તં તુ શૂરં મહેષ્વાસં તાવકાઽભ્યુદ્યતાયુધાઃ। રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ સમન્તાત્પર્યવારયન્
પણ તારા લોકો, રાજાઓ અને રાજકુમારો, શસ્ત્રો સાથે તૈયાર થઈને, એ મહાન ધનુર્ધર દ્રોણને સર્વત્રથી ઘેરી લીધા.
શિખણ્ડી તુ તતો દ્રોણં પઞ્ચભિર્નતપર્વભિઃ। ક્ષત્રવર્મા ચ વિંશત્યા વસુદાનશ્ચ પઞ્ચભિઃ
પછી શિખંડીએ દ્રોણને પાંચ તીક્ષ્ણ બાણો મારીને ઘાયલ કર્યો; ક્ષત્રવર્માએ વીસ બાણો અને વસુદાને પાંચ બાણો હાંકી.
ઉત્તમૌજાસ્ત્રિભિર્બાણૈઃ ક્ષત્રદેવશ્ચ સપ્તભિઃ। સાત્યકિશ્ચ શતેનાજૌ યુધામન્યુસ્તથાઽષ્ટભિઃ
ઉત્તમૌજાએ ત્રણ બાણો, ક્ષત્રદેવએ સાત, સાક્યે યુદ્ધમાં સત્યકીએ સો બાણો અને યુધામન્યુએ આઠ બાણો માર્યા.
યુધિષ્ઠિરો દ્વાદશભિર્દ્રોણં વિવ્યાધ સાયકૈઃ। ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ દશભિશ્ચેકિતાનસ્ત્રિભિઃ શરૈઃ
યુધિષ્ઠિરે દ્રોણને બાર બાણો માર્યા; ધૃષ્ટદ્યુમ્ને દસ અને ચેકિતાને ત્રણ બાણો હાંકી.
તતો દ્રોણઃ સત્યસન્ધઃ પ્રભિન્ન ઇવ કુઞ્જરઃ। અભ્યતીત્ય સ્થાનીકં દૃઢસેનમપાતયત્
પછી સત્યનિષ્ઠ દ્રોણ, ઘાયલ હાથીની જેમ, સૈન્યની પંક્તિઓ પાર કરીને દૃઢસેનને પછાડી દીધો.
તતો રાજાનમાસાદ્ય પ્રહરન્તમભીતવત્। અવિધ્યન્નવભિઃ ક્ષેમં સ હતઃપ્રાપતદ્રથાત્
પછી, નિર્ભયતાથી લડતા રાજાને નજીક જઈને, દ્રોણે નવ બાણો મારી ઘાયલ કર્યો અને એ રાજા રથમાંથી પડી ગયો.
સ મધ્યં પ્રાપ્ય સૈન્યાનાં સર્વાઃ પ્રવિચરન્દિશઃ। ત્રાતા હ્યભવદન્યેષાં ન ત્રાતવ્યઃ કથંચન
એ સૈન્યના મધ્યમાં પહોંચી, ચારેય દિશામાં ફરતો રહ્યો; બીજાઓનો રક્ષક બન્યો, પણ કોઈ પણ રીતે પોતે બચી શક્યો નહીં.
શિખણ્ડિનં દ્વાદશભિર્વિંશત્યા ચોત્તમૌજસમ્। વસુદાનં ચ ભલ્લેન પ્રૈષયદ્યમસાદનમ્
શિખંડીને બાર બાણો, ઉત્તમૌજાને વીસ બાણો અને વસુદાને પહોળા બાણથી યમલોક મોકલી દીધો.
અશીત્યા ક્ષત્રવર્માણં ષડ્વિંશત્યા સુદક્ષિણમ્। ક્ષત્રદેવં તુ ભલ્લેન રથનીડાડપાતયત્
ક્ષત્રવર્માને એંસી બાણો, સુદક્ષિણને છવીસ બાણો મારી ઘાયલ કર્યા; અને ક્ષત્રદેવને પહોળા બાણથી રથમાંથી નીચે પાડી દીધો.
યુધામન્યું ચતુઃષષ્ટ્યા ત્રિંશતા ચૈવ સાત્યકિમ્। વિદ્ધ્વા રુક્મરથસ્તૂર્ણં યુધિષ્ઠિરમુપાદ્રવત્
યુધામન્યુને ચોસઠ બાણો અને સત્યકીને ત્રીસ બાણો મારી ઘાયલ કર્યા; પછી પોતાનો સોનાનો રથ ઝડપથી ચલાવીને યુધિષ્ઠિર પાસે પહોંચ્યો.
તતો યુધિષ્ઠિરઃ ક્ષિપ્રં ગુરુતો રાજસત્તમઃ। અપાયાઞ્જવનૈરશ્વૈઃ પાઞ્ચાલ્યો દ્રોણમભ્યયાત્
પછી રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે ઝડપથી પોતાના ઝડપી ઘોડાઓ સાથે પાછો ખેંચાઈ ગયો; પાંડવ પક્ષના રાજકુમારે દ્રોણ સામે આગળ વધ્યો.
તં દ્રોણઃ સધનુષ્કં તુ સાશ્વયન્તારમાક્ષિણોત્। સ હતઃ પ્રાપતદ્ભૂમૌ રથાજ્જ્યોતિરિવામ્બરાત્। `હત્વા તં વિબભૌ દ્રોણઃ કુરુભિઃ પરિવારિતઃ
દ્રોણે તેને ધનુષ્ય સાથે, રથચાલક અને ઘોડાઓ સહિત ઘાયલ કર્યા; એ મૃત્યુ પામીને રથમાંથી જમીન પર પડ્યો, જેમ તારો આકાશમાંથી પડે છે. તેને મારીને દ્રોણ કૌરવોની વચ્ચે તેજસ્વી દેખાયો.
વાર્ધક્ષેમિસ્તુ વાર્ષ્ણેયો દ્રોણં વિદ્ધ્વા શરોત્તમૈઃ। નવભિશ્ચ મહીપાલઃ પુનર્વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ
વૃષ્ણિવંશી વાર્ધક્ષેમીએ શ્રેષ્ઠ બાણોથી દ્રોણને ઘાયલ કર્યો, અને પછી રાજાએ તેને પાંચ વધુ બાણો મારીને ઘાયલ કર્યો.
સ સાત્યકિશ્ચતુષ્ષષ્ટ્યા રાજન્વિવ્યાધ સાયકૈઃ। સુચિત્રો દશભિર્બાણૈર્દ્રોણં વિદ્વ્વાઽનદદ્બલી
રાજા, સાત્યકીએ ચૌસઠ બાણોથી દ્રોણને ઘાયલ કર્યો અને સુચિત્રે પણ દસ સારા બાણો મારીને દ્રોણને ઘાયલ કર્યો.
તં દ્રોણઃ સમરે રાજઞ્શરવર્ષૈરવાકિરત્। અપાતયત્તયો દ્રોણઃ સુચિત્રં સહસારથિમ્
રાજા, દ્રોણે યુદ્ધમાં તેના પર બાણોની વરસાદ વરસાવી, અને દ્રોણે સુચિત્ર તથા તેના રથચાલકને પણ ધરાશાયી કર્યા.
સાશ્વં ચ સમરે રાજન્હતો વૈ પ્રાપતત્ક્ષિતૌ। પાત્યમાનો મહારાજ બભૌ જ્યોતિરિવામ્બરાત્
યુદ્ધમાં તેના ઘોડા મારાયા પછી, રાજા, તે જમીન પર પડી ગયો; પડતો પડતો મહારાજા, તે આકાશમાંથી પડતા તારાની જેમ તેજસ્વી લાગતો હતો.
તસ્મિન્હતે રાજપુત્રે પાઞ્ચાલાનાં યશસ્કરે। હત દ્રોણં હત દ્રોણમિત્યાસીન્નિઃસ્વનો મહાન્
પાંચાલ વંશના ગૌરવરૂપ રાજકુમારના મૃત્યુ પછી, બધાએ મોટો હાકારો કર્યો: 'દ્રોણ મારાયો! દ્રોણ મારાયો!'
તાંસ્તથા ભૃશસંરબ્ધાન્પાઞ્ચાલાન્મત્સ્યકેકયાન્। સૃઞ્જયાન્પાણ્ડવાંશ્ચૈવ દ્રોણો વ્યક્ષોભયદ્બલી
પછી શક્તિશાળી દ્રોણે ખૂબ જ ગુસ્સે થયેલા પાંચાલ, મત્સ્ય, કૈકય, શ્રુંજય અને પાંડવોને હલાવી નાખ્યા.
સાત્યકિં ચેકિતાનં ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશિખણ્ડિનૌ। વાર્ધક્ષેમિં ચૈત્રસેનિં સેનાબિન્દું સુવર્ચસમ્
દ્રોણે સાત્યકી, ચેકિતાન, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડીન, વાર્ધક્ષેમી, ચૈત્રસેની, સેનાબિંદુ અને સુવર્ચસને પરાજય આપ્યો.
એતાંશ્ચાન્યાંશ્ચ સુબહૂન્નાનાજનપદેશ્વરાન્। સર્વાન્દ્રોણોઽજયદ્યુદ્ધે કુરુભિઃ પરિવારિતઃ
અને અનેક અન્ય વિવિધ પ્રદેશોના રાજાઓને પણ, કૌરવોની ઘેરાબંધીમાં રહેલા દ્રોણે યુદ્ધમાં હરાવ્યા.
તાવકાશ્ચ મહારાજ જયં લબ્ધ્વા મહાહવે। પાણ્ડવેયાન્રણે જઘ્નુર્દ્રવમાણાન્સમન્તતઃ
મહારાજા, તમારી સેના મહાયુદ્ધમાં વિજય મેળવીને, ચારેય બાજુથી પાંડુપુત્રોને ભાગતા જોઈને મારવા લાગી.
તે દાનવા ઇવેન્દ્રેણ વધ્યમાના મહાત્મના। પાઞ્ચાલાઃ કેકયા માત્સ્યાઃ સમકમ્પન્ત ભારત
મહાન આત્માવાળા ઇન્દ્રના હાથોથી દાનવો જેમ મારાતા, એમ પાંચાલ, કૈકય અને મત્સ્ય પણ ડરીને કાંપી ઉઠ્યા, હે ભારત.
સમનુપ્રાપ્તકૃચ્છ્રોઽહં મોહં પરમમાગતઃ। ભીષ્મદ્રોણૌ હતૌ શ્રુત્વા નાહં જીવિતુમુત્સહે
હું ભારે દુઃખ અને મૂંઝવણમાં આવી ગયો છું; ભીષ્મ અને દ્રોણના મૃત્યુની વાત સાંભળી, હવે મને જીવવું જ ગમતું નથી.
યન્માં ક્ષત્તાઽબ્રવીત્તાત પ્રપશ્યન્પુત્રગૃદ્ધિનમ્। દુર્યોધનેન તત્સર્વં પ્રાપ્તં સૂત મયા સહ
મારા પુત્ર માટેની લાલચ જોઈને વિદુરે જે મને કહ્યું હતું, એ બધું દુર્યોધન અને મારી સાથે હવે સાચું પડ્યું છે, હે સૂત.
નૃશંસં તુ પરં તાત ત્યક્ત્વા દુર્યોધનં યદિ। પુત્રશેષં ચિકીર્ષેયં કૃત્સ્નં ન મરણં વ્રજેત્
હે પ્રિય, જો હું દુર્યોધનને છોડી, બાકી રહેલા પુત્રોને બચાવવાનો પ્રયાસ કરતો, તો મને આટલી મોટી વિનાશ ન ભોગવવી પડત.
યો હિ ધર્મં પરિત્યજ્ય ભવત્યર્થપરો નરઃ। સોઽસ્માચ્ચ હીયતે લોકાત્ક્ષુદ્રભાવં ચ ગચ્છતિ
જે માણસ ધર્મને છોડીને ફક્ત લાભ માટે ચાલે છે, તે આ દુનિયા અને પરલોક બંનેમાંથી વંચિત થાય છે અને નીચ સ્થિતિમાં જાય છે.
અદ્ય ચાપ્યસ્ય રાષ્ટ્રસ્ય કૃતોચ્છેદસ્ય સઞ્જય। અવશેષં ન પશ્યામિ કકુદે મૃદિતે સતિ
હવે, હે સંજય, આ રાજ્યનો નાશ થઈ ગયો છે, મુખ્ય નેતા મારાયા પછી મને ક્યાંય કંઈ બચ્યું છે એવું દેખાતું નથી.
કથં સ્યાદવશેષો હિ ધુર્યયોરભ્યતીતયોઃ। યૌ નિત્યમુપજીવામઃ ક્ષમિણૌ પુરુષર્ષભૌ
જ્યારે એ બે મહાન નેતાઓ, જેઓ પર આપણે હંમેશાં આધાર રાખતા, હવે નથી, ત્યારે શું કશું બચી શકે?
વ્યક્તમેવ ચ મે શંસ યથા યુદ્ધમવર્તત। કેઽયુધ્યન્કે વ્યપાકુર્વન્કે ક્ષુદ્રાઃ પ્રાદ્રવન્ભયાત્
મને સ્પષ્ટ રીતે કહો કે યુદ્ધ કેવી રીતે ચાલ્યું—કોણ લડ્યા, કોણ પાછા ફર્યા અને ડરથી કોણ ભાગી ગયા.
ધનુઞ્જયં ચ મે શંસ યદ્યચ્ચક્રે રથર્ષભઃ। તસ્માદ્ભયં નો ભૂયિષ્ઠં ભ્રાતૃવ્યાચ્ચ વૃકોદરાત્
મને ધનંજય વિશે પણ કહો—એ રથવીરએ શું કર્યું? કેમ કે અમારું સૌથી મોટું ભય તો એ અને અમારા દુશ્મન ભીમથી જ હતું.