તં દાશઃ પ્રતિજગ્રાહ વિધિવત્પ્રતિપૂજ્ય ચ। અબ્રવીચ્ચૈનમાસીનં રાજસંસદિ ભારત
માછુવાએ યોગ્ય રીતે સન્માનપૂર્વક તેને સ્વીકાર્યો અને રાજાસભામાં બેસાડી, એ સાથે વાત કરી, હે ભારત.
રાજ્યશુલ્કા પ્રદાતવ્યા કન્યેયં યાચતાં વર। અપત્યં યદ્ભવેદસ્યાઃ સ રાજાઽસ્તુ પિતુઃ પરમ્
'આ કન્યાને માગનારને રાજાશુલ્ક આપવું પડશે; અને એની કુંખેથી જે પુત્ર જન્મશે, એ પિતાના પછી રાજા બનશે.'
ત્વમેવાત્ર મહાબાહો શાન્તનોર્વંશવર્ધનઃ। પુત્રઃ શસ્ત્રભૃતાં શ્રેષ્ઠઃ કિં નુ વક્ષ્યામિ તે વચઃ
'હે મહાબાહુ, તું જ શાંતનુના વંશને વધારનાર અને શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે; હવે હું તને શું કહું?'
કુમારિકાયાઃ શુલ્કાર્થં કિંચિદ્વક્ષ્યામિ ભારત।' કોહિ સંબન્ધખં શ્લાઘ્યમીપ્સિતં યૌનમીદૃશમ્। અતિક્રામન્ન તપ્યેત સાક્ષાદપિ શતક્રતુઃ
'કન્યાના શુલ્ક માટે એક વાત કહું છું, હે ભારત: આવો સંબંધ કોણ ઈચ્છે, જે દુષ્કર અને નિંદનીય છે, અને પછી પસ્તાવા વિના એમાં પ્રવેશ કરે? ઈન્દ્ર પણ એમાં પગ મૂકીને પસ્તાવા વિના રહી શકે નહીં.'
અપત્યં ચૈતદાર્યસ્ય યો યુષ્માકં સમો ગુણૈઃ। યસ્ય શુક્રાત્સત્યવતી સંભૂતા વરવર્ણિની
'આ આર્ય સ્ત્રીમાંથી જે પુત્ર જન્મશે, જે ગુણોમાં તને બરાબર છે, અને જેના વંશમાંથી સુંદર સત્યવતી જન્મી છે—'
તેન મે બહુશસ્તાત પિતા તે પરિકીર્તિતઃ। અર્હઃ સત્યવતીં વોઢું ધર્મજ્ઞઃ સ નરાધિપઃ
'એ મહાન પુરુષે, હે પ્રિય, તારા પિતાની ઘણી વાર પ્રશંસા કરી છે; એ રાજા, ધર્મને જાણનાર, સત્યવતીને પતિ બનવા યોગ્ય છે.'
ઇયં સત્યવતી દેવી પિતરં તેઽબ્રવીત્તથા। અર્થિતશ્ચાપિરાજર્ષિઃ પ્રત્યાખ્યાતઃ પુરા મયા
આ સત્યવતી દેવી એ તારા પિતાને આમ કહ્યું; રાજર્ષિએ માગ્યું છતાં, હું એ વખતે તેને ઇનકાર કર્યો હતો.
કન્યાપિતૃત્વાત્કિંચિત્તુ વક્ષ્યામિ ત્વાં નરાધિપ। બલવત્સપત્નતામત્ર દોષં પશ્યામિ કેવલમ્
'છતાં, કન્યાના પિતા તરીકે હું તને એક વાત કહું છું, હે રાજા: અહીં હું માત્ર જોરદાર સ્પર્ધાની ખોટ જ જોઈ રહ્યો છું.'
ભૂયાંસં ત્વયિ પશ્યામિ તદ્દોષમપરાજિત।' યસ્ય હિ ત્વં સપત્નઃ સ્યા ગન્ધર્વસ્યાસુરસ્ય વા
'હું એ ખોટ તારા માટે વધારે માનું છું, હે અપરાજિત; કારણ કે જેનો તું સ્પર્ધક બને, એ ગંધર્વ હોય કે અસુર—'
ન સ જાતુ ચિરં જીવેત્ત્વયિ ક્રુદ્ધે પરન્તપ। એતાવાનત્ર દોષો હિ નાન્યઃ કશ્ચન પાર્થિવ
'તો એ કદી લાંબા સમય સુધી જીવી શકે નહીં, જો તું ગુસ્સે થાય; અહીં માત્ર એટલી જ ખોટ છે, બીજું કંઈ નથી, હે રાજા.'
એતજ્જાનીહિ ભદ્રં તે દાનાદાને પરન્તપ
'આ વાત જાણી લે અને તારો કલ્યાણ થાઓ, હે દુશ્મનોને હરાવનાર, આપવું કે ના આપવું એ વિષયમાં.'
એવમુક્તસ્તુ ગાઙ્ગેયસ્તદ્યુક્તં પ્રત્યભાષત। શૃણ્વતાં ભૂમિપાલાનાં પિતુરર્થાય ભારત
આ રીતે કહ્યા પછી ગંગાપુત્રે યોગ્ય જવાબ આપ્યો, રાજાઓની સભામાં, પિતાના હિત માટે, હે ભારત.
ઇદં વચનમાધત્સ્વ નાસ્તિ વક્તાસ્ય મત્સમઃ। અન્યો જાતો ન જનિતા ન ચ કશ્ચન સંપ્રતિ
આ વચનને મનમાં રાખજે – એના માટે મારા જેટલો બોલનાર બીજો કોઈ નથી; આજ સુધી એવો બીજો કોઈ જન્મ્યો નથી, ને આજ પણ એવો કોઈ નથી.
એવમેતત્કરિષ્યામિ યથા ત્વમનુભાષસે। યોઽસ્યાં જનિષ્યતે પુત્રઃ સ નો રાજા ભવિષ્યતિ
જેમ તું કહ્યું તેમ જ હું કરીશ; જે પુત્ર એમાંથી જન્મશે, એ જ આપણો રાજા બનશે.
ઇત્યુક્તઃ પુનરેવ સ્મ તં દાશઃ પ્રત્યભાષત। ચિકીર્ષુર્દુષ્કરં કર્મ રાજ્યાર્થે ભરતર્ષભ
આ રીતે કહેતાં, તે માછીમારે ફરી જવાબ આપ્યો, રાજસિંહ, રાજ્ય માટે અઘરું કામ કરવા ઇચ્છતો હતો.
ત્વમેવ નાથઃ સંપ્રાપ્તઃ શાન્તનોરમિતદ્યુતે। કન્યાયાશ્ચૈવ ધર્માત્મન્પ્રભુર્દાનાય ચેશ્વરઃ
હે તેજસ્વી, તું જ શાંતનુ અને આ કન્યાની રક્ષા માટે આવ્યો છે; ધર્મથી તું માલિક છે અને દાન માટે પણ તું સ્વામી છે.
ઇદં તુ વચનં સૌમ્ય કાર્યં ચૈવ નિબોધ મે। કૌમારિકાણાં શીલેન વક્ષ્યામ્યહમરિન્દમ
પણ હવે, હે સૌમ્ય, મારું એક વચન અને કરવું કામ સાંભળ; કન્યાઓના આચરણ પ્રમાણે હું કહું છું, હે શત્રુવિજયી.
યત્ત્વયા સત્યવત્યર્થે સત્યધર્મપરાયણ। રાજમધ્યે પ્રતિજ્ઞાતમનુરૂપં તવૈવ તત્
સત્યવતી માટે, સત્ય અને ધર્મને પાળનાર, તું સભામાં જે વચન આપ્યું છે, એ તારા માટે યોગ્ય છે.
નાન્યથા તન્મહાબાહો સંશયોઽત્ર ન કશ્ચન। તવાપત્યં ભવેદ્યત્તુ તત્ર નઃ સંશયો મહાન્
હે મહાબાહુ, એ તો બીજું થઈ જ નહીં શકે; તેમાં અમને કોઈ શંકા નથી. પણ તારા સંતાન વિશે અમને મોટી શંકા છે.
તસ્યૈતન્મતમાજ્ઞાય સત્યધર્મપરાયણઃ। પ્રત્યજાનાત્તદા રાજન્પિતુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા
આ વાત સાંભળી, સત્ય અને ધર્મમાં સ્થિર રહેનાર એ પુત્રએ, પિતાને પ્રસન્ન કરવા માટે, એ વાત સ્વીકારી.
ઉચ્ચૈશ્શ્રવઃ સમાધત્સ્વ પ્રતિજ્ઞાં જનસંસદિ। ઋષયો વાથ વા દેવા ભૂતાન્યન્તર્હિતાનિ ચ
સભામાં, જે કોઈ ઋષિ, દેવતા કે અજ્ઞાત પ્રાણી હોય, તું તારો સંકલ્પ ઉંચા અવાજે જાહેર કર.
યાનિ યાનીહ શૃણ્વન્તુ નાસ્તિ વક્તાસ્ય મત્સમઃ।' દાશરાજ નિબોધેદં વચનં મે નૃપોત્તમ
અહીં જે જે જીવ છે, બધા સાંભળે – એના માટે મારા જેટલો બોલનાર બીજો કોઈ નથી. હે માછીમારોના રાજા, મારું વચન ધ્યાનથી સાંભળ.
શૃણ્વતાં ભૂમિપાલાનાં યદ્બ્રવીમિ પિતુઃ કૃતે। રાજ્યં તાવત્પૂર્વમેવ મયા ત્યક્તં નરાધિપાઃ
રાજાઓની હાજરીમાં, પિતાની خاطر હું જે કહું છું એ છે – રાજપદ તો મેં પહેલેથી જ ત્યાગી દીધું છે, હે નરાધિપો.
અપત્યહેતોરપિ ચ કરિષ્યેઽદ્ય વિનિશ્ચયમ્। અદ્યપ્રભૃતિ મે દાશ બ્રહ્મચર્યં ભવિષ્યતિ
સંતાન માટે પણ, આજે હું આ નિશ્ચય કરું છું – આજથી, હે માછીમાર, હું બ્રહ્મચર્ય પાળીશ.
અપુત્રસ્યાપિ મે લોકા ભવિષ્યન્ત્યક્ષયા દિવિ। `ન હિ જન્મપ્રભૃત્યુક્તં મયા કિંચિદિહાનૃતમ્
પુત્ર ન હોય તો પણ, સ્વર્ગમાં મારા લોક અક્ષય રહેશે; કારણ કે જન્મથી આજ સુધી મેં કદી અસત્ય બોલ્યું નથી.
યાવત્પ્રાણા ધ્રિયન્તે વૈ મમ દેહં સમાશ્રિતાઃ। તાવન્ન જનયિષ્યામિ પિત્રે કન્યાં પ્રયચ્છ મે
જ્યાં સુધી મારા શરીરમાં પ્રાણ છે, ત્યાં સુધી હું સંતાન ઉત્પન્ન નહીં કરું; પિતાને માટે કન્યાને મને આપ.
પરિત્યજામ્યહં રાજ્યં મૈથુનં ચાપિ સર્વશઃ। ઊર્ધ્વરેતા ભવિષ્યામિ દાશ સત્યં બ્રવીમિ તે
હું રાજ્ય અને સર્વ પ્રકારના વૈવાહિક સંબંધો સંપૂર્ણપણે ત્યજી દઉં છું; હે માછીમાર, હું સદા બ્રહ્મચારી રહીશ – તને સાચું કહું છું.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ। દદાનીત્યેવ તં દાશો ધર્માત્મા પ્રત્યભાષત
આ વચન સાંભળી, આનંદથી રોમાંચિત થઈ, ધર્મનિષ્ઠ માછીમારે કહ્યું – 'હું કન્યાને આપીશ.'
તતોન્તરિક્ષેઽપ્સરસો દેવાઃ સર્ષિગણાસ્તદા। `તદ્દૃષ્ટા દુષ્કરં કર્મ પ્રશશંસુશ્ચ પાર્થિવાઃ
પછી આ અઘરું કર્મ જોઈ, આકાશમાં અપ્સરાઓ, દેવતાઓ, ઋષિગણ અને રાજાઓએ તેની પ્રશંસા કરી.
અભ્યવર્ષન્ત કુસુમૈર્ભીષ્મોઽયમિતિ ચાબ્રુવન્। તતઃ સ પિતુરર્થાય તામુવાચ યશસ્વિનીમ્
તેઓએ પુષ્પવર્ષા કરી અને કહ્યું – 'આ ભીષ્મ છે!' પછી એ યશસ્વી કન્યાને પિતાની خاطر સંબોધી.