સૌમદત્તિસ્તુ રાજાનં મણિમન્તમતન્દ્રિતમ્। પર્યવારયદાયાન્તં યશો દ્રોણસ્ય વર્ઘયન્
સૌમદત્તિ રાજાએ, મનમાં દ્રોણનું યશ વધારવાની ઈચ્છા રાખીને, એકાગ્રતાપૂર્વક, આગળ વધતા મનિમંત રાજાને રોકી લીધો.
સ સૌમદત્તેસ્ત્વરિતશ્ચિત્રેષ્વસનકેતને। પુનઃ પતાકાં સૂતં ચચ્છત્રં ચાપાતયદ્રથાત્
પછી, એ અદ્ભુત યુદ્ધમાં, સૌમદત્તિએ ઝડપથી મનિમંતના રથ પરથી તેની ધ્વજ, સારથી અને છત્ર નીચે પાડી દીધા.
અથાપ્લુત્ય રથાત્તૂર્ણં યૂપકેતુરમિત્રહા। સાશ્વસૂતધ્વજરથં તં ચકર્ત વરાસિના
પછી યુપકેતુ, શત્રુઓનો વિનાશક, તરત જ પોતાના રથમાંથી કૂદી પડ્યો અને ઉત્તમ તલવાર વડે એ રથને, તેના ઘોડા, સારથી અને ધ્વજ સહિત કાપી નાખ્યો.
રથં ચ સ્વં સમાસ્થાય ધનુરાદાય ચાપરમ્। સ્વયં યચ્છન્હયાન્રાજન્વ્યધમત્પાણ્ડવીં ચમૂમ્
પછી તેણે પોતાનો રથ ચઢી, બીજું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું, પોતે જ ઘોડા હાંકી અને પાંડવોની સેના પર આક્રમણ કર્યું.
પાણ્ડ્યમિન્દ્રમિવાયાન્તમસુરાન્પ્રતિ દુર્જયમ્। સમર્થઃ સાયકૌઘેન વૃષસેનો ન્યવારયત્
વૃષસેનાએ, જે અપરાજેય અને શક્તિશાળી હતો, અસુરો સામે ઈન્દ્ર જેવો પાંડ્ય રાજા આગળ વધતો હતો, તેને તીરોની ધારા વડે રોકી દીધો.
અથાજગામ હૈડિમ્બો મહામાયો મહાબલઃ। પિતૄણાં હિતમન્વિચ્છન્દહન્કૌરવવાહિનીમ્
પછી હિડીંબપુત્ર, મહાન માયાવાન અને બલવાન, પોતાના પિતૃઓના કલ્યાણ માટે, કૌરવોની સેના પર તૂટી પડ્યો.
ગદાપરિઘનિસ્ત્રિંશપટ્ટસાયોઘનોપલૈઃ। કડઙ્ગરૈર્ભુશુણ્ડીભિઃ પ્રાસૈસ્તોમરસાયકૈઃ
તે ગદા, લોખંડના મુગડા, તલવાર, પટ્ટા, ભારે મુગડા, કાંટાવાળા મુગડા, ભાલા, ટોમરા અને તીરો વડે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો.
મુસલૈર્મુદ્ગરૈશ્ચક્રૈર્ન્ભિણ્ડિપાલપરશ્વથૈઃ। પાંસુવાતાગ્નિસલિલૈર્ભસ્મલોષ્ઠતૃણદ્રુમૈઃ
મુસળ, મોગરી, ચક્ર, ગોપદંડ, કુહાડી, ધૂળ, પવન, અગ્નિ, પાણી, રાખ, માટી, ઘાસ અને વૃક્ષો વડે પણ તેણે યુદ્ધ કર્યું.
આતુદન્પ્રરુજન્ભઞ્જન્નિઘ્નન્વિદ્રાવયન્ક્ષિપન્। સેનાં વિભીષયન્નાયાદ્દોણપ્રેપ્સુર્ઘટોત્કચઃ
આ રીતે ઘાયલ કરીને, તોડીને, મારીને, હાંકી કાઢીને અને ફેંકીને, આખી સેના ડરાવી, ઘટોત્કચ દ્રોણને શોધવા આગળ વધ્યો.
તં તુ નાનાપ્રહરણૈર્નાનાયુદ્ધવિશેષણૈઃ। રાક્ષસં રાક્ષસઃ ક્રુદ્ધઃ સમાજઘ્ને હ્યલમ્બુસઃ
પછી અલંબુસ નામના રાક્ષસે, ક્રોધથી ભરાઈ, અનેક શસ્ત્રો અને વિવિધ યુદ્ધકૌશલ્ય વડે એ રાક્ષસ (ઘટોત્કચ) પર આક્રમણ કર્યું.
તયોસ્તદભવદ્યુદ્ધં રક્ષોગ્રામણિમુખ્યયોઃ। તાદૃગ્યાદૃક્પુરાવૃત્તં શમ્બરામરરાજયોઃ
એ બંને રાક્ષસસેનાના મુખ્ય નેતાઓ વચ્ચે એવું યુદ્ધ થયું, જેવું કદીકાળે શમ્બર અને દેવરાજ વચ્ચે થયું હતું.
એવં દ્વન્દ્વશતાન્યાસન્રથવારણવાજિનામ્। પદાતીનાં ચ ભદ્રં તે તવ તેષાં ચ સઙ્કુલે
એ રીતે, રથ, હાથી, ઘોડા અને પગદળોમાં, તારી અને તેમની બંને સેનામાં, એ ગૂંચવણભર્યા યુદ્ધમાં, સૈંકડો દ્વંદ્વયુદ્ધો થયા.
નૈતાદૃશો દૃષ્ટપૂર્વઃ સઙ્ગ્રામો નૈવ ચ શ્રુતઃ। દ્રોણસ્યાભાવભાવે તુ પ્રસક્તાનાં પરસ્પરમ્
દ્રોણની હાજરીમાં કે ગેરહાજરીમાં, એકબીજાની સામે તીવ્રતાથી યુદ્ધ કરતા, એવો યુદ્ધ neither ક્યારેય જોયો હતો, કે સાંભળ્યો હતો.
ઇદં ઘોરમિદં ચિત્રમિદં રૌદ્રમિતિ પ્રભો। તત્ર યુદ્ધાન્યદૃશ્યન્ત પ્રતતાનિ બહૂનિ ચ
હે પ્રભુ, ત્યાં અનેક યુદ્ધો જોવા મળ્યા—કેટલાક ભયાનક, કેટલાક અદ્ભુત અને કેટલાક અત્યંત ભયાવહ—જે સર્વત્ર ફેલાયેલા હતા.
તેન નાગેન સન્ત્રસ્તા પાણ્ડવાનામનીકિની। સહસાઽભ્યદ્રવદ્રાજન્યત્ર તસ્યૌ વૃકોદરઃ
આ હાથીના આતંકથી પાંડવોની સેના ગભરાઈ ગઈ; ત્યારે ભીમ અચાનક જ ધસી પડ્યો.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા હતં મત્વા વૃકોદરમ્। ભગદત્તં સપાઞ્ચાલ્યઃ સર્વતઃ સમવારયત્
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે, ભીમ મૃત્યુ પામ્યો છે એમ માની, પાંચાલો સાથે ભગદત્તને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધો.
તં રથં રથિનાં શ્રેષ્ઠાઃ પરિવાર્ય પરન્તપાઃ। અવાકિરઞ્શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
શત્રુઓને હરાવનારા શ્રેષ્ઠ રથીઓએ એ રથને ઘેરીને, શતાવધિ અને હજારો તીક્ષ્ણ બાણો વરસાવ્યા.
સ વિઘાતં પૃષત્કાનામઙ્કુશેન સમાહરન્। ક્ષણેન પાણ્ડુપાઞ્જાલાન્વ્યધમત્પર્વતેશ્વરઃ
ભગદત્તે અંકુશથી બાણોની ઝમાવટને અટકાવી, પળમાં જ પાંડવો અને પાંચાલોને વિખેરી નાખ્યા.
તદદ્ભુતમપશ્યામ ભગદત્તસ્ય સંયુગે। તથા વૃદ્ધસ્ય ચરિતં કુઞ્જરેણ વિશામ્પતે
એ યુદ્ધમાં અમે એક અદભુત દૃશ્ય જોયું: વૃદ્ધ ભગદત્તે પોતાના હાથી સાથે જે કૌશલ્ય બતાવ્યું, એ મનુષ્યોના રાજા, અદ્ભુત હતું.
તતો રાજા દશાર્ણાનાં પ્રાગ્જ્યોતિષમુપાદ્રવત્। તિર્યગ્યાતેન નાગેન સમદેનાશુગામિના
પછી દશાર્ણોના રાજાએ પોતાના ઉગ્ર અને ઝડપથી દોડતા, મસ્ત હાથી પર ચડીને, ભગદત્ત સામે તિરછો હુમલો કર્યો.
તયોર્યુદ્ધં સમભવન્નાગયોર્ભીમરૂપયોઃ। સપક્ષયોઃ પર્વતયોર્યથા સદ્રુમયોઃ પુરા
બન્ને ભયાનક હાથીઓ વચ્ચે ભયજનક યુદ્ધ થયું, જાણે જૂના સમયમાં વૃક્ષોથી ઢંકાયેલા બે પાંખવાળા પર્વતો અથડાયા હોય.
પ્રાગ્જ્યોતિષપતેર્નાગઃ સન્નિવૃત્ત્યાપસૃત્ય ચ। પાર્શ્વે દશાર્ણાધિપતેર્ભિત્ત્વા નાગમપાતયત્
પ્રાગ્યોતિષના રાજાના હાથીએ પછડાટ મારી, દશાર્ણના રાજાના હાથીના બાજુમાં ઘૂસી ગયો અને તેને જમીન પર પાડી દીધો.
તોમરૈઃ સૂર્યરશ્મ્યાભૈર્ભગદત્તોઽથ સપ્તભિઃ। જઘાન દ્વિરદસ્થં તં શત્રું પ્રચલિતાસનમ્
પછી ભગદત્તે સૂર્યકિરણ જેવાં તેજસ્વી સાત ભાલાંથી, હાથી પર બેઠેલા પોતાના શત્રુને ઘાયલ કર્યો અને તેને બેઠેલી જગ્યા પરથી હટાડી દીધો.
વ્યવચ્છિદ્ય તુ રાજાનં ભગદત્તં યુધિષ્ઠિરઃ। રથાનીકેન મહતા સર્વતઃ પર્યવારયત્
યુધિષ્ઠિરે રાજાને ભગદત્તથી અલગ કરી, વિશાળ રથોની વ્યૂહરચના કરીને, તેને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધો.
સ કુઞ્જરસ્થો રથિભિઃ શુશુભે સર્વતો વૃતઃ। પર્વતે વનમધ્યસ્થો જ્વલન્નિવ હુતાશનઃ
હાથી પર બેઠેલો ભગદત્ત, ચારેકોર રથીઓથી ઘેરાયેલો, જાણે પર્વતના જંગલમાં પ્રજ્વલિત અગ્નિ જ્યોતાય એમ તેજસ્વી લાગતો હતો.
મણ્ડલં સર્વતઃ શ્લિષ્ટં રથિનામુગ્રધન્વિનામ્। કિરતાં શરવર્ષાણિ સ નાગઃ પર્યવર્તત
ભયાનક ધનુર્ધારીઓએ ચારેકોર ઘેરાયેલા મંડળમાં, તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદ વરસાવતાં, એ હાથી ચક્કર મારી રહ્યો હતો.
તતઃ પ્રાગ્જ્યોતિષો રાજા પરિગૃહ્ય મહાગજમ્। પ્રેષયામાસ સહસા યુયુધાનરથં પ્રતિ
પછી પ્રાગ્યોતિષના રાજાએ પોતાનો મહાન હાથી સંભાળી, અચાનક યુયુધાનના રથ સામે દોડાવ્યો.
આપતન્તં ચ સમ્પ્રેક્ષ્ય નાગં સાત્વતપુઙ્ગવઃ। અવિધ્યત્પઞ્ચભિર્બાણૈઃ શિતૈરાશીવિષોપમૈઃ
હાથીને ધસી આવતો જોઈ, સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ યુધ્ધાએ, પાંચ તીક્ષ્ણ અને ઝેરી સાપ જેવાં બાણો હાથી પર માર્યા.
શિનેઃ પૌત્રસ્ય તુ રથં પરિગૃહ્ય મહાદ્વિપઃ। અભિચિક્ષેપ વેગેન યુયુધાનસ્ત્વપાક્રમત્
પણ એ મહાન હાથીએ શિનીના પૌત્રના રથને પકડી, જોરથી ફેંકી દીધો; યુયુધાન તરત જ કૂદી પડ્યો.
બૃહતઃ સૈન્ધવાનશ્વાન્સમુત્થાપ્યથ સારથિઃ। તસ્થૌ સાત્યકિમાસાદ્ય સમ્પ્લુતસ્તં રથં પ્રતિ
પછી સારથીએ મોટા સિંધુ ઘોડાઓને દોડાવી, સાત્યકી પાસે પહોંચ્યો અને કૂદીને એ રથ સામે ઊભો રહ્યો.