સોઽસ્મિ સંશયમાપન્નસ્ત્વયિ શાન્તે કથં ભવેત્। ઇતિ તે કારણં તાત દુઃખસ્યોક્તમશેષતઃ
એટલે જ, હે શાંતનુ, મને એ શંકા સતાવે છે કે તારા અંતરમાં શાંતિ કેમ આવશે. બેટા, આ જ મારા દુઃખનું સંપૂર્ણ કારણ છે, જે મેં તને કહી દીધું છે.
તતસ્તત્કારણં રાજ્ઞો જ્ઞાત્વા સર્વમશેષતઃ। દેવવ્રતો મહાબુદ્ધિઃ પ્રજ્ઞયા ચાન્વચિન્તયત્
પછી, રાજાના દુઃખનું આખું કારણ જાણી, મહાન બુદ્ધિશાળી દેવવ્રતે સમજદારીથી વિચાર કર્યો.
અપત્યફલસંયુક્તમેતચ્છ્રુત્વા પિતુર્વચઃ। સૂતં ભૂયોઽપિ સંતપ્ત આહ્વયામાસ વૈ પિતુઃ
પિતાના સંતાન વિષયક દુઃખભર્યા શબ્દો સાંભળી, દુઃખી દેવવ્રતે ફરી એકવાર પિતાના રથચાલકને બોલાવ્યા.
સૂતસ્તુ કુરુમુખ્યસ્ય ઉપયાતસ્તદાજ્ઞયા। તમુવાચ મહાપ્રાજ્ઞો ભીષ્મો વૈ સારથિં પિતુઃ
કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ દેવવ્રતની આજ્ઞાથી રથચાલક આવ્યો. પછી ભીષ્મે, જે પિતાના રથચાલકને, સમજદારીપૂર્વક વાત કરી.
ત્વં સારથે પિતુર્મહ્યં સખાસિ રથધૂર્ગતઃ। અપિ જાનાસિ યદિ વૈ કસ્યાં ભાવો નૃપસ્ય તુ
તમે મારા પિતાના રથચાલક અને મારા મિત્ર છો, રથ ચલાવવામાં કુશળ છો. જો તમને ખબર હોય તો સાચું કહો કે રાજાના હૃદયમાં પ્રેમ કોના માટે છે.
દાશકન્યા કુરુશ્રેષ્ઠ તત્ર ભાવઃ પિતુર્ગતઃ
હે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, રાજાનું મન તો માછુવાનો પુત્રી તરફ જ હતું.
વૃતઃ સ નરદેવેન તદા વચનમબ્રવીત્। યોઽસ્યાં પુમાન્ભવેજ્જાતઃ સ રાજા ત્વદનન્તરમ્
રાજાએ પસંદ કરી પછી કહ્યું: 'આ પુત્રીમાંથી જે પુત્ર જન્મશે, એ તારા પછી રાજા બનશે.'
નાકામયત તં દાતું પિતા તવ વરં તદા। સ ચાપિ નિશ્ચયસ્તસ્ય ન ચ દદ્યાં તતોઽન્યથા
એ સમયે તારા પિતા એ વચન આપવાનું ઈચ્છતા નહોતા, પણ પોતાના નિશ્ચયમાં અડગ રહ્યા અને બીજાં કોઈ શરતે એ પુત્રી આપવાનું સ્વીકાર્યું નહોતું.
તતઃ સ પિતુરાજ્ઞાય મતં સમ્યગવેક્ષ્ય ચ। જ્ઞાત્વા ચ માનસં પુત્રઃ પ્રયયૌ યમુનાં પ્રતિ
પછી પિતાની આજ્ઞા અને ઈચ્છા સમજીને પુત્રએ મનમાં વિચાર્યું અને યમુના તરફ નીકળી પડ્યો.
ક્ષત્રિયૈઃ સહ ધર્માત્મા પુરાણૈર્ધર્મચારિભિઃ। ઉચ્ચૈશ્શ્રવસમાગમ્ય કન્યાં વવ્રે પિતુઃ સ્વયમ્
ધર્મમાં સ્થિર અને પુરાતન ક્ષત્રિયોના સંગાથે એ ઉચ્છૈ:શ્રવસને મળ્યો અને પિતાના માટે પોતે જ એ કન્યાને માગી.
તં દાશઃ પ્રતિજગ્રાહ વિધિવત્પ્રતિપૂજ્ય ચ। અબ્રવીચ્ચૈનમાસીનં રાજસંસદિ ભારત
માછુવાએ યોગ્ય રીતે સન્માનપૂર્વક તેને સ્વીકાર્યો અને રાજાસભામાં બેસાડી, એ સાથે વાત કરી, હે ભારત.
રાજ્યશુલ્કા પ્રદાતવ્યા કન્યેયં યાચતાં વર। અપત્યં યદ્ભવેદસ્યાઃ સ રાજાઽસ્તુ પિતુઃ પરમ્
'આ કન્યાને માગનારને રાજાશુલ્ક આપવું પડશે; અને એની કુંખેથી જે પુત્ર જન્મશે, એ પિતાના પછી રાજા બનશે.'
ત્વમેવાત્ર મહાબાહો શાન્તનોર્વંશવર્ધનઃ। પુત્રઃ શસ્ત્રભૃતાં શ્રેષ્ઠઃ કિં નુ વક્ષ્યામિ તે વચઃ
'હે મહાબાહુ, તું જ શાંતનુના વંશને વધારનાર અને શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે; હવે હું તને શું કહું?'
કુમારિકાયાઃ શુલ્કાર્થં કિંચિદ્વક્ષ્યામિ ભારત।' કોહિ સંબન્ધખં શ્લાઘ્યમીપ્સિતં યૌનમીદૃશમ્। અતિક્રામન્ન તપ્યેત સાક્ષાદપિ શતક્રતુઃ
'કન્યાના શુલ્ક માટે એક વાત કહું છું, હે ભારત: આવો સંબંધ કોણ ઈચ્છે, જે દુષ્કર અને નિંદનીય છે, અને પછી પસ્તાવા વિના એમાં પ્રવેશ કરે? ઈન્દ્ર પણ એમાં પગ મૂકીને પસ્તાવા વિના રહી શકે નહીં.'
અપત્યં ચૈતદાર્યસ્ય યો યુષ્માકં સમો ગુણૈઃ। યસ્ય શુક્રાત્સત્યવતી સંભૂતા વરવર્ણિની
'આ આર્ય સ્ત્રીમાંથી જે પુત્ર જન્મશે, જે ગુણોમાં તને બરાબર છે, અને જેના વંશમાંથી સુંદર સત્યવતી જન્મી છે—'
તેન મે બહુશસ્તાત પિતા તે પરિકીર્તિતઃ। અર્હઃ સત્યવતીં વોઢું ધર્મજ્ઞઃ સ નરાધિપઃ
'એ મહાન પુરુષે, હે પ્રિય, તારા પિતાની ઘણી વાર પ્રશંસા કરી છે; એ રાજા, ધર્મને જાણનાર, સત્યવતીને પતિ બનવા યોગ્ય છે.'
ઇયં સત્યવતી દેવી પિતરં તેઽબ્રવીત્તથા। અર્થિતશ્ચાપિરાજર્ષિઃ પ્રત્યાખ્યાતઃ પુરા મયા
આ સત્યવતી દેવી એ તારા પિતાને આમ કહ્યું; રાજર્ષિએ માગ્યું છતાં, હું એ વખતે તેને ઇનકાર કર્યો હતો.
કન્યાપિતૃત્વાત્કિંચિત્તુ વક્ષ્યામિ ત્વાં નરાધિપ। બલવત્સપત્નતામત્ર દોષં પશ્યામિ કેવલમ્
'છતાં, કન્યાના પિતા તરીકે હું તને એક વાત કહું છું, હે રાજા: અહીં હું માત્ર જોરદાર સ્પર્ધાની ખોટ જ જોઈ રહ્યો છું.'
ભૂયાંસં ત્વયિ પશ્યામિ તદ્દોષમપરાજિત।' યસ્ય હિ ત્વં સપત્નઃ સ્યા ગન્ધર્વસ્યાસુરસ્ય વા
'હું એ ખોટ તારા માટે વધારે માનું છું, હે અપરાજિત; કારણ કે જેનો તું સ્પર્ધક બને, એ ગંધર્વ હોય કે અસુર—'
ન સ જાતુ ચિરં જીવેત્ત્વયિ ક્રુદ્ધે પરન્તપ। એતાવાનત્ર દોષો હિ નાન્યઃ કશ્ચન પાર્થિવ
'તો એ કદી લાંબા સમય સુધી જીવી શકે નહીં, જો તું ગુસ્સે થાય; અહીં માત્ર એટલી જ ખોટ છે, બીજું કંઈ નથી, હે રાજા.'
એતજ્જાનીહિ ભદ્રં તે દાનાદાને પરન્તપ
'આ વાત જાણી લે અને તારો કલ્યાણ થાઓ, હે દુશ્મનોને હરાવનાર, આપવું કે ના આપવું એ વિષયમાં.'
એવમુક્તસ્તુ ગાઙ્ગેયસ્તદ્યુક્તં પ્રત્યભાષત। શૃણ્વતાં ભૂમિપાલાનાં પિતુરર્થાય ભારત
આ રીતે કહ્યા પછી ગંગાપુત્રે યોગ્ય જવાબ આપ્યો, રાજાઓની સભામાં, પિતાના હિત માટે, હે ભારત.
ઇદં વચનમાધત્સ્વ નાસ્તિ વક્તાસ્ય મત્સમઃ। અન્યો જાતો ન જનિતા ન ચ કશ્ચન સંપ્રતિ
આ વચનને મનમાં રાખજે – એના માટે મારા જેટલો બોલનાર બીજો કોઈ નથી; આજ સુધી એવો બીજો કોઈ જન્મ્યો નથી, ને આજ પણ એવો કોઈ નથી.
એવમેતત્કરિષ્યામિ યથા ત્વમનુભાષસે। યોઽસ્યાં જનિષ્યતે પુત્રઃ સ નો રાજા ભવિષ્યતિ
જેમ તું કહ્યું તેમ જ હું કરીશ; જે પુત્ર એમાંથી જન્મશે, એ જ આપણો રાજા બનશે.
ઇત્યુક્તઃ પુનરેવ સ્મ તં દાશઃ પ્રત્યભાષત। ચિકીર્ષુર્દુષ્કરં કર્મ રાજ્યાર્થે ભરતર્ષભ
આ રીતે કહેતાં, તે માછીમારે ફરી જવાબ આપ્યો, રાજસિંહ, રાજ્ય માટે અઘરું કામ કરવા ઇચ્છતો હતો.
ત્વમેવ નાથઃ સંપ્રાપ્તઃ શાન્તનોરમિતદ્યુતે। કન્યાયાશ્ચૈવ ધર્માત્મન્પ્રભુર્દાનાય ચેશ્વરઃ
હે તેજસ્વી, તું જ શાંતનુ અને આ કન્યાની રક્ષા માટે આવ્યો છે; ધર્મથી તું માલિક છે અને દાન માટે પણ તું સ્વામી છે.
ઇદં તુ વચનં સૌમ્ય કાર્યં ચૈવ નિબોધ મે। કૌમારિકાણાં શીલેન વક્ષ્યામ્યહમરિન્દમ
પણ હવે, હે સૌમ્ય, મારું એક વચન અને કરવું કામ સાંભળ; કન્યાઓના આચરણ પ્રમાણે હું કહું છું, હે શત્રુવિજયી.
યત્ત્વયા સત્યવત્યર્થે સત્યધર્મપરાયણ। રાજમધ્યે પ્રતિજ્ઞાતમનુરૂપં તવૈવ તત્
સત્યવતી માટે, સત્ય અને ધર્મને પાળનાર, તું સભામાં જે વચન આપ્યું છે, એ તારા માટે યોગ્ય છે.
નાન્યથા તન્મહાબાહો સંશયોઽત્ર ન કશ્ચન। તવાપત્યં ભવેદ્યત્તુ તત્ર નઃ સંશયો મહાન્
હે મહાબાહુ, એ તો બીજું થઈ જ નહીં શકે; તેમાં અમને કોઈ શંકા નથી. પણ તારા સંતાન વિશે અમને મોટી શંકા છે.
તસ્યૈતન્મતમાજ્ઞાય સત્યધર્મપરાયણઃ। પ્રત્યજાનાત્તદા રાજન્પિતુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા
આ વાત સાંભળી, સત્ય અને ધર્મમાં સ્થિર રહેનાર એ પુત્રએ, પિતાને પ્રસન્ન કરવા માટે, એ વાત સ્વીકારી.