વિપ્રકીર્ણપતાકાસ્તે વિષાણજનિતાગ્નયઃ। બભૂવુઃ ખં સમાસાદ્ય સવિદ્યુત ઇવામ્બુદાઃ
એ વિખેરાયેલા ધ્વજ અને દાંતોથી ઉપજેલા અગ્નિ આકાશ સુધી પહોંચ્યા, જાણે વીજળીવાળા વાદળો હોય.
વિક્ષિપદ્ભિર્નદદ્ભિશ્ચ નિપતદ્ભિશ્ચ વારણૈઃ। સમ્બભૂવ મહી કીર્ણા મેઘૈર્દ્યૌરિવ વાર્ષિકી
હાથીઓ ઉછાળતા, ગર્જના કરતા અને પડતા હતા, તેથી ધરતી વાદળોથી ઢંકાયેલી આકાશ જેવી દેખાતી હતી.
તેષામાહન્યમાનાનાં બાણતોમરઋષ્ટિભિઃ। વારણાનાં રવો જજ્ઞે મેઘાનામિવ સમ્પુવે
જ્યારે હાથીઓ પર તીરો, ભાલા અને શૂળો પડતા હતા, ત્યારે તેમના રડવાનો અવાજ વાદળોની ગર્જના જેવો સંભળાતો હતો.
તોમરાભિહતાઃ કેચિદ્બાણૈશ્ચ પરમદ્વિપાઃ। વિત્રેસુઃ સર્વનાગાનાં શબ્દમેવાપરેઽસૃજન્
કેટલાક મહાન હાથીઓ ભાલા અને તીરો વાગતાં ભાગી ગયા, તો કેટલાકે બધા હાથીઓની ગર્જના જેવો અવાજ કર્યો.
વિષાણાભિહતાશ્ચાપિ કેચિત્તત્ર ગજા ગજૈઃ। ચક્રુરાર્તસ્વનં ઘોરમુત્પાતજલદા ઇવ
કેટલાક હાથીઓને બીજા હાથીઓના દાંત વાગ્યા, ત્યારે તેઓ ભયાનક, દુઃખથી ભરેલા અવાજે ગર્જના કરવા લાગ્યા, જાણે તોફાની વાદળો હોય.
પ્રતીપાઃ ક્રિયમાણાશ્ચ વારણા વરવારણૈઃ। ઉન્મથ્ય પુનરાજગ્મુઃ પ્રેરિતાઃ પરમાઙ્કુશૈઃ
શ્રેષ્ઠ હાથીઓએ પછાડેલા હાથીઓ પાછા વળી આવ્યા, કારણ કે ઉત્તમ અંકુશથી તેમને ફરી ઉશ્કેરવામાં આવ્યા.
મહામાત્રૈર્મહામાત્રાસ્તાડિતાઃ શરતોમરૈઃ। ગજેભ્યઃ પૃથિવીં જગ્મુર્મુક્તપ્રહરણાઙ્કુશાઃ
મહાન મહાવતોએ તીરો અને ભાલા વાગતાં પોતાના શસ્ત્રો અને અંકુશ છોડી, હાથીઓ પરથી નીચે જમીન પર આવી ગયા.
નિર્મનુષ્યાશ્ચ માતઙ્ગા વિનદન્તસ્તતસ્તતઃ। છિન્નાભ્રાણીવ સમ્પેતુઃ સમ્પ્રવિશ્ય પરસ્પરમ્
હવે ચાલક વિના રહેલા હાથીઓ અહીં-ત્યાં ગર્જના કરતા, એકબીજામાં અથડાતા, જાણે વિખેરાયેલા વાદળો હોય.
હતાન્પરિવહન્તશ્ચ પતિતાન્પતિતાયુધાન્। દિશો જગ્મુર્મહાનાગાઃ કેચિદેકચરા ઇવ
કેટલાંક મહાન હાથીઓએ, મૃત્યુ પામેલા અને હથિયાર છોડી દીધેલા લોકોને લઇને, એકલા ફરતા માણસોની જેમ ચારે બાજુ ભટક્યા.
તાડિતાસ્તાડ્યમાનાશ્ચ તોમરર્ષ્ટિપરશ્વથૈઃ। પેતુરાર્તસ્વનં કૃત્વા તદા વિશસને ગજાઃ
ટોમર, ભાલા અને કટારીઓના ઘા ખાઈ અને માર ખાતા હાથીઓ, દુઃખથી ચીસો પાડી, એ સંહારમાં જમીન પર ઢળી પડ્યા.
તેષાં શૈલોપમૈઃ કાયૈર્નિપતદ્ભિઃ સમન્તતઃ। આહતા સહસા ભૂમિશ્ચકમ્પે ચ નનાદ ચ
પર્વત જેવાં મોટા શરીર ધરાવતા હાથીઓ四 બાજુ પડતાં, ધરતી પર જોરદાર આંચકો આવ્યો અને ગર્જના થઈ.
સાદિતૈઃ સગજારોહૈઃ સપતાકૈઃ સમન્તતઃ। માતઙ્ગૈઃ શુશુભે ભૂમિર્વિકીર્ણૈરિવ પર્વતૈઃ
હાથીઓ, તેમના ચાલકો અને ધ્વજાઓ સાથે, ચારે બાજુ છૂટા પડેલા પર્વતોની જેમ, ધરતી પર વિખેરાઈને સુંદર લાગી.
ગજસ્થાશ્ચ મહામાત્રા નિર્ભિન્નહૃદયા રણે। રથિભિઃ પાતિતા ભલ્લૈર્વિકીર્ણાઙ્કુશતોમરાઃ
મહાન હાથીચાલકો, હાથીઓ પર બેઠા, યુદ્ધમાં યોદ્ધાઓના તીરો વડે હૃદય ભેદાઈ, પડેલા હતા અને તેમના અંકુશ તથા ટોમરાં પણ વિખેરાઈ ગયા હતા.
ક્રૌઞ્ચવદ્વિનદન્તોઽન્યે નારાચાભિહતા ગજાઃ। પરાન્સ્વાંશ્ચાપિ મૃદ્ગન્તઃ પરિપેતુર્દિશો દશ
લોખંડના તીરો વાગેલા બીજા હાથીઓ, ક્રૌંચ પક્ષી જેવી ચીસો પાડી, મિત્ર અને શત્રુ બંનેને પછાડી, દસેય દિશામાં દોડી ગયા.
ગજાશ્વરથયોધાનાં શરીરૌઘસમાવૃતા। બભૂવ પૃથિવી રાજન્માંસશોણિતકર્દમા
રાજા, ધરતી હાથી, ઘોડા, રથ અને યોદ્ધાઓના મૃતદેહોથી ઢંકાઈ ગઈ હતી, અને માંસ તથા લોહીથી કાદવ બની ગયો હતો.
પ્રમથ્ય ચ વિષાણાગ્રૈઃ સમુત્ક્ષિપ્તાશ્ચ વારણૈઃ। સચક્રાશ્ચ વિચક્રાશ્ચ રથૈરેવ મહારથાઃ
હાથીઓના દાંતના ટોચથી પીસાઈ અને હાથીઓએ ઉછાળીને, મહારથીઓ તેમના રથો સાથે—કેટલાંક ચક્રવાળા, કેટલાંક વિના ચક્રવાળા—વિખેરાઈ ગયા હતા.
રથાશ્ચ રથિભિર્હીના નિર્મનુષ્યાશ્ચ વાજિનઃ। હતારોહાશ્ચ માતઙ્ગા દિશો જગ્મુર્ભયાતુરાઃ
યોદ્ધાઓ વિના છૂટેલા રથો, ચાલક વિના ઘોડા અને ચાલકના મૃત્યુ પામ્યા પછી હાથીઓ—all ભયથી ચારે બાજુ ભાગી ગયા.
જઘાનાત્ર પિતા પુત્રં પુત્રશ્ચ પિતરં તથા। ઇત્યાસીત્તુમુલં યુદ્ધં ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન
અહીં પિતાએ પુત્રને મારી નાખ્યો અને પુત્રએ પણ પિતાને; એવું ભયાનક યુદ્ધ હતું કે, કશું ઓળખી શકાય તેમ નહોતું.
આગુલ્ફેભ્યોઽવસીદન્તે નરા લોહિતકર્દમૈઃ। દીપ્યમાનૈઃ પરિક્ષિપ્તા દાવૈરિવ મહાદ્રુમાઃ
લોહીથી ભરેલા કાદવમાં માણસો પગની આંગળી સુધી ધસી ગયા હતા, અને ચારે બાજુ અગ્નિથી ઘેરાયેલા મોટા વૃક્ષોની જેમ લાગતા હતા.
શોણિતૈઃ સિચ્યમાનાનિ વસ્ત્રાણિ કવચાનિ ચ। છત્રાણિ ચ પતાકાશ્ચ સર્વં રક્તમદૃશ્યત
વસ્ત્રો, કવચ, છત્રીઓ અને ધ્વજાઓ લોહીથી ભીંજાઈ ગયા હતા, બધું લાલ દેખાતું હતું.
હયૌઘાશ્ચ રથૌઘાશ્ચ નરૌઘાશ્ચ નિપાતિતાઃ। સંક્ષુણ્ણાઃ પુનરાવૃત્ય બહુધા રથનેમિભિઃ
ઘોડાઓ, રથો અને માણસોના જૂથો, પડી ગયા પછી, રથના ચકરોથી વારંવાર અને અનેક રીતે પીસાઈ ગયા.
સગજૌઘમહાવેગઃ પરાસુનરશૈવલઃ। રથૌઘતુમુલાવર્તઃ પ્રબભૌ સૈન્યસાગરઃ
હાથીઓની મહાવેગવાળી લહેરો, મૃત્યુ પામેલા માણસોની ફીણ અને રથોની ભયાનક ઘૂંટણીઓથી ભરેલો એ સેના સમુદ્ર અદ્ભુત લાગતો હતો.
તં વાહનમહાનૌભિર્યોધા જયધનૈષિણઃ। અવગાહ્યાથ મજ્જન્તો નૈવ મોહં પ્રચક્રિરે
વિજય અને ધન ઇચ્છતા યોદ્ધાઓ એ વાહનો અને સવારીઓના મહાસાગરમાં ઊંડા ઉતરી ગયા, પણ ડૂબ્યા છતાં તેમનું મન ડગ્યું નહીં.
શરવર્ષાભિવૃષ્ટેષુ યોધેષ્વઞ્ચિતલક્ષ્મસુ। ન તેષ્વચિત્તતાં લેભે કશ્ચિદાહતલક્ષણઃ
યોદ્ધાઓ પર તીરોની વરસાદ વરસતી હતી, શરીર ઘાયલ અને વાંકા-ચૂકા થઈ ગયા હતા, છતાં કોઈ પણ ઘાયલ યોદ્ધાએ ધૈર્ય ગુમાવ્યું નહોતું.
વર્તમાને તથા યુદ્ધે ઘોરરૂપે ભયઙ્કરે। મોહયિત્વા પરાન્દ્રોણો યુધિષ્ઠિરમુપાદ્રવત્
એવી ભયાનક અને ભયજનક લડાઈ ચાલી રહી હતી, ત્યારે દ્રોણે શત્રુઓને ભુલાવી, યુધિષ્ઠિર તરફ આગળ વધ્યો.
પાઞ્ચાલાઃ કેકયા માત્સ્યાશ્ચેદિકારૂશકોસલાઃ। યુધિષ્ઠિરમભીપ્સન્તો દૃષ્ટ્વા દ્રોણમુપાદ્રવન્
પાંચાલ, કૈકય, માથ્સ્ય, ચેદિ, કરૂષ અને કોશલ દેશના યોદ્ધાઓ, યુધિષ્ઠિરની રક્ષા કરવા ઈચ્છીને, દ્રોણને જોઈને દોડી આવ્યા.
તતો યુધિષ્ઠિરં પ્રેપ્સુરાચાર્યઃ શત્રુપૂગહા। વ્યધમત્તાન્યનીકાનિ તૂલરાશિમિવાનલઃ
પછી, દુશ્મનોના સમૂહનો વિનાશક, આચાર્ય યુધિષ્ઠિર સુધી પહોંચવા ઇચ્છતો હતો અને એણે સામેના સેના-પાંજરાને એવી રીતે વિખેરી નાખ્યા જેમ અગ્નિ કપાસના ઢગલાને ભસ્મ કરી નાખે.
નિર્દહન્તમનીકાનિ તાનિ તાનિ પુનઃપુનઃ। દ્રોણં મત્સ્યાદવરજઃ શતાનીકોઽભ્યવર્તત
એ divisionsને વારંવાર દહન કરતાં, દ્રોણ પાસે મચ્છ્ય દેશના યુવાન શતાનિક આવ્યો.
સૂર્યરશ્મિપ્રતીકાશૈઃ કર્મારપરિમાર્જિતૈઃ। ષડ્ભિઃ સસૂતં સહયં દ્રોણં વિદ્ધ્વાઽનદદ્ભૃશમ્
સૂર્યકિરણ જેવી તેજસ્વી અને લોહાર દ્વારા ઘસેલી છ તીક્ષ્ણ બાણોથી, શતાનિકએ દ્રોણ, તેના રથચાલક અને ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા અને જોરથી ગર્જના કરી.
ક્રૂરાય કર્મણે યુક્તશ્ચિકીર્ષુઃ કર્મ દુષ્કરમ્। અવાકિરચ્છરશતૈર્ભારદ્વાજં મહારથમ્
ક્રૂર કાર્ય કરવા માટે તત્પર રહી, દુષ્કર કાર્ય કરવા ઈચ્છતો, એ યુવાને મહારથી ભારદ્વાજપુત્ર પર સૈંકડો બાણોની ઝાડ ઉડાડી.