એષ ચ ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં સુશર્માઽઽહ્વયતે રણે। વધાય સગણસ્યાસ્ય મામનુજ્ઞાતુમર્હસિ
આ સુશર્મા પોતાના ભાઈઓ સાથે અને પોતાની સેના સાથે મને યુદ્ધ માટે, મારી હત્યા માટે બોલાવે છે; તમે મને અનુમતિ આપો.
નૈતચ્છક્નોમિ સંસોઢુમાહ્વાનં પુરુષર્ષભ। સત્યં તે પ્રતિજાનામિ હતાન્વિદ્ધિ પરાન્યુધિ
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, હું આ લલકાર સહન કરી શકતો નથી. હું તમને સાચું વચન આપું છું: દુશ્મનો યુદ્ધમાં મરશે, એ જાણો.
શ્રુતં તે તત્ત્વતસ્તાત યદ્દ્રોણસ્ય ચિકીર્ષિતમ્। યથા તદનૃતં તસ્ય ભવેતત્ત્વં સમાચર
પિતા, તમે દ્રોણ શું કરવા માંગે છે એ સાચું સાંભળ્યું છે; તમે એવું કરો કે તેની યોજના નિષ્ફળ જાય.
દ્રોણો હિ બલવાઞ્શૂરઃ કૃતાસ્ત્રશ્ચ જિતશ્રમઃ। પ્રતિજ્ઞાતં ચ તેનૈતદ્ગ્રહણં મે મહારથ
દ્રોણ બળવાન, શૂરવીર, શસ્ત્રવિદ્યા જાણનાર અને અથાક છે; અને તેણે મને પકડવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે, હે મહારથી.
અયં વૈ સત્યજિદ્રાજન્નદ્ય ત્વાં રક્ષિતા યુધિ। ધ્રિયમાણે ચ પાઞ્ચાલ્યે નાચાર્યઃ કામમાપ્સ્યતિ
રાજા, આજે સત્યજિત તને યુદ્ધમાં બચાવશે; પાંદવીઓ જીવતી રહેશે ત્યાં સુધી ગુરુજી પોતાની ઈચ્છા પૂરી કરી શકશે નહીં.
હતે તુ પુરુષવ્યાઘ્રે રણે સત્યજિતિ પ્રભો। સર્વૈરપિ સમેતૈર્વા ન સ્થાતવ્યં કથંચન
પણ જો એ પુરુષસિંહ સત્યજિત યુદ્ધમાં મરી જાય, તો બધા મળીને પણ કોઈ પણ રીતે ટકી શકશે નહીં.
અનુજ્ઞાતસ્તતો રાજ્ઞા પરિષ્વક્તશ્ચ ફલ્ગુનઃ। પ્રેમ્ણા દૃષ્ટશ્ચ બહુધા હ્યાશિષશ્ચાસ્ય યોજિતાઃ
પછી રાજાએ મંજૂરી આપી અને ફાલ્ગુને પ્રેમથી તેને ભેટી લીધો, અનેક આશીર્વાદ આપ્યા.
વિહાયૈનં તતઃ પાર્થસ્ત્રિગર્તાન્પ્રત્યયાદ્બલી। ક્ષુધિતઃ ક્ષુદ્વિઘાતાર્થં સિંહો મૃગગણાનિવ
પછી પાર્થ તેને છોડી શક્તિશાળી ત્રિગર્તો સામે ગયો, જેમ ભૂખેલો સિંહ પોતાના ભૂખ શાંત કરવા માટે હરણોના ઝુંડ પર તૂટી પડે.
તતો દૌર્યોધનં સૈન્યં મુદા પરમયા યુતમ્। ઋતેઽર્જુનં ભૃશં ક્રુદ્ધં ધર્મરાજસ્ય નિગ્રહે
પછી દુર્યોધનનું સૈન્ય, અર્જુનને છોડીને, ધર્મરાજને રોકવા માટે ખૂબ ગુસ્સે થયું અને આનંદથી ભરાયું.
તતોઽન્યોન્યેન તે સૈન્યે સમાજગ્મતુરોજસા। ગઙ્ગાસરય્વૌ વેગેન પ્રાવૃષીવોલ્બણોદકે
પછી બંને સૈન્યોએ જોરથી એકબીજા પર આક્રમણ કર્યું, જેમ વરસાદમાં ગંગા અને સરસ્વતી નદીઓ ઉગ્ર પ્રવાહ સાથે ભેગી થાય.
ભૂયિષ્ઠં પ્રતિરુદ્ધા યે હતૈર્યોધૈર્યશસ્વિનઃ'। વ્યદ્રવન્ત ભયાદ્ભીતા યત્ર દૌર્યોધનં બલમ્
યુદ્ધમાં જે વિખ્યાત યોદ્ધાઓ માર્યા ગયા અને જે અટવાયા હતા, એમાંથી મોટાભાગના ડરીને, દુર્યોધનના સૈન્ય તરફ ભાગી ગયા.
તતો જઘાનં સઙ્ક્રુદ્ધો વાસવિસ્તાં મહાચમૂમ્। શરજાલૈરવિચ્છિન્નૈસ્તમઃ સૂર્ય ઇવાંશુભિઃ
પછી વાસવી ગુસ્સામાં આવીને એ મહાસૈન્ય પર સતત બાણવર્ષા કરી, જેમ સૂર્ય પોતાની કિરણોથી અંધકાર દૂર કરે.
તતો ભગ્ને બલે તસ્મિન્વિપ્રલીને સમન્તતઃ। સવ્યસાચિનિ સઙ્ક્રુદ્વે ત્રૈગર્તાન્ભયમાવિશત્
પછી એ સૈન્ય તૂટી પડ્યું અને ચારે બાજુ ફેલાઈ ગયું, ત્યારે સવ્યસાચીના ક્રોધથી ત્રિગર્તો ડરી ગયા.
તે વધ્યમાનાઃ પાર્થેન શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ। અમુહ્યંસ્તત્રતત્રૈવ ત્રસ્તા મૃગગણા ઇવ
પાર્થના મજબૂત જોડાવાળા બાણોથી જે યોદ્ધાઓ મારાતા હતા, તેઓ ડરીને હરણોના ઝુંડની જેમ અહીં-ત્યાં ભાગી ન શક્યા.
તતસ્ત્રિગર્તરાટ્ ક્રુદ્ધસ્તાનુવાચ મહારથાન્। અલં દ્રુતેન વઃ શૂરા ન ભયં કર્તુમર્હથ
પછી ત્રિગર્તનો રાજા ગુસ્સામાં મહારથીઓને બોલ્યો: 'વીરો, હવે ભાગવાનું પૂરતું, ડરવું નહીં.'
શપ્ત્વાઽથ શપથાન્ઘોરાન્સર્વસૈન્યસ્ય પશ્યતઃ। ગત્વા દૌર્યોધનં સૈન્યં કિં વૈ વક્ષ્યથ મુખ્યશઃ
પછી આખા સૈન્ય સામે ભયાનક શપથો લઈ, તેણે કહ્યું: 'જ્યારે તમે દુર્યોધનના સૈન્યમાં જશો, ત્યારે મુખ્ય લોકો, શું કહેશો?'
નાવહાસ્યાઃ કથં લોકે કર્મણાઽનેન સંયુગે। ભવેમ સહિતાઃ સર્વે નિવર્તધ્વં યથાબલમ્
આ યુદ્ધમાં કરેલા કામ માટે આપણે બધા દુનિયામાં હાસ્યના પાત્ર કેમ બનીએ? દરેકે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પાછા વળો.
એવમુક્તાસ્તુ તે રાજન્નુદક્રોશન્મુહુર્મુહુઃ। શઙ્ખાંશ્ચ દધ્મિરે વીરા હર્ષયન્તઃ પરસ્પરમ્
રાજા, એમ કહીને તેઓ વારંવાર બૂમાબૂમ કરવા લાગ્યા અને વીરોએ એકબીજાને ઉત્સાહિત કરતાં શંખ વગાડ્યા.
તતસ્તે સન્ન્યવર્તન્તં સંશપ્તકગણાઃ પુનઃ। નારાયણાશ્ચ ગોપાલા મૃત્યું કૃત્વાઽનિવર્તનમ્
પછી સંશપ્તકો અને નારાયણ ગોપાલો ફરી પાછા વળ્યા, મરણને વ્રત માનીને પાછા ન ફરવાનો નિશ્ચય કર્યો.
સોત્તરાયુધિનો નાગાઃ સપતાકાઙ્કુશધ્વજાઃ। પેતુઃ શક્રાશનિહતા દ્રુમવન્ત ઇવાચલાઃ
ઉત્તમ શસ્ત્રો, ધ્વજાઓ અને અંકુશોવાળા હાથીઓ, ઇન્દ્રના વીજળીથી પડેલા, પર્વતો પરના વૃક્ષોની જેમ ધરાશાયી થયા.
ચામરાપીડકવચાઃ સ્રસ્તાન્ત્રનયનાસ્તથા। સારોહાસ્તુરગાઃ પેતુઃ પાર્તબાણહતાઃ ક્ષિતૌ
પાર્થના બાણોથી ઘાયલ થયેલા, વાળ અને કવચ ખૂલી ગયેલા, આંખો ઉઘાડી પડેલા સવારવાળા ઘોડાઓ જમીન પર પડી ગયા.
વિપ્રવિદ્ધાસિનારાચાશ્છિન્નવર્મર્ષ્ટિશક્તયઃ। પત્તયશ્ચિન્નવર્માણઃ કૃપણાઃ શેરતે હતાઃ
તૂટેલા કવચ, તલવાર, બાણ, ઢાલ અને ભાલા ચારે બાજુ ફેંકાઈ ગયા, અને પદાતી યોદ્ધાઓ, દુઃખી બની, જમીન પર મૃત પડ્યા.
તૈર્હતૈર્હન્યમાનૈશ્ચ પતદ્ભિઃ પતિતૈરપિ। ભ્રમદ્ભિર્નિષ્ટનદ્ભિશ્ચ ક્રૂરમાયોધનં બભૌ
માર્યા ગયેલા અને માર પડતા, પડી રહેલા અને પડી ગયેલા, ચક્કર ખાતા અને દુઃખથી કરાહતા યોદ્ધાઓથી એ ભયાનક યુદ્ધ અત્યંત ક્રૂર બની ગયું.
રજશ્ચ ચાપ્યભવદ્દુર્ગા કબન્ધશતસઙ્કુલા।। તદ્બભૌ રૌદ્રબીભત્સં બીભત્સોર્યાનમાહવે
ધૂળ એટલી વધી ગઈ કે રસ્તો પણ દેખાતો નહોતો અને શેકડો ધડવિહોણા લાશોથી મેદાન ભરાઈ ગયું. એ યુદ્ધમાં ભીમસેનનું રથ ભયાનક અને વિભત્સ દેખાતું હતું.
આક્રીડમિવ રુદ્રસ્ય ઘ્નતઃ કાલાત્યયે પશૂન્।। કતે વધ્યમાનાઃ પાર્થેન વ્યાકુલાશ્વરથદ્વિપાઃ
જેમ અંતકાળે રુદ્ર પશુઓનો વિનાશ કરે છે, એમ અર્જુને જ્યારે ઘોડા, રથ અને હાથીઓમાં ભય અને અફરા-તફરી ફેલાવી, દુશ્મનોને માર્યા, ત્યારે એ યુદ્ધ પણ એવો જ ભયાનક લાગતો હતો.
તમેવાભિમુખાઃ ક્ષીણાઃ શક્રસ્યાતિથિતાં ગતાઃ।। સા ભૂમીર્ભરતશ્રેષ્ઠ નિહતૈસ્તૈર્મહારથૈઃ
જ્યારે યોદ્ધાઓ થાકી ગયા છતાં પણ સામે જઈને લડ્યા, જાણે ઇન્દ્રના મહેમાન બની ગયા હોય, ત્યારે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, એ ધરતી મહાન રથીઓની લાશોથી ઢંકાઈ ગઈ.
આસ્તીર્ણા સમ્બભૌ સર્વા પ્રેતીભૂતૈઃ સમન્તતઃ।। એતસ્મિન્નન્તરે ચૈવ પ્રમત્તે સવ્યસાચિનિ
આ રીતે આખું મેદાન ચારે બાજુ મૃતક જેવા પડેલા યોદ્ધાઓથી છવાઈ ગયું. એ સમયે, જ્યારે સવ્યસાચી યુદ્ધમાં તલીન હતો—
વ્યૂઢાનીકસ્તતો દ્રોણો યુધિષ્ઠિરમુપાદ્રવત્।। તં પ્રત્યગૃહ્ણંસ્ત્વરિતા વ્યૂઢાનીકાઃ પ્રહારિણઃ
ત્યારે દ્રોણે પોતાની સજ્જ સેના સાથે યુધિષ્ઠિર પર ચઢાઈ કરી. પણ પાંદડાની જેમ ગોઠવાયેલા, યુદ્ધ માટે તત્પર યોદ્ધાઓએ ઝડપથી દ્રોણને રોકી લીધો.
યુધિષ્ઠિરં પરીપ્સન્તસ્તદાસીત્તુમુલં મહત્
યુધિષ્ઠિરને પકડવાની ઇચ્છાથી, ત્યાં ભયાનક અને ગજ્જન કરતું યુદ્ધ શરૂ થયું.
બ્રાહ્મણસ્ય વશં નાહમિયામદ્ય યથા પ્રભો। પારાવતસવર્ણાશ્વ તથા નીતિર્વિધીયતામ્
હું આજે બ્રાહ્મણની ઇચ્છા પ્રમાણે નહિ ચાલું, હે પ્રભુ; પારોવટ જેવા રંગના ઘોડાઓ જેવી યોજના બનાવો.