તયોસ્તદભવદ્યુદ્ધં રક્ષોગ્રામણિમુખ્યયોઃ। તાદૃગ્યાદૃક્પુરાવૃત્તં શમ્બરામરરાજયોઃ
એ બંને રાક્ષસસેનાના મુખ્ય નેતાઓ વચ્ચે એવું યુદ્ધ થયું, જેવું કદીકાળે શમ્બર અને દેવરાજ વચ્ચે થયું હતું.
એવં દ્વન્દ્વશતાન્યાસન્રથવારણવાજિનામ્। પદાતીનાં ચ ભદ્રં તે તવ તેષાં ચ સઙ્કુલે
એ રીતે, રથ, હાથી, ઘોડા અને પગદળોમાં, તારી અને તેમની બંને સેનામાં, એ ગૂંચવણભર્યા યુદ્ધમાં, સૈંકડો દ્વંદ્વયુદ્ધો થયા.
નૈતાદૃશો દૃષ્ટપૂર્વઃ સઙ્ગ્રામો નૈવ ચ શ્રુતઃ। દ્રોણસ્યાભાવભાવે તુ પ્રસક્તાનાં પરસ્પરમ્
દ્રોણની હાજરીમાં કે ગેરહાજરીમાં, એકબીજાની સામે તીવ્રતાથી યુદ્ધ કરતા, એવો યુદ્ધ neither ક્યારેય જોયો હતો, કે સાંભળ્યો હતો.
ઇદં ઘોરમિદં ચિત્રમિદં રૌદ્રમિતિ પ્રભો। તત્ર યુદ્ધાન્યદૃશ્યન્ત પ્રતતાનિ બહૂનિ ચ
હે પ્રભુ, ત્યાં અનેક યુદ્ધો જોવા મળ્યા—કેટલાક ભયાનક, કેટલાક અદ્ભુત અને કેટલાક અત્યંત ભયાવહ—જે સર્વત્ર ફેલાયેલા હતા.
તેન નાગેન સન્ત્રસ્તા પાણ્ડવાનામનીકિની। સહસાઽભ્યદ્રવદ્રાજન્યત્ર તસ્યૌ વૃકોદરઃ
આ હાથીના આતંકથી પાંડવોની સેના ગભરાઈ ગઈ; ત્યારે ભીમ અચાનક જ ધસી પડ્યો.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા હતં મત્વા વૃકોદરમ્। ભગદત્તં સપાઞ્ચાલ્યઃ સર્વતઃ સમવારયત્
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે, ભીમ મૃત્યુ પામ્યો છે એમ માની, પાંચાલો સાથે ભગદત્તને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધો.
તં રથં રથિનાં શ્રેષ્ઠાઃ પરિવાર્ય પરન્તપાઃ। અવાકિરઞ્શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
શત્રુઓને હરાવનારા શ્રેષ્ઠ રથીઓએ એ રથને ઘેરીને, શતાવધિ અને હજારો તીક્ષ્ણ બાણો વરસાવ્યા.
સ વિઘાતં પૃષત્કાનામઙ્કુશેન સમાહરન્। ક્ષણેન પાણ્ડુપાઞ્જાલાન્વ્યધમત્પર્વતેશ્વરઃ
ભગદત્તે અંકુશથી બાણોની ઝમાવટને અટકાવી, પળમાં જ પાંડવો અને પાંચાલોને વિખેરી નાખ્યા.
તદદ્ભુતમપશ્યામ ભગદત્તસ્ય સંયુગે। તથા વૃદ્ધસ્ય ચરિતં કુઞ્જરેણ વિશામ્પતે
એ યુદ્ધમાં અમે એક અદભુત દૃશ્ય જોયું: વૃદ્ધ ભગદત્તે પોતાના હાથી સાથે જે કૌશલ્ય બતાવ્યું, એ મનુષ્યોના રાજા, અદ્ભુત હતું.
તતો રાજા દશાર્ણાનાં પ્રાગ્જ્યોતિષમુપાદ્રવત્। તિર્યગ્યાતેન નાગેન સમદેનાશુગામિના
પછી દશાર્ણોના રાજાએ પોતાના ઉગ્ર અને ઝડપથી દોડતા, મસ્ત હાથી પર ચડીને, ભગદત્ત સામે તિરછો હુમલો કર્યો.
તયોર્યુદ્ધં સમભવન્નાગયોર્ભીમરૂપયોઃ। સપક્ષયોઃ પર્વતયોર્યથા સદ્રુમયોઃ પુરા
બન્ને ભયાનક હાથીઓ વચ્ચે ભયજનક યુદ્ધ થયું, જાણે જૂના સમયમાં વૃક્ષોથી ઢંકાયેલા બે પાંખવાળા પર્વતો અથડાયા હોય.
પ્રાગ્જ્યોતિષપતેર્નાગઃ સન્નિવૃત્ત્યાપસૃત્ય ચ। પાર્શ્વે દશાર્ણાધિપતેર્ભિત્ત્વા નાગમપાતયત્
પ્રાગ્યોતિષના રાજાના હાથીએ પછડાટ મારી, દશાર્ણના રાજાના હાથીના બાજુમાં ઘૂસી ગયો અને તેને જમીન પર પાડી દીધો.
તોમરૈઃ સૂર્યરશ્મ્યાભૈર્ભગદત્તોઽથ સપ્તભિઃ। જઘાન દ્વિરદસ્થં તં શત્રું પ્રચલિતાસનમ્
પછી ભગદત્તે સૂર્યકિરણ જેવાં તેજસ્વી સાત ભાલાંથી, હાથી પર બેઠેલા પોતાના શત્રુને ઘાયલ કર્યો અને તેને બેઠેલી જગ્યા પરથી હટાડી દીધો.
વ્યવચ્છિદ્ય તુ રાજાનં ભગદત્તં યુધિષ્ઠિરઃ। રથાનીકેન મહતા સર્વતઃ પર્યવારયત્
યુધિષ્ઠિરે રાજાને ભગદત્તથી અલગ કરી, વિશાળ રથોની વ્યૂહરચના કરીને, તેને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધો.
સ કુઞ્જરસ્થો રથિભિઃ શુશુભે સર્વતો વૃતઃ। પર્વતે વનમધ્યસ્થો જ્વલન્નિવ હુતાશનઃ
હાથી પર બેઠેલો ભગદત્ત, ચારેકોર રથીઓથી ઘેરાયેલો, જાણે પર્વતના જંગલમાં પ્રજ્વલિત અગ્નિ જ્યોતાય એમ તેજસ્વી લાગતો હતો.
મણ્ડલં સર્વતઃ શ્લિષ્ટં રથિનામુગ્રધન્વિનામ્। કિરતાં શરવર્ષાણિ સ નાગઃ પર્યવર્તત
ભયાનક ધનુર્ધારીઓએ ચારેકોર ઘેરાયેલા મંડળમાં, તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદ વરસાવતાં, એ હાથી ચક્કર મારી રહ્યો હતો.
તતઃ પ્રાગ્જ્યોતિષો રાજા પરિગૃહ્ય મહાગજમ્। પ્રેષયામાસ સહસા યુયુધાનરથં પ્રતિ
પછી પ્રાગ્યોતિષના રાજાએ પોતાનો મહાન હાથી સંભાળી, અચાનક યુયુધાનના રથ સામે દોડાવ્યો.
આપતન્તં ચ સમ્પ્રેક્ષ્ય નાગં સાત્વતપુઙ્ગવઃ। અવિધ્યત્પઞ્ચભિર્બાણૈઃ શિતૈરાશીવિષોપમૈઃ
હાથીને ધસી આવતો જોઈ, સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ યુધ્ધાએ, પાંચ તીક્ષ્ણ અને ઝેરી સાપ જેવાં બાણો હાથી પર માર્યા.
શિનેઃ પૌત્રસ્ય તુ રથં પરિગૃહ્ય મહાદ્વિપઃ। અભિચિક્ષેપ વેગેન યુયુધાનસ્ત્વપાક્રમત્
પણ એ મહાન હાથીએ શિનીના પૌત્રના રથને પકડી, જોરથી ફેંકી દીધો; યુયુધાન તરત જ કૂદી પડ્યો.
બૃહતઃ સૈન્ધવાનશ્વાન્સમુત્થાપ્યથ સારથિઃ। તસ્થૌ સાત્યકિમાસાદ્ય સમ્પ્લુતસ્તં રથં પ્રતિ
પછી સારથીએ મોટા સિંધુ ઘોડાઓને દોડાવી, સાત્યકી પાસે પહોંચ્યો અને કૂદીને એ રથ સામે ઊભો રહ્યો.
સ તુ લબ્ધ્વાન્તરં નાગસ્ત્વરિતો રથમણ્ડલાત્। નિષ્પતન્સતતં સર્વાન્પરિચિક્ષેપ પાર્થિવાન્
એ હાથીએ ખાલી જગ્યા જોઈને, ઝડપથી રથોના ઘેરાથી બહાર નીકળી ગયો અને સતત બધા રાજાઓને વિખેરી નાખ્યા.
તે ત્વાશુગતિના તેન ત્રાસ્યમાના નરર્ષભાઃ। તમેકં દ્વિરદં સઙ્ખ્યે મેનિરે શતશો દ્વિપાન્
એ ઝડપથી દોડતા હાથીના ભયથી, વીર પુરુષો ડરી ગયા અને એ એક હાથીને યુદ્ધમાં જાણે સો હાથી હોય એમ માનવા લાગ્યા.
તે ગજસ્થેન કાલ્યન્તે ભગદત્તેન પાર્થિવાઃ। ઐરાવતસ્થેન યથા દેવરાજેન દાનવાઃ
ભગદત્તે પોતાના હાથી પર ચઢીને રાજાઓને એવી રીતે પરાજય આપ્યા જેમ દેવરાજે ઐરાવત પર બેઠા દૈત્યોને હરાવ્યા હતા.
તેષાં પ્રદ્રવતાં ભીમઃ પાઞ્ચાલાનામિતસ્તતઃ। ગજવાજિકૃતઃ શબ્દઃ સુમહાન્સમજાયત
પાંચાલો અહીં-અહીંથી ભાગી રહ્યા ત્યારે ભીમ અને હાથી-ઘોડાઓના ગર્જનાથી ભયંકર અવાજ ઊઠ્યો.
ભગદત્તેન સમરે કાલ્યમાનેષુ પાણ્ડુષુ। પ્રાગ્જ્યોતિષમભિક્રુદ્ધઃ પુનર્ભીમઃ સમભ્યયાત્
ભગદત્તે યુદ્ધમાં પાંડવોને ત્રાસ આપતો હતો ત્યારે ભીમ ગુસ્સે થઈને ફરી પ્રાગ્યોતિષના રાજા તરફ દોડી ગયો.
તસ્યાભિદ્રવતો વાહાન્હસ્તમુક્તેન વારિણા। સિક્ત્વા વ્યત્રાસયન્નાગસ્તે પાર્થસહરંસ્તતઃ
ભીમ જ્યારે દોડી રહ્યો હતો ત્યારે હાથીએ પોતાના સુંડમાંથી પાણી છાંટીને પાંડવોના ઘોડાઓને ડરાવી દીધા.
તતસ્તમભ્યયાત્તૂર્ણં રુચિપર્વા કૃતીસુતઃ। સમઘ્નઞ્છરવર્ષેણ રથસ્યોઽન્તકસન્નિભઃ
પછી કૃતીપુત્ર રુચિપર્વણે ઝડપથી આગળ આવી દુશ્મનના રથ પર તીરોની ઝમાવટ વરસાવી, જાણે મૃત્યુ પોતે આવી ગયો હોય.
તતઃ સ રુચિપર્વાણં શરેણાનતપર્વણા। સુપર્વા પર્વતપતિર્નિન્યે વૈવસ્વતક્ષયમ્
પછી પર્વતોના સ્વામી સુપર્વણે અખંડ તીરે રુચિપર્વનને યમલોક પહોંચાડી દીધો.
તસ્મિન્નિપતિતે વીરે સૌભદ્રો દ્રૌપદીસુતઃ। ચેકિતાનો ધૃષ્ટકેતુર્યયુત્સુશ્ચાર્દયન્દ્વિપમ્
એ વીર પડી ગયો ત્યારે સૌભદ્ર, દ્રૌપદીપુત્ર, ચેકિતાન, ધૃષ્ટકેતુ અને યુયુત્સુએ હાથી પર હુમલો કર્યો.
ત એનં શરધારાભિર્ધારાભિરિવ તોયદાઃ। સિષિચુર્ભૈરવાન્નાદાન્વિનદન્તો જિઘાંસવઃ
તેઓએ ઘોર ગર્જના સાથે, જાણે વાદળો વરસાદ વરસાવે તેમ, તીરોની ધારા વરસાવીને તેને ઢાંકી દીધો.