેરાથી બહાર નીકળી ગયો અને સતત બધા રાજાઓને વિખેરી નાખ્યા.
તે ત્વાશુગતિના તેન ત્રાસ્યમાના નરર્ષભાઃ। તમેકં દ્વિરદં સઙ્ખ્યે મેનિરે શતશો દ્વિપાન્
એ ઝડપથી દોડતા હાથીના ભયથી, વીર પુરુષો ડરી ગયા અને એ એક હાથીને યુદ્ધમાં જાણે સો હાથી હોય એમ માનવા લાગ્યા.
તે ગજસ્થેન કાલ્યન્તે ભગદત્તેન પાર્થિવાઃ। ઐરાવતસ્થેન યથા દેવરાજેન દાનવાઃ
ભગદત્તે પોતાના હાથી પર ચઢીને રાજાઓને એવી રીતે પરાજય આપ્યા જેમ દેવરાજે ઐરાવત પર બેઠા દૈત્યોને હરાવ્યા હતા.
તેષાં પ્રદ્રવતાં ભીમઃ પાઞ્ચાલાનામિતસ્તતઃ। ગજવાજિકૃતઃ શબ્દઃ સુમહાન્સમજાયત
પાંચાલો અહીં-અહીંથી ભાગી રહ્યા ત્યારે ભીમ અને હાથી-ઘોડાઓના ગર્જનાથી ભયંકર અવાજ ઊઠ્યો.
ભગદત્તેન સમરે કાલ્યમાનેષુ પાણ્ડુષુ। પ્રાગ્જ્યોતિષમભિક્રુદ્ધઃ પુનર્ભીમઃ સમભ્યયાત્
ભગદત્તે યુદ્ધમાં પાંડવોને ત્રાસ આપતો હતો ત્યારે ભીમ ગુસ્સે થઈને ફરી પ્રાગ્યોતિષના રાજા તરફ દોડી ગયો.
તસ્યાભિદ્રવતો વાહાન્હસ્તમુક્તેન વારિણા। સિક્ત્વા વ્યત્રાસયન્નાગસ્તે પાર્થસહરંસ્તતઃ
ભીમ જ્યારે દોડી રહ્યો હતો ત્યારે હાથીએ પોતાના સુંડમાંથી પાણી છાંટીને પાંડવોના ઘોડાઓને ડરાવી દીધા.
તતસ્તમભ્યયાત્તૂર્ણં રુચિપર્વા કૃતીસુતઃ। સમઘ્નઞ્છરવર્ષેણ રથસ્યોઽન્તકસન્નિભઃ
પછી કૃતીપુત્ર રુચિપર્વણે ઝડપથી આગળ આવી દુશ્મનના રથ પર તીરોની ઝમાવટ વરસાવી, જાણે મૃત્યુ પોતે આવી ગયો હોય.
તતઃ સ રુચિપર્વાણં શરેણાનતપર્વણા। સુપર્વા પર્વતપતિર્નિન્યે વૈવસ્વતક્ષયમ્
પછી પર્વતોના સ્વામી સુપર્વણે અખંડ તીરે રુચિપર્વનને યમલોક પહોંચાડી દીધો.
તસ્મિન્નિપતિતે વીરે સૌભદ્રો દ્રૌપદીસુતઃ। ચેકિતાનો ધૃષ્ટકેતુર્યયુત્સુશ્ચાર્દયન્દ્વિપમ્
એ વીર પડી ગયો ત્યારે સૌભદ્ર, દ્રૌપદીપુત્ર, ચેકિતાન, ધૃષ્ટકેતુ અને યુયુત્સુએ હાથી પર હુમલો કર્યો.
ત એનં શરધારાભિર્ધારાભિરિવ તોયદાઃ। સિષિચુર્ભૈરવાન્નાદાન્વિનદન્તો જિઘાંસવઃ
તેઓએ ઘોર ગર્જના સાથે, જાણે વાદળો વરસાદ વરસાવે તેમ, તીરોની ધારા વરસાવીને તેને ઢાંકી દીધો.
તતઃ પાર્ષ્ણ્યઙ્કુશાઙ્ગુષ્ઠૈઃ કૃતિના ચોદિતો દ્વિપઃ। પ્રસારિતકરઃ પ્રાયાત્સ્તબ્ધકર્ણેક્ષણો દ્રુતમ્
પછી કુશળ મહાવતએ પાર્ષ્ણી, અંકુશ અને અંગુઠાથી હાથીને ઉશ્કેર્યો, તો હાથી સુંડ લંબાવી, કાન-આંખ કઠોર કરીને ઝડપથી આગળ વધ્યો.
સોઽધિષ્ઠાય પદા વાહાન્યુયુત્સોઃ સૂતમારુજત્। યુયુત્સુસ્તુ રથાદ્રાજન્નપાક્રામત્ત્વરાન્વિતઃ
એ હાથીએ પગથી ઘોડાઓ પર ચઢી યુયુત્સુના રથચાલકને માર્યો, તો રાજા, યુયુત્સુ ઝડપથી રથમાંથી નીચે ઊતર્યો.
તતઃ પાણ્ડવયોધાસ્તે નાગરાજં શરૈર્દ્રુતમ્। સિષિચુર્ભૈરવાન્નાદાન્વિનદન્તો જિઘાંસવઃ
પછી પાંડવયોદ્ધાઓએ ઘોર ગર્જના સાથે, મારવાની ઇચ્છાથી, તીરોની વરસાદથી હાથીરાજને ઢાંકી દીધો.
પુત્રસ્તુ તવ સમ્ભ્રાન્તઃ સૌભદ્રસ્યાપ્લુતો રથમ્। સ કુઞ્જરસ્થો વિસૃજન્નિષૂનરિષુ પાર્થિવઃ। બભૌ રશ્મીનિવાદિત્યો ભુવનેષુ સમુત્સૃજન્
તારો પુત્ર ગભરાઈને સૌભદ્રના રથ પર કૂદી પડ્યો; અને હાથી પર ઊભા રહી રાજાએ દુશ્મન પર તીરો છોડ્યા, જાણે સૂર્ય પોતાની કિરણો દુનિયામાં ફેલાવે તેમ.
તમાર્જુનિર્દ્વાદશભિર્યુયુત્સુર્દશભિઃ શરૈઃ। ત્રિભિસ્ત્રિભિર્દ્રૌપદેયા ધૃષ્ટકેતુશ્ચ વિવ્યધુઃ
અર્જુને તેને બાર તીરો માર્યા, યુયુત્સુએ દસ, દ્રૌપદીપુત્રોએ ત્રણ-ત્રણ અને ધૃષ્ટકેતુએ પણ તેને ઘાયલ કર્યો.
ચેકિતાનઃ ચતુઃષષ્ટ્યા સોત્તરાયુધિકં પુનઃ। પ્રત્યવિધ્યત્તતઃ સર્વાન્ભગદત્તસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ
ચેકિતાને ફરી ચોસઠ તીરો, દરેકનું મુખ તીખું, માર્યા; પછી ભગદત્તે બધાને ત્રણ-ત્રણ તીરો મારી જવાબ આપ્યો.
સોઽતિયત્નાર્પિતૈર્બાણૈરાચિતો દ્વિરદો બભૌ। સંસ્યૂત ઇવ સૂર્યસ્ય રશ્મિભિર્જલદો મહાન્
મહાન પ્રયત્નથી છોડાયેલા તીરોમાં ઢંકાયેલો એ હાથી જાણે સૂર્યની કિરણોથી વીણાયેલું મોટું વાદળ લાગે તેમ તેજસ્વી લાગતો હતો.
નિયન્તુઃ શિલ્પયત્નાભ્યાં પ્રેરિતોઽરિશરાર્દિતઃ। પરિચિક્ષેપ તાન્નાગઃ સ રિપૂન્સવ્યદક્ષિણમ્
મહાવતની કુશળતા અને મહેનતથી ચલાવાયેલો, દુશ્મનના તીરોની પીડામાં એ હાથીએ ડાબી-જમણી બાજુના શત્રુઓ પર આક્રમણ કર્યું.
ગોપાલ ઇવ દણ્ડેન યથા પશુગણાન્વને। સઙ્કાલયતિ તાં સેનાં ભગદત્તસ્તથા મુહુઃ
જેમ ગવાળો વનમાં લાકડી વડે પશુઓને એકઠા કરે, તેમ ભગદત્તે વારંવાર એ સૈન્યને ભેગું કર્યું.
ક્ષિપ્રં શ્યેનાભિપ્રન્નાનાં વાયસાનામિવ સ્વનઃ। બભૂવ પાણ્ડવેયાનાં ભૃશં વિદ્રવતાં સ્વનઃ
પાંડવો ડરીને ભાગતા હતા, ત્યારે તેમનો અવાજ જાણે ઝડપથી આવી પડેલા ગિદ્ધથી ડરેલા કાગડાઓની ચીખ જેવી હતી.
સ નાગરાજઃ પ્રવરાઙ્કુશાહતઃ પુરા સપક્ષોઽદ્રિવરો યથા નૃપ। ભયં તદા રિપુષુ સમાદધદ્ભૃશં વણિગ્જનાનાં ક્ષુભિતો યથાઽર્ણવઃ
એ હાથીઓના રાજા, શ્રેષ્ઠ અંકુશથી ઘાયલ થયો ત્યારે, જાણે પાંખો ધરાવતો કોઈ વિશાળ પર્વત હોય તેમ લાગતો હતો. એ સમયે, તેણે દુશ્મનોમાં ભય ફેલાવ્યો, જેમ ઉગ્ર સમુદ્ર વેપારીઓમાં ભય પેદા કરે છે.
તતો ધ્વનિર્દ્વિરદરથાશ્વપાર્થિવૈ ર્ભયાદ્રવદ્ભિર્જનિતોઽતિભૈરવઃ। ક્ષિતિં વિયદ્ દ્યાં વિદિશો દિશસ્તથા સમાવૃણોત્પાર્થિવસંયુગે તતઃ
પછી હાથીઓ, રથો, ઘોડાઓ અને રાજાઓના ભયથી ભાગતા લોકોમાંથી એક ભયાનક ધ્વનિ ઊઠ્યો. એ ગુંજાટે જમીન, આકાશ, સ્વર્ગ, ચારે દિશાઓ અને બધે વ્યાપી ગયો.
સ તેન નાગપ્રવરેણ પાર્થિવો ભૃશં જગાહે દ્વિષતામનીકિનીમ્। પુરા સુગુપ્તાં વિબુધૈરિવાહવે વિરોચનો દેવવરૂતિનીમિવ
એ શ્રેષ્ઠ હાથી સાથે રાજાએ દુશ્મનના સેના-પાંજરમાં જોરથી ઘૂસી ગયો, જેમ વિરોચને ક્યારેક દેવતાઓની સારી રીતે રક્ષિત સેના પર આક્રમણ કર્યું હતું.
ભૃશં વવૌ જ્વલનસખો વિયદ્રજઃ સમાવૃણોન્મુહુરપિ ચૈવ સૈનિકાન્। તમેકનાગં ગણશો યથા ગજાન્ સમન્તતો દ્રુતમથ મેનિરે જનાઃ
જોરદાર પવન, અગ્નિનો મિત્ર, આકાશમાંથી ધૂળ ઉડાડી સૈનિકોને વારંવાર ઢાંકી દેતો હતો. લોકો એ એક હાથીને ચારે બાજુ દોડતો જોઈ, જાણે અનેક હાથીઓનો ઝુંડ હોય તેમ સમજ્યા.
ક્ષોભયન્તં તદા સેનાં દ્વિરદં નલિનીમિવ। ધનઞ્જયં ભૂતગણાઃ સાધુસાધ્વિત્યપૂજયન્
જેમ ધનંજયે સેના હલાવી નાખી, જેમ હાથી કમળના તળાવને હલાવે, તેમ ભૂતગણોએ 'શાબાશ, શાબાશ' કહી તેની પ્રશંસા કરી.
દૃષ્ટ્વા તત્કર્મ પાર્થસ્ય વાસવસ્યેવ માધવઃ। વિસ્મયં પરમં ગત્વા પ્રાઞ્જલિસ્તમુવાચ હ
પાર્થનું એ કાર્ય જોઈને, માધવને જાણે ઈન્દ્રનું કોઈ વિસ્મયજનક કામ જોઈ હોય તેમ અતિ આશ્ચર્ય થયું અને તેણે હાથ જોડીને કહ્યું.
કર્મૈતત્પાર્થ શક્રેણ યમેન ધનદેન ચ। દુષ્કરં સમરે યત્તે કૃતમદ્યેતિ મે મતિઃ
પાર્થ, તું આજે યુદ્ધમાં જે કાર્ય કર્યું છે, એ મને ઈન્દ્ર, યમ કે કુબેર જેવું દુષ્કર લાગ્યું છે.
યુગપચ્ચૈવ સઙ્ગ્રામે શતશોઽથ સહસ્રશઃ। પતિતા એવ મે દૃષ્ટાઃ સંશપ્તકમહારથાઃ
આ જ યુદ્ધમાં, મેં સંશપ્તકોમાંના અનેક મહારથીઓને એકસાથે સૈંકડો-હજારોની સંખ્યામાં પડી જતાં જોયા છે.
સંશપ્તકાંસ્તતો હત્વા ભૂયિષ્ઠા યે વ્યવસ્થિતાઃ। ભગદત્તાય યાહીતિ કૃષ્ણં પાર્થોઽભ્યનોદયત્
પછી સંશપ્તકોને મારીને, જે થોડા બચ્યા હતા, તેમને છોડી પાર્થે કૃષ્ણને કહ્યું: 'હવે, ભગદત્ત પાસે જઈએ!'
યત્તદાનામયજ્જિષ્ણુર્ભરતાનામપાપિનામ્। ધનુઃ ક્ષેમકરં સઙ્ખ્યે દ્વિષતામશ્રુવર્ધનમ્
જે ધનુષ્ય જીષ્ણુએ પાપરહિત ભરતો માટે યુદ્ધમાં ઉપાડ્યું હતું, જે દુશ્મનોના દુઃખ વધારતું અને પોતાના માટે કલ્યાણ આપતું હતું—