તેષાં શૈલોપમૈઃ કાયૈર્નિપતદ્ભિઃ સમન્તતઃ। આહતા સહસા ભૂમિશ્ચકમ્પે ચ નનાદ ચ
પર્વત જેવાં મોટા શરીર ધરાવતા હાથીઓ四 બાજુ પડતાં, ધરતી પર જોરદાર આંચકો આવ્યો અને ગર્જના થઈ.
સાદિતૈઃ સગજારોહૈઃ સપતાકૈઃ સમન્તતઃ। માતઙ્ગૈઃ શુશુભે ભૂમિર્વિકીર્ણૈરિવ પર્વતૈઃ
હાથીઓ, તેમના ચાલકો અને ધ્વજાઓ સાથે, ચારે બાજુ છૂટા પડેલા પર્વતોની જેમ, ધરતી પર વિખેરાઈને સુંદર લાગી.
ગજસ્થાશ્ચ મહામાત્રા નિર્ભિન્નહૃદયા રણે। રથિભિઃ પાતિતા ભલ્લૈર્વિકીર્ણાઙ્કુશતોમરાઃ
મહાન હાથીચાલકો, હાથીઓ પર બેઠા, યુદ્ધમાં યોદ્ધાઓના તીરો વડે હૃદય ભેદાઈ, પડેલા હતા અને તેમના અંકુશ તથા ટોમરાં પણ વિખેરાઈ ગયા હતા.
ક્રૌઞ્ચવદ્વિનદન્તોઽન્યે નારાચાભિહતા ગજાઃ। પરાન્સ્વાંશ્ચાપિ મૃદ્ગન્તઃ પરિપેતુર્દિશો દશ
લોખંડના તીરો વાગેલા બીજા હાથીઓ, ક્રૌંચ પક્ષી જેવી ચીસો પાડી, મિત્ર અને શત્રુ બંનેને પછાડી, દસેય દિશામાં દોડી ગયા.
ગજાશ્વરથયોધાનાં શરીરૌઘસમાવૃતા। બભૂવ પૃથિવી રાજન્માંસશોણિતકર્દમા
રાજા, ધરતી હાથી, ઘોડા, રથ અને યોદ્ધાઓના મૃતદેહોથી ઢંકાઈ ગઈ હતી, અને માંસ તથા લોહીથી કાદવ બની ગયો હતો.
પ્રમથ્ય ચ વિષાણાગ્રૈઃ સમુત્ક્ષિપ્તાશ્ચ વારણૈઃ। સચક્રાશ્ચ વિચક્રાશ્ચ રથૈરેવ મહારથાઃ
હાથીઓના દાંતના ટોચથી પીસાઈ અને હાથીઓએ ઉછાળીને, મહારથીઓ તેમના રથો સાથે—કેટલાંક ચક્રવાળા, કેટલાંક વિના ચક્રવાળા—વિખેરાઈ ગયા હતા.
રથાશ્ચ રથિભિર્હીના નિર્મનુષ્યાશ્ચ વાજિનઃ। હતારોહાશ્ચ માતઙ્ગા દિશો જગ્મુર્ભયાતુરાઃ
યોદ્ધાઓ વિના છૂટેલા રથો, ચાલક વિના ઘોડા અને ચાલકના મૃત્યુ પામ્યા પછી હાથીઓ—all ભયથી ચારે બાજુ ભાગી ગયા.
જઘાનાત્ર પિતા પુત્રં પુત્રશ્ચ પિતરં તથા। ઇત્યાસીત્તુમુલં યુદ્ધં ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન
અહીં પિતાએ પુત્રને મારી નાખ્યો અને પુત્રએ પણ પિતાને; એવું ભયાનક યુદ્ધ હતું કે, કશું ઓળખી શકાય તેમ નહોતું.
આગુલ્ફેભ્યોઽવસીદન્તે નરા લોહિતકર્દમૈઃ। દીપ્યમાનૈઃ પરિક્ષિપ્તા દાવૈરિવ મહાદ્રુમાઃ
લોહીથી ભરેલા કાદવમાં માણસો પગની આંગળી સુધી ધસી ગયા હતા, અને ચારે બાજુ અગ્નિથી ઘેરાયેલા મોટા વૃક્ષોની જેમ લાગતા હતા.
શોણિતૈઃ સિચ્યમાનાનિ વસ્ત્રાણિ કવચાનિ ચ। છત્રાણિ ચ પતાકાશ્ચ સર્વં રક્તમદૃશ્યત
વસ્ત્રો, કવચ, છત્રીઓ અને ધ્વજાઓ લોહીથી ભીંજાઈ ગયા હતા, બધું લાલ દેખાતું હતું.
હયૌઘાશ્ચ રથૌઘાશ્ચ નરૌઘાશ્ચ નિપાતિતાઃ। સંક્ષુણ્ણાઃ પુનરાવૃત્ય બહુધા રથનેમિભિઃ
ઘોડાઓ, રથો અને માણસોના જૂથો, પડી ગયા પછી, રથના ચકરોથી વારંવાર અને અનેક રીતે પીસાઈ ગયા.
સગજૌઘમહાવેગઃ પરાસુનરશૈવલઃ। રથૌઘતુમુલાવર્તઃ પ્રબભૌ સૈન્યસાગરઃ
હાથીઓની મહાવેગવાળી લહેરો, મૃત્યુ પામેલા માણસોની ફીણ અને રથોની ભયાનક ઘૂંટણીઓથી ભરેલો એ સેના સમુદ્ર અદ્ભુત લાગતો હતો.
તં વાહનમહાનૌભિર્યોધા જયધનૈષિણઃ। અવગાહ્યાથ મજ્જન્તો નૈવ મોહં પ્રચક્રિરે
વિજય અને ધન ઇચ્છતા યોદ્ધાઓ એ વાહનો અને સવારીઓના મહાસાગરમાં ઊંડા ઉતરી ગયા, પણ ડૂબ્યા છતાં તેમનું મન ડગ્યું નહીં.
શરવર્ષાભિવૃષ્ટેષુ યોધેષ્વઞ્ચિતલક્ષ્મસુ। ન તેષ્વચિત્તતાં લેભે કશ્ચિદાહતલક્ષણઃ
યોદ્ધાઓ પર તીરોની વરસાદ વરસતી હતી, શરીર ઘાયલ અને વાંકા-ચૂકા થઈ ગયા હતા, છતાં કોઈ પણ ઘાયલ યોદ્ધાએ ધૈર્ય ગુમાવ્યું નહોતું.
વર્તમાને તથા યુદ્ધે ઘોરરૂપે ભયઙ્કરે। મોહયિત્વા પરાન્દ્રોણો યુધિષ્ઠિરમુપાદ્રવત્
એવી ભયાનક અને ભયજનક લડાઈ ચાલી રહી હતી, ત્યારે દ્રોણે શત્રુઓને ભુલાવી, યુધિષ્ઠિર તરફ આગળ વધ્યો.
પાઞ્ચાલાઃ કેકયા માત્સ્યાશ્ચેદિકારૂશકોસલાઃ। યુધિષ્ઠિરમભીપ્સન્તો દૃષ્ટ્વા દ્રોણમુપાદ્રવન્
પાંચાલ, કૈકય, માથ્સ્ય, ચેદિ, કરૂષ અને કોશલ દેશના યોદ્ધાઓ, યુધિષ્ઠિરની રક્ષા કરવા ઈચ્છીને, દ્રોણને જોઈને દોડી આવ્યા.
તતો યુધિષ્ઠિરં પ્રેપ્સુરાચાર્યઃ શત્રુપૂગહા। વ્યધમત્તાન્યનીકાનિ તૂલરાશિમિવાનલઃ
પછી, દુશ્મનોના સમૂહનો વિનાશક, આચાર્ય યુધિષ્ઠિર સુધી પહોંચવા ઇચ્છતો હતો અને એણે સામેના સેના-પાંજરાને એવી રીતે વિખેરી નાખ્યા જેમ અગ્નિ કપાસના ઢગલાને ભસ્મ કરી નાખે.
નિર્દહન્તમનીકાનિ તાનિ તાનિ પુનઃપુનઃ। દ્રોણં મત્સ્યાદવરજઃ શતાનીકોઽભ્યવર્તત
એ divisionsને વારંવાર દહન કરતાં, દ્રોણ પાસે મચ્છ્ય દેશના યુવાન શતાનિક આવ્યો.
સૂર્યરશ્મિપ્રતીકાશૈઃ કર્મારપરિમાર્જિતૈઃ। ષડ્ભિઃ સસૂતં સહયં દ્રોણં વિદ્ધ્વાઽનદદ્ભૃશમ્
સૂર્યકિરણ જેવી તેજસ્વી અને લોહાર દ્વારા ઘસેલી છ તીક્ષ્ણ બાણોથી, શતાનિકએ દ્રોણ, તેના રથચાલક અને ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા અને જોરથી ગર્જના કરી.
ક્રૂરાય કર્મણે યુક્તશ્ચિકીર્ષુઃ કર્મ દુષ્કરમ્। અવાકિરચ્છરશતૈર્ભારદ્વાજં મહારથમ્
ક્રૂર કાર્ય કરવા માટે તત્પર રહી, દુષ્કર કાર્ય કરવા ઈચ્છતો, એ યુવાને મહારથી ભારદ્વાજપુત્ર પર સૈંકડો બાણોની ઝાડ ઉડાડી.
તસ્ય નાનદતો દ્રોણઃ શિરઃ કાયાત્સકુણ્ડલમ્। ક્ષુરેણાપાહરત્તુર્ણં તતો મત્સ્યાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ
જ્યારે એ ગર્જના કરતો હતો, ત્યારે દ્રોણે તીક્ષ્ણ કટારી જેવા બાણથી તેની કાનકુંડળવાળી માથું શરીરથી તરત જ અલગ કરી નાખ્યું; પછી મચ્છ્ય લોકો ભાગી ગયા.
મત્સ્યાઞ્જિત્વાઽજયચ્ચેદીન્કરૂશાન્કેકયાનપિ। પાઞ્ચાલાન્સૃઞ્જયાન્પાણ્ડૂન્ભારદ્વાજઃ પુનઃપુનઃ
મચ્છ્યોને હરાવીને, ભારદ્વાજપુત્રે વારંવાર ચેદી, કરૂષ, કેકય, પંચાલ, શ્રુંજય અને પાંડવોને પણ પરાજય આપ્યો.
તં દહન્તમનીકાનિ ક્રુદ્ધમગ્નિં યથા વનમ્। દૃષ્ટ્વા રુક્મરથં વીરં સમકમ્પન્ત સૃઞ્જયાઃ
તેના સોનાના રથને જ્વલંત જોઈ, અને એણે સેના-પાંજરાને એ રીતે દહન કરતાં, જેમ ગુસ્સે ભરેલો અગ્નિ જંગલને ભસ્મ કરે, શ્રુંજયો ડરીને કાંપી ઉઠ્યા.
ઉભાભ્યાં સન્દધાનસ્ય ધનુરસ્યાશુકારિણઃ। જ્યાઘોષો નિઘ્નતોઽમિત્રાન્દિક્ષુસર્વાસુ શુશ્રુવે
જ્યારે એ બંને હાથથી ધનુષ્ય બાંધતો અને ઝડપથી દુશ્મનોને મારતો, ત્યારે ધનુષ્યની તાંતણનો ઘોંઘાટ ચારેય દિશામાં સંભળાતો હતો.
નાગાનશ્વાન્પદાતીંશ્ચ રથિનો ગજસાદિનઃ। રૌદ્રા હસ્તવતા મુક્તાઃ પ્રમથ્નન્તિ સ્મ સાયકાઃ
તેના ભયાનક અને જોરથી છોડેલા બાણોએ હાથી, ઘોડા, પગદળ, રથચાલક અને હાથીસવારોને ધ્વસ્ત કરી નાખ્યા.
નાનદ્યમાનઃ પર્જન્યો મિશ્રવાતો હિમાત્યયે। અશ્મવર્ષમિવાવર્ષન્પરેષાં ભયમાદધત્
જેમ શિયાળાના અંતે ગાજતો વાદળ અને મિશ્ર પવન સાથે પથ્થરવર્ષા કરે, તેમ તેણે દુશ્મનો પર પથ્થર જેવી બાણવર્ષા કરી અને તેમને ભયભીત કરી દીધા.
સર્વા દિશઃ સમચરત્સૈન્યં વિક્ષોભયન્નિવ। બલી શૂરો મહેષ્વાસો મિત્રાણામભયઙ્કરઃ
એ મહાબળવાન, શૂરવીર, મહાન ધનુર્ધર, પોતાના મિત્રોને નિર્ભયતા આપનાર, ચારેય દિશામાં ફરીને, આખી સેના હલાવી નાખતો હતો, જાણે તેને વિખેરી નાખે છે.
તસ્ય વિદ્યુદિવાભ્રેષુ ચાપં હેમપરિષ્કૃતમ્। દિક્ષુ સર્વાસુ પશ્યામો દ્રોણસ્યામિતતેજસઃ
અમે સર્વત્ર દ્રોણનું સુવર્ણથી શોભાયમાન ધનુષ્ય જોયું, જે વાદળમાં વીજળીની જેમ ચમકી રહ્યું હતું, એ અમાપ તેજવાળો હતો.
શોભમાનાં ધ્વજે ચાસ્ય વેદીમદ્રાક્ષ્ય ભારત। હિમવચ્છિખરાકારં ચરતઃ સંયુગે ભૃશમ્
અને તેના ધ્વજ પર અમે એક ચમકતી વેદી જોઈ, જે હિમાલયના શિખર જેવી આકારની હતી, જ્યારે તે યુદ્ધમાં ભયાનક રીતે ફરતો હતો, હે ભારત.
દ્રોણસ્તુ પાણ્ડવાનીકે ચકાર કદનં મહત્। યથા દૈત્યગણે વિષ્ણુઃ સુરાસુરનમસ્કૃતઃ
દ્રોણે પાંડવોની સેના પર ભારે સંહાર કર્યો, જેમ વિષ્ણુ દૈત્યગણોમાં કરે છે, જેને દેવો અને દાનવો બંને પૂજે છે.