યસ્ય કોપાન્મહાત્માનૌ ભીષ્મદ્રોણૌ નિપાતિતૌ। પ્રાપ્તઃ પ્રકૃતિતો ધર્મો ન ધર્મો મામકાન્પ્રતિ
જેના ક્રોધથી મહાત્મા ભીષ્મ અને દ્રોણ પડ્યા, એના કારણે ધર્મ પોતે પાછો આવ્યો છે, પણ મારા લોકો માટે ધર્મ રહ્યો નથી.
ક્રૂરઃ સર્વવિનાશાય કાલોઽસૌ નાતિવર્તતે। અન્યથા ચિન્તિતા હ્યર્થા નરૈસ્તાત મનસ્વિભિઃ। અન્યથૈવ પ્રપદ્યન્તે દૈવાદિતિ મતિર્મમ
ક્રૂર સમય બધાનો વિનાશ કરવા માટે કદી અટકતો નથી; બુદ્ધિશાળી લોકો ભલે બીજું વિચારે, પણ ઘટનાઓ તો દૈવ પ્રમાણે જ બને છે — એ જ મારી સમજ છે.
તસ્માદપરિહાર્યેઽર્થે સમ્પ્રાપ્તે કૃચ્છ્ર ઉત્તમે। અપારણીયે દુશ્ચિન્ત્યે યથાભૂતં પ્રચક્ષ્વ મે
આથી, જ્યારે કોઈ મોટું અને ટાળવું અશક્ય એવું દુઃખદાયક સંકટ આવી પડે, જેનું ઉકેલવું અઘરું છે અને મનને ખૂબ જ ચિંતા આપે છે, ત્યારે કૃપા કરીને મને સાચું જ કહો, જેવું છે તેમ કહો.
એવમુક્તે તદા તસ્મિન્યુદ્ધે દેવાસુરોપમે'। સાન્તરં તુ પ્રતિજ્ઞાતે રાજ્ઞો દ્રોણેન નિગ્રહે। ગૃહીતં તમમન્યન્ત તવ પુત્રાઃ સુબાલિશાઃ
આવું કહેવામાં આવ્યું ત્યારે, દેવ-દાનવો જેવી એ યુદ્ધભૂમિમાં, દ્રોણે રાજાને પકડી રોકવાનો સંકલ્પ કર્યો પછી, તમારા મૂર્ખ પુત્રોએ એ કામ થઈ ગયું છે એમ માની લીધું.
તતો દુર્યોધનેનાપિ ગ્રહણં પાણ્ડવસ્ય તત્। `સ્કન્ધાવારેષુ સર્વેષુ યથાસ્થાનેષુ મારિષ'। સૈન્યસ્થાનેષુ સર્વેષુ સુઘોષિતમરિન્દમ
પછી દુર્યોધને પણ પાંડવને પકડાયાની જાહેરાત કરી, 'હવે બધા શિબિરોમાં અને સૈન્યના દરેક સ્થળે આ વાત જોરથી જાહેર કરો, હે શત્રુઓને હરાવનાર!'
પાણ્ડવેયેષુ સાપેક્ષં દ્રોણં જાનાતિ તે સુતઃ। તતઃ પ્રતિજ્ઞાસ્થૈર્યાર્થં સ મન્ત્રો બહુલીકૃતઃ
તમારો પુત્ર જાણે છે કે દ્રોણ પાંડવો તરફ ઝુકાવ ધરાવે છે, તેથી સંકલ્પમાં દૃઢતા રહે એ માટે એ વાતચીત વધારે વિસ્તૃત કરવામાં આવી.
મોહયિત્વા તતઃ સૈન્યં ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્। ધૃષ્ટદ્યુમ્નબલં તૂર્ણં વ્યધમન્નિશિતૈઃ શરૈઃ
પછી પરાક્રમી ભારદ્વાજે આખા સૈન્યને ભુલાવીને, ધૃષ્ટદ્યુમ્નની સેના પર તીખા તીરોની વરસાત કરીને તરત જ વિખેરી નાખી.
સ દિશઃ સર્વતો રુદ્ધ્વા સંવૃત્ય ખમજિહ્મગૈઃ। પાર્ષતો યત્ર તત્રૈનામભિનત્પાણ્ડુવાહિનીમ્
તેના વાંકાચાળા તીરો આકાશને ઢાંકી દઈને દરેક દિશામાં અવરોધ ઉભો કર્યો, અને જ્યાં જ્યાં પૃષ્ઠતપુત્ર હતો, ત્યાં ત્યાં પાંડવોની સેના પર આક્રમણ કર્યું.
શર઼ીરશતસમ્બાધાં કેશશૈવલશાદ્વલામ્। નદીં પ્રાવર્તયદ્રાજન્ભીરૂપણાં ભયવર્ધિનીમ્
હે રાજા, તેણે એવી નદી સર્જી, જેમાં સૈનિકોના શવોથી ભીડ હતી, વાળ અને કાદવ જેવી ઘાસ હતી, ભયાનક દેખાવ અને ડર વધારતી હતી.
તર્જયન્તમનીકાનિ તાનિ તાનિ મહારથમ્। સર્વતોઽભ્યદ્રવન્દ્રોણં યુધિષ્ઠિરપુરોગમાઃ
પછી યુધિષ્ઠિરના નેતૃત્વમાં યુદ્ધવીરો દરેક દિશામાંથી દ્રોણ પર તૂટી પડ્યા અને વિવિધ દળોને તથા મહારથીઓને ધમકી આપતા આગળ વધ્યા.
તાનભિદ્રવતઃ શૂરાંસ્તાવકા દૃઢવિક્રમાઃ। સર્વતઃ પ્રત્યગૃહ્ણન્ત તદભૂદ્રોમહર્ષણમ્
તમારા શૂરવીર અને દૃઢ પરાક્રમી સૈનિકોએ દરેક બાજુથી એ આગળ વધતા પાંડવોનો સામનો કર્યો; ત્યારે યુદ્ધભૂમિમાં ભયાનક અથડામણ થઈ.
શતમાયસ્તુ શકુનિઃ સહદેવં સમાદ્રવત્। સનિયન્તૃધ્વજરથં વિવ્યાઘ નિશિતૈઃ શરૈઃ
કપટકલા જાણનારા શકુનેએ સહદેવ પર સો પ્રકારની માયા વડે આક્રમણ કર્યું અને તીખા તીરો વડે તેના રથ, ધ્વજ, સારથી અને ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા.
તસ્ય માદ્રીસુતઃ કેતું ધનુઃ સૂતં હયાનપિ। નાતિક્રુદ્ધઃ શરૈશ્છિત્ત્વા ષષ્ઠ્યા વિવ્યાધ સૌબલમ્। `ભિત્ત્વા ચ શરવર્ષેણ શકુનિં પ્રત્યવારયત્
પછી માદ્રીપુત્રે વધારે ગુસ્સો કર્યા વિના, શકુનિનો ધ્વજ, ધનુષ્ય, સારથી અને ઘોડાઓ તીરો વડે કાપી નાખ્યા અને સાઉબલને સાઠ તીરો મારીને, તીરોની વરસાદને ચીરી શકુનિને પાછો હાંકી દીધો.
ગદાં ગૃહીત્વા શકુનિઃ પ્રચસ્કન્દ રથોત્તમાત્। સ તસ્ય ગદયા રાજન્રથાત્સૂતમપાતયત્
પછી શકુનિએ ગદા પકડીને પોતાના ઉત્તમ રથમાંથી નીચે ઊતર્યો અને, હે રાજા, ગદાથી સહદેવના રથના સારથીને ફટકારી પાડી દીધો.
તતસ્તૌ વિરથૌ રાજન્ગદાહસ્તૌ મહાબલૌ। ચિક્રીડતૂ રણે શૂરૌ સશૃઙ્ગાવિવ પર્વતૌ
પછી એ બંને મહાબલી અને શૂરવીર, રથ વિના અને ગદા હાથમાં લઈને યુદ્ધમાં આમ રમ્યા, જાણે બે શૃંગવાળા પર્વતો એકબીજાને ટકરાય.
દ્રોણઃ પાઞ્ચાલદાયાદં વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ। તયોસ્તત્ર મહારાજ બાણવર્ષૈઃ પ્રકાશિતમ્। ખદ્યોતૈરિવ ચાકાશં પ્રદોષે પુરુષર્ષભ
દ્રોણે પાંચાલના વારસને તીખા તીરો વડે ઘાયલ કર્યો; ત્યાં બંને તરફથી તીરોની વરસાદ એવી ઝળહળી કે જાણે સાંજના સમયે આકાશમાં જ્યોતિઓ ચમકે.
વિવિંશતિં ભીમસેનો વિંશત્યા નિશિતૈઃ શરૈઃ। વિદ્ધ્વા નાકમ્પયદ્વીરસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
ભીમસેને વીર વિવિંશતિને વીસ તીખા તીરો મારી ઘાયલ કર્યો, છતાં એ હલ્યો પણ નહીં; એ જોઈ સૌને આશ્ચર્ય થયું.
વિવિંશતિસ્તુ સહસા વ્યશ્વકેતુશરાસનમ્। ભીમં ચક્રે મહારાજ તતઃ સૈન્યાન્યપૂજયન્
વિવિંશતિએ અચાનક પોતાનું ધનુષ્ય અને તીરો તોડી નાખ્યા અને, હે રાજા, ભીમ પર તૂટી પડ્યો; એ માટે સૈન્યોએ તેની પ્રશંસા કરી.
સ તન્ન મમૃષે વીરઃ શત્રોર્વિક્રમમાહવે। તતોઽસ્ય ગદયા દાન્તાન્હયાત્સર્વાનપાતયત્
એ વીર દુશ્મનના પરાક્રમને યુદ્ધમાં સહન કરી શક્યો નહીં; એટલે તેણે પોતાની ગદાથી બધા ઘોડાઓને ફટકારી પાડી દીધા.
હતાશ્વાત્સ રથાદ્રાજન્ગૃહ્ય ચર્મ મહાબલઃ। અભ્યયાદ્ભીમસેનં તુ મત્તો મત્તમિવ દ્વિપમ્
ઘોડાઓ માર્યા ગયા પછી એ મહાબલી રથમાંથી ઊતરી, ઢાલ પકડીને, ભીમસેન સામે એવો દોડ્યો જાણે એક ઉગ્ર હાથી બીજાં હાથીને લલકારતો જાય.
શલ્યસ્તુ નકુલં વીરઃ સ્વસ્રીયં પ્રિયમાત્મનઃ। વિવ્યાધ પ્રહસન્બાણૈર્લાલયન્કોપયન્નિવ
શૂરવીર શલ્યએ, હસતાં-હસતાં, પોતાના બહેનપુત્ર નકુલને તીરો વડે આ રીતે ઘાયલ કર્યો કે જાણે પ્રેમથી લાડ લાડવી રહ્યો હોય અને સાથે જ તેને ઉશ્કેરતો પણ હોય.
તસ્યાશ્વાનાતપત્રં ચ ધ્વજં સૂતમથો ધનુઃ। નિપાત્ય નકુલઃ સઙ્ખ્યે શઙ્ખં દધ્મૌ પ્રતાપવાન્
નકુલએ યુદ્ધમાં ધીરજપૂર્વક શલ્યના ઘોડા, છત્ર, ધ્વજ, સારથી અને ધનુષ્યને નીચે પાડી દીધા, પછી ગર્વભેર પોતાની શંખ ફૂંકી.
ધૃષ્ટકેતુઃ કૃપેણાસ્તાઞ્છિત્ત્વા બહુવિધાઞ્છરાન્। કૃપં વિવ્યાધ સપ્તત્યા ધ્વજં ચાસ્ય ત્રિભિઃ શરૈઃ
ધૃષ્ટકેતુએ કૃપાચાર્યના અનેક તીરો કાપી નાખ્યા અને પછી સત્તર તીરો વડે કૃપાને ઘાયલ કર્યા, ધ્વજને પણ ત્રણ તીરો મારીને ફાડી નાખ્યો.
તં કૃપઃ શરવર્ષેણ મહતા સમવારયત્। વિવ્યાધ ચ રણે વિપ્રો ધૃષ્ટકેતુમમર્ષણમ્
કૃપાએ ભારે તીરોની વરસાદ વરસાવીને ધૃષ્ટકેતુને રોકી દીધો અને યુદ્ધમાં ગુસ્સાથી તેને ઘાયલ કર્યો.
સાત્યકિઃ કૃતવર્માણં નારાચેન સ્તનાન્તરે। વિદ્ધ્વા વિવ્યાધ સપ્તત્યા પુનરન્યૈઃ સ્મયન્નિવ
સાત્યકીએ કૃતવર્માને પહોળા તીરે છાતીમાં ઘાયલ કર્યો અને પછી જાણે હસતો હોય એમ, સત્તર તીરો વડે ફરીથી ઘાયલ કર્યો.
તં ભોજઃ સપ્તસપ્તત્યા વિદ્ધ્વાઽઽશુ નિશિતૈઃ શરૈઃ। નાકમ્પયત શૈનેયં શીઘ્રો વાયુરિવાચલમ્
ભોજરાજે ઝડપથી સાત્યકી પર સત્તર સત્તર તીરો છોડ્યા, પણ તે પર્વતને પવન હલાવી ન શકે એમ, સાત્યકી અડગ રહ્યો.
સેનાપતિઃ સુશર્માણં ભૃશં મર્મસ્વતાડયત્। સ ચાપિ તં તોમરેણ જત્રુદેશેઽભ્યતાડયત્
સેનાપતિએ સુશર્માને ખુબ જોરથી મર્મસ્થળે ઘાયલ કર્યો, અને સુશર્માએ પણ તેને ભાલાથી છાતીમાં ઘા કર્યો.
વૈકર્તનં તુ સમરે વિરાટઃ પ્રત્યવારયત્। સહ મત્સ્યૈર્મહાવીર્યૈસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
વીરાટએ પોતાના શક્તિશાળી મત્સ્ય યુધ્ધાઓ સાથે મળીને કર્ણને યુદ્ધમાં રોક્યો; એ દ્રશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.
તત્પૌરુષમભૂત્તત્ર સૂતપુત્રસ્ય દારુણમ્। યત્સૈન્યં વારયામાસ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ
ત્યાં સુતપુત્ર કર્ણનું ભયાનક પરાક્રમ દેખાયું, જેમણે પોતાના સુસજ્જ તીરો વડે શત્રુ સેના રોકી રાખી.
દ્રુપદસ્તુ સ્વયં રાજા ભગદત્તેન સઙ્ગતઃ। તયોર્યુદ્ધં મહારાજ ચિત્રરૂપમિવાભવત્
દ્રુપદ રાજાએ પોતે ભગદત્ત સાથે યુદ્ધ કર્યું; બંનેનું યુદ્ધ, રાજન, અનેક પ્રકારનું અને અદભુત હતું.