તતો યુધિષ્ઠિરઃ ક્ષિપ્રં ગુરુતો રાજસત્તમઃ। અપાયાઞ્જવનૈરશ્વૈઃ પાઞ્ચાલ્યો દ્રોણમભ્યયાત્
પછી રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે ઝડપથી પોતાના ઝડપી ઘોડાઓ સાથે પાછો ખેંચાઈ ગયો; પાંડવ પક્ષના રાજકુમારે દ્રોણ સામે આગળ વધ્યો.
તં દ્રોણઃ સધનુષ્કં તુ સાશ્વયન્તારમાક્ષિણોત્। સ હતઃ પ્રાપતદ્ભૂમૌ રથાજ્જ્યોતિરિવામ્બરાત્। `હત્વા તં વિબભૌ દ્રોણઃ કુરુભિઃ પરિવારિતઃ
દ્રોણે તેને ધનુષ્ય સાથે, રથચાલક અને ઘોડાઓ સહિત ઘાયલ કર્યા; એ મૃત્યુ પામીને રથમાંથી જમીન પર પડ્યો, જેમ તારો આકાશમાંથી પડે છે. તેને મારીને દ્રોણ કૌરવોની વચ્ચે તેજસ્વી દેખાયો.
વાર્ધક્ષેમિસ્તુ વાર્ષ્ણેયો દ્રોણં વિદ્ધ્વા શરોત્તમૈઃ। નવભિશ્ચ મહીપાલઃ પુનર્વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ
વૃષ્ણિવંશી વાર્ધક્ષેમીએ શ્રેષ્ઠ બાણોથી દ્રોણને ઘાયલ કર્યો, અને પછી રાજાએ તેને પાંચ વધુ બાણો મારીને ઘાયલ કર્યો.
સ સાત્યકિશ્ચતુષ્ષષ્ટ્યા રાજન્વિવ્યાધ સાયકૈઃ। સુચિત્રો દશભિર્બાણૈર્દ્રોણં વિદ્વ્વાઽનદદ્બલી
રાજા, સાત્યકીએ ચૌસઠ બાણોથી દ્રોણને ઘાયલ કર્યો અને સુચિત્રે પણ દસ સારા બાણો મારીને દ્રોણને ઘાયલ કર્યો.
તં દ્રોણઃ સમરે રાજઞ્શરવર્ષૈરવાકિરત્। અપાતયત્તયો દ્રોણઃ સુચિત્રં સહસારથિમ્
રાજા, દ્રોણે યુદ્ધમાં તેના પર બાણોની વરસાદ વરસાવી, અને દ્રોણે સુચિત્ર તથા તેના રથચાલકને પણ ધરાશાયી કર્યા.
સાશ્વં ચ સમરે રાજન્હતો વૈ પ્રાપતત્ક્ષિતૌ। પાત્યમાનો મહારાજ બભૌ જ્યોતિરિવામ્બરાત્
યુદ્ધમાં તેના ઘોડા મારાયા પછી, રાજા, તે જમીન પર પડી ગયો; પડતો પડતો મહારાજા, તે આકાશમાંથી પડતા તારાની જેમ તેજસ્વી લાગતો હતો.
તસ્મિન્હતે રાજપુત્રે પાઞ્ચાલાનાં યશસ્કરે। હત દ્રોણં હત દ્રોણમિત્યાસીન્નિઃસ્વનો મહાન્
પાંચાલ વંશના ગૌરવરૂપ રાજકુમારના મૃત્યુ પછી, બધાએ મોટો હાકારો કર્યો: 'દ્રોણ મારાયો! દ્રોણ મારાયો!'
તાંસ્તથા ભૃશસંરબ્ધાન્પાઞ્ચાલાન્મત્સ્યકેકયાન્। સૃઞ્જયાન્પાણ્ડવાંશ્ચૈવ દ્રોણો વ્યક્ષોભયદ્બલી
પછી શક્તિશાળી દ્રોણે ખૂબ જ ગુસ્સે થયેલા પાંચાલ, મત્સ્ય, કૈકય, શ્રુંજય અને પાંડવોને હલાવી નાખ્યા.
સાત્યકિં ચેકિતાનં ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશિખણ્ડિનૌ। વાર્ધક્ષેમિં ચૈત્રસેનિં સેનાબિન્દું સુવર્ચસમ્
દ્રોણે સાત્યકી, ચેકિતાન, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડીન, વાર્ધક્ષેમી, ચૈત્રસેની, સેનાબિંદુ અને સુવર્ચસને પરાજય આપ્યો.
એતાંશ્ચાન્યાંશ્ચ સુબહૂન્નાનાજનપદેશ્વરાન્। સર્વાન્દ્રોણોઽજયદ્યુદ્ધે કુરુભિઃ પરિવારિતઃ
અને અનેક અન્ય વિવિધ પ્રદેશોના રાજાઓને પણ, કૌરવોની ઘેરાબંધીમાં રહેલા દ્રોણે યુદ્ધમાં હરાવ્યા.
તાવકાશ્ચ મહારાજ જયં લબ્ધ્વા મહાહવે। પાણ્ડવેયાન્રણે જઘ્નુર્દ્રવમાણાન્સમન્તતઃ
મહારાજા, તમારી સેના મહાયુદ્ધમાં વિજય મેળવીને, ચારેય બાજુથી પાંડુપુત્રોને ભાગતા જોઈને મારવા લાગી.
તે દાનવા ઇવેન્દ્રેણ વધ્યમાના મહાત્મના। પાઞ્ચાલાઃ કેકયા માત્સ્યાઃ સમકમ્પન્ત ભારત
મહાન આત્માવાળા ઇન્દ્રના હાથોથી દાનવો જેમ મારાતા, એમ પાંચાલ, કૈકય અને મત્સ્ય પણ ડરીને કાંપી ઉઠ્યા, હે ભારત.
સમનુપ્રાપ્તકૃચ્છ્રોઽહં મોહં પરમમાગતઃ। ભીષ્મદ્રોણૌ હતૌ શ્રુત્વા નાહં જીવિતુમુત્સહે
હું ભારે દુઃખ અને મૂંઝવણમાં આવી ગયો છું; ભીષ્મ અને દ્રોણના મૃત્યુની વાત સાંભળી, હવે મને જીવવું જ ગમતું નથી.
યન્માં ક્ષત્તાઽબ્રવીત્તાત પ્રપશ્યન્પુત્રગૃદ્ધિનમ્। દુર્યોધનેન તત્સર્વં પ્રાપ્તં સૂત મયા સહ
મારા પુત્ર માટેની લાલચ જોઈને વિદુરે જે મને કહ્યું હતું, એ બધું દુર્યોધન અને મારી સાથે હવે સાચું પડ્યું છે, હે સૂત.
નૃશંસં તુ પરં તાત ત્યક્ત્વા દુર્યોધનં યદિ। પુત્રશેષં ચિકીર્ષેયં કૃત્સ્નં ન મરણં વ્રજેત્
હે પ્રિય, જો હું દુર્યોધનને છોડી, બાકી રહેલા પુત્રોને બચાવવાનો પ્રયાસ કરતો, તો મને આટલી મોટી વિનાશ ન ભોગવવી પડત.
યો હિ ધર્મં પરિત્યજ્ય ભવત્યર્થપરો નરઃ। સોઽસ્માચ્ચ હીયતે લોકાત્ક્ષુદ્રભાવં ચ ગચ્છતિ
જે માણસ ધર્મને છોડીને ફક્ત લાભ માટે ચાલે છે, તે આ દુનિયા અને પરલોક બંનેમાંથી વંચિત થાય છે અને નીચ સ્થિતિમાં જાય છે.
અદ્ય ચાપ્યસ્ય રાષ્ટ્રસ્ય કૃતોચ્છેદસ્ય સઞ્જય। અવશેષં ન પશ્યામિ કકુદે મૃદિતે સતિ
હવે, હે સંજય, આ રાજ્યનો નાશ થઈ ગયો છે, મુખ્ય નેતા મારાયા પછી મને ક્યાંય કંઈ બચ્યું છે એવું દેખાતું નથી.
કથં સ્યાદવશેષો હિ ધુર્યયોરભ્યતીતયોઃ। યૌ નિત્યમુપજીવામઃ ક્ષમિણૌ પુરુષર્ષભૌ
જ્યારે એ બે મહાન નેતાઓ, જેઓ પર આપણે હંમેશાં આધાર રાખતા, હવે નથી, ત્યારે શું કશું બચી શકે?
વ્યક્તમેવ ચ મે શંસ યથા યુદ્ધમવર્તત। કેઽયુધ્યન્કે વ્યપાકુર્વન્કે ક્ષુદ્રાઃ પ્રાદ્રવન્ભયાત્
મને સ્પષ્ટ રીતે કહો કે યુદ્ધ કેવી રીતે ચાલ્યું—કોણ લડ્યા, કોણ પાછા ફર્યા અને ડરથી કોણ ભાગી ગયા.
ધનુઞ્જયં ચ મે શંસ યદ્યચ્ચક્રે રથર્ષભઃ। તસ્માદ્ભયં નો ભૂયિષ્ઠં ભ્રાતૃવ્યાચ્ચ વૃકોદરાત્
મને ધનંજય વિશે પણ કહો—એ રથવીરએ શું કર્યું? કેમ કે અમારું સૌથી મોટું ભય તો એ અને અમારા દુશ્મન ભીમથી જ હતું.
યથાઽસીચ્ચ નિવૃત્તેષુ પાણ્ડવેયેષુ સઞ્જય। મમ સૈન્યાવશેષસ્ય સન્નિપાતઃ સુદારુણઃ
સંજય, જ્યારે પાંડુપુત્રોએ યુદ્ધમાંથી પાંદડા ખેંચી લીધા, ત્યારે મારી બચેલી સેના કેવી રીતે ભયાનક રીતે ભેગી થઈ?
કથં ચ વો મનસ્તાત નિવૃત્તેષ્વભવત્તદા। મામકાનાં ચ યે શૂરાઃ કે કાંસ્તત્ર ન્યવારયન્
એ સમયે, બેટા, જ્યારે પાંડવો પાછા ફર્યા, ત્યારે તમારું મન કેમ હતું? મારી સેના માંથી કયા વીરોએ હિંમતથી ટકી રહ્યા અને કોને રોક્યા?
તં ધર્મરાજો બહુભિર્મર્મભિદ્ભિરવાકિરત્। મદ્રેશસ્તં ચતુઃષષ્ટ્યા શરૈર્વિદ્ધ્વાઽનદદ્ભૃશમ્
પછી ધર્મરાજએ અનેક તીખા બાણોથી મધ્રરાજ પર વરસાદ કર્યો, અને મધ્રરાજે પણ ચોસઠ બાણો મારીને જોરથી ગર્જના કરી.
તસ્ય નાનદતઃ કેતુમુચ્ચકર્ત ચ કાર્મુકમ્। ક્ષુરાભ્યાં પાણ્ડવો જ્યેષ્ઠસ્તત ઉચ્ચુક્રુશુર્જનાઃ
તે ગર્જના કરતા, સૌથી મોટા પાંડવે બે તીખા કાપતા બાણોથી મધ્રરાજનું ધ્વજ અને ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું, ત્યારે બધા યોદ્ધાઓએ જોરદાર જયઘોષ કર્યો.
તથૈવ રાજા બાહ્લીકો રાજાનં દ્રુપદં શરૈઃ। આદ્રવન્તં સહાનીકઃ સહાનીકં ન્યવારયત્
એ જ રીતે, બાહ્લીક રાજાએ પણ પોતાના સૈન્ય સાથે આગળ વધતા દ્રુપદ રાજાને તીક્ષ્ણ બાણોથી રોકી દીધો.
તદ્યુદ્ધમભવદ્ધોરં વૃદ્ધયોઃ સહસેનયોઃ। યથા મહાયૂથપયોર્દ્વિપયોઃ સમ્પ્રભિન્નયોઃ
એ વૃદ્ધ રાજાઓ અને તેમની સેનાઓ વચ્ચેનું યુદ્ધ એટલું ભયાનક હતું, જાણે બે મહાન અને ઉગ્ર હાથીઓ ટકરાઈ રહ્યા હોય.
વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ વિરાટં મત્સ્યમાર્ચ્છતામ્। સહસૈન્યૌ સહાનીકં યથેન્દ્રાગ્ની પુરા બલિમ્
અવન્તિના વિંદ અને અનુવિંદે પોતાના સૈન્ય સાથે મત્સ્યરાજ વિરાટ પર હુમલો કર્યો, જેમ ઈન્દ્ર અને અગ્નિએ પહેલા બલિ પર કર્યો હતો.
તદુત્પિઞ્જલકં યુદ્ધમાસીદ્દેવાસુરોપમમ્। મત્સ્યાનાં કેકયૈઃ સાર્ધમભીતાશ્વરથદ્વિપમ્
એ યુદ્ધ એટલું ઉગ્ર અને ગજઘંટ હતું કે, મત્સ્ય અને કૈકયોની સેના, નિર્ભય ઘોડા, રથ અને હાથીઓ સાથે, જાણે દેવો અને અસુરો વચ્ચે યુદ્ધ ચાલે છે.
નાકુલિં તુ શતાનીકં ભૂતકર્મા સભાપતિઃ। અસ્યન્તમિષુજાલાનિ યાન્તં દ્રોણાદવારયત્
નકુલપુત્ર શતાનિક તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદ સાથે દ્રોણ તરફ વધી રહ્યો હતો, ત્યારે સભાપતિ ભૂતકર્માએ તેને રોકી લીધો.
તતો નકુલદાયાદસ્ત્રિભિર્ભલ્લૈઃ સુસંશિતૈઃ। ચક્રે વિબાહુશિરસં ભૂતકર્માણમાહવે
પછી નકુલના વંશજએ ત્રણ સુચોક્કસ પહોળા બાણોથી યુદ્ધમાં ભૂતકર્માનું હાથ અને માથું ભેદી નાખ્યું.