સ બાણવર્ષં સુમહદસૃજત્પાર્ષતં પ્રતિ। મઘવાન્સમભિક્રુદ્ધઃ સહસા દાનવાનિવ
દ્રોણે પાર્ષત પર ભારે બાણવૃષ્ટિ વરસાવી, જાણે ક્રોધિત ઇન્દ્ર અચાનક દાનવો પર તૂટી પડ્યા હોય એમ.
તે કમ્પ્યમાના દ્રોણેન બાણૈઃ પાણ્ડવસૃઞ્જયાઃ। પુનઃપુનરભજ્યન્ત સિંહેનૈવેતરે મૃગાઃ
દ્રોણના બાણોથી પાંડવો અને શ્રિઞ્જયો ધ્રુજવા લાગ્યા અને વારંવાર વિખેરાઈ ગયા, જેમ સિંહના હુમલાથી બીજા પ્રાણી ભાગી જાય છે.
તથા પર્યપતદ્રોણઃ પાણ્ડવાનાં બલે બલી। અલાતચક્રવદ્રાજંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
એ રીતે દ્રોણ પાંડવોની સેના વચ્ચે શક્તિશાળી બની ફરતા રહ્યા, રાજા, જાણે અગ્નિનું ચક્ર ઘૂમે છે, એવું અદ્ભુત દૃશ્ય જણાતું હતું.
ખચરનગરકલ્પં કલ્પિતં શાસ્ત્રદૃષ્ટ્યા ચલદનિલપતાકં હ્લાદનં વલ્ગિતાશ્વમ્। સ્ફટિકવિમલકેતું ત્રાસનં શાત્રવાણાં રથવરમધિરૂઢઃ સઞ્જહારારિસેનામ્
આકાશમાં શહેર જેવું સુંદર રથ, શાસ્ત્રોક્ત રીતે શોભાયમાન, પવનમાં ફરતાં ધ્વજાવાળા, ઉલ્લાસભર્યા, ઉછળતાં ઘોડાઓથી ખેંચાતા, સ્વચ્છ સ્ફટિકધ્વજવાળા અને શત્રુઓને ભયભીત કરનાર એવા રથ પર આરૂઢ થઈ દ્રોણે વિરોધી સેનાને તોડી નાંખી.
શતાદ્વિશિષ્ટં યં યુદ્ધે સમમન્યન્ત વૃષ્ણયઃ। ચેકિતાનં મહેષ્વાસં કસ્તં દ્રોણાદવારયત્
યુદ્ધમાં જેને વૃષ્ણિઓએ સો યોદ્ધા જેટલો માન્યો હતો, એવા મહાન ધનુર્ધર ચેકિતાનને દ્રોણથી કોણ રોકી શક્યું?
વાર્ધક્ષેમિઃ કલિઙ્ગાનાં યઃ કન્યામાહરદ્યુધિ। અનાધૃષ્ટિરદીનાત્મા કસ્તં દ્રોણાદવારયત્
યુદ્ધમાં કલીંગોની રાજકન્યાને જીતનાર, નિર્ભય અને અડગ એવા વાર્ધક્ષેમીને દ્રોણથી કોણ અટકાવી શક્યું?
ભ્રાતરઃ પઞ્ચ કૈકેયા ધાર્મિકાઃ સત્યવિક્રમાઃ। ઇન્દ્રગોપકસઙ્કાશા રક્તવર્માયુધધ્વજાઃ
પાંચ કૈકેય ભાઈઓ, ધર્મનિષ્ઠ અને સાચા પરાક્રમી, લાલ ઇન્દ્રગોપા જેવા તેજસ્વી, લાલ વસ્ત્ર, શસ્ત્ર અને ધ્વજાવાળા હતા.
માતૃષ્વસુઃ સુતા વીરાઃ પાણ્ડવાનાં જયાર્થિનઃ। તાન્દ્રોણં હન્તુમાયાતાન્કે વીરાઃ પર્યવારયન્
પાંડવોના માતૃપક્ષના ભાઈઓ, વિજય માટે ઉત્સુક, દ્રોણને મારવા આવ્યા, ત્યારે બહાદુરોએ તેમને ઘેરી લીધા.
યં યોધયન્તો રાજાનો નાજયન્વારણાવતે। ષણ્માસાનપિ સંરબ્ધા જિઘાંસન્તો યુધાં પતિં
જેને વારણાવતમાં રાજાઓએ છ મહિના સુધી કઠોર યુદ્ધ કરીને પણ જીત્યો નહોતો, એવા યુદ્ધના સ્વામીની હત્યા કરવા ઇચ્છતા હતા.
ધનુષ્મતાં વરં શૂરં સત્યસન્ધં મહાબલમ્। દ્રોણાત્કસ્તં નરવ્યાઘ્રં યુયુત્સું પર્યવારયત્
મહાન ધનુર્ધર, પરાક્રમી, સત્યનિષ્ઠ અને યુદ્ધમાં સિંહ જેવો યુયુત્સુ, એવા પુરુષને દ્રોણથી કોણ રોકી શક્યું?
યઃ પુત્રં કાશિરાજસ્ય વારાણસ્યાં મહારથમ્। સમરે સ્ત્રીષુ ગૃધ્યન્તં ભલ્લેનાપાહરદ્રથાત્
જે યુદ્ધમાં વારાણસીમાં કાશીરાજના પુત્રને, જે સ્ત્રીઓ માટે લલચતો મહારથી હતો, ભાલાથી રથ પરથી નીચે ઉતારી લીધો.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં મહેષ્વાસં પાર્થાનાં મન્ત્રધારિણમ્। યુક્તં દુર્યોધનાનર્થે સૃષ્ટં દ્રોણવધાય ચ
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, મહાન ધનુર્ધર, પાંડવોના મંત્રધારી, દુર્યોધનના હિત માટે નિમિત્ત અને દ્રોણના વિનાશ માટે જન્મેલો હતો.
નિર્દહન્તં રણે યોધાન્દારયન્તં ચ સર્વતઃ। દ્રોણાભિમુખમાયાન્તં કે શૂરાઃ પર્યવારયન્
યુદ્ધમાં યોદ્ધાઓને દહન કરતો અને સર્વત્ર વિઘટન કરતો, દ્રોણ સામે આગળ વધતો, એવા ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કયા શૂરવીરો ઘેરી શક્યા?
ઉત્સઙ્ગ ઇવ સમ્વૃદ્ધં દ્રુપદસ્યાસ્ત્રવિત્તમમ્। શૈખણ્ડિનં શસ્ત્રગુપ્તં કે દ્રોણાદવારયન્
ડ્રુપદના ગોદમાં ઉછેરાયેલા, શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા અને શસ્ત્રોથી સુરક્ષિત એવા શિખંડીને દ્રોણથી કોણ અટકાવી શક્યું?
ય ઇમાં પૃથિવીં કૃત્સ્નાં ચર્મવત્સમવેષ્ટયત્। મહતા રથઘોષેણ મુખ્યારિઘ્નો મહારથઃ
જે મહાન રથયોધ્ધાએ પોતાના રથના ઘોંઘાટથી આખી ધરતીને ચામડીની જેમ ઢાંકી નાખી, મુખ્ય શત્રુઓનો વિનાશ કર્યો.
દશાશ્વમેધાનાજહે સ્વન્નપાનાપ્તદક્ષિણાન્। નિરર્ગલાન્સર્વમેધાન્પુત્રવત્પાલયન્પ્રજાઃ
જેણે દસ અશ્વમેઘ યજ્ઞો કર્યા, ભરપૂર અન્ન-પાન અને દાન આપ્યા, સર્વ યજ્ઞો નિરોધ વિના કર્યા અને પ્રજાને પોતાના પુત્રો સમાન સંભાળી.
વિસૃષ્ટા દક્ષિણા યસ્ય ગઙ્ગાજલમવારયત્। ગઙ્ગાસ્રોતસિ યાવત્યઃ સિકતા અપ્યશેષતઃ। તાવતીર્ગા દદૌ વીર ઉશીનરસુતોઽધ્વરે
જ્યારે યજ્ઞમાં દક્ષિણાનું દાન આપવામાં આવ્યું, ત્યારે ગંગાજળ રોકાઈ ગયું; ગંગાના પ્રવાહમાં જેટલી રેતીકણો છે, એટલી ગાયો ઉશીનરપુત્રે યજ્ઞમાં દાન આપી હતી.
ન પૂર્વે નાપરે ચક્રુરિદં કેચન માનવાઃ। ઇતીદં ચુક્રુશુર્દેવાઃ કૃતે કર્મણિ દુષ્કરે
આવું કાર્ય ન તો અગાઉ કોઈ મનુષ્યે કર્યું છે, ન તો પછી કોઈ કરશે; એવું દેવતાઓએ કહ્યું જ્યારે એ અઘરું કાર્ય પૂર્ણ થયું.
પશ્યામસ્ત્રિષુ લોકેષુ ન તં સંસ્થાસ્નુચારિષુ। જાતં ચાપિ જનિષ્યન્તં દ્વિતીયં ચાપિ સામ્પ્રતમ્
ત્રણે લોકમાં, જે જીવ્યા છે કે જીવતાં છે, કે પછી જે જન્મશે, એવા બીજાં કોઈને અમે જોયા નથી.
અન્યમૌશીનરાચ્છેબ્યાદ્ધુરો વોઢારમિત્યુત। ગતિં યસ્ય ન યાસ્યન્તિ માનુષા લોકવાસિનઃ
ઉશીનર કે શૈબ્ય સિવાય બીજું કયું મનુષ્ય આવું ભાર ઉઠાવી શકે? એની ચાલને લોકમાં રહેતા મનુષ્યો પાળી શકે નહીં.
તસ્ય નપ્તારમાયાન્તં શૈબ્યં કઃ સમવારયત્। દ્રોણાયાભિમુખં યત્તં વ્યાત્તાનનમિવાન્તકમ્
એના પૌત્ર શૈબ્યને, જે દ્રોણ સામે મરણ જેવી ભયાનક મુખાકૃતિ લઈને આગળ વધતો હતો, તેને કોણ રોકી શકે?
વિરાટસ્ય રથાનીકં મત્સ્યસ્યામિત્રઘાતિનઃ। પ્રેપ્સન્તં સમરે દ્રોણં કે વીરાઃ પર્યવારયન્
મત્સ્યરાજ વિરાટના રથદળને પકડવા માટે યુદ્ધમાં દ્રોણ જ્યારે આગળ વધ્યો, ત્યારે કયા વીરોએ તેને ઘેરી લીધો?
સદ્યો વૃકોદરાજ્જાતો મહાબલપરાક્રમઃ। માયાવી રાક્ષસો વીરો યસ્માન્મમ મહદ્ભયમ્
વૃકોદરથી તરત જ એક મહાબલી, માયાવાન રાક્ષસ જન્મ્યો, જે મારા માટે મોટું ભય બની ગયો.
પાર્થાનાં જયકામં તં તં પુત્રાણાં મમ કણ્ટકમ્। ઘટોત્કચં મહાત્માનં કસ્તં દ્રોણાદવારયત્
પૃથાપુત્રોની વિજયની ઇચ્છા રાખતો, મારા પુત્રો માટે કંટક બનેલો, મહાત્મા ઘટોત્કચને દ્રોણથી કોણ રોકી શકે?
એતે ચાન્યે ચ બહવો યેષામજિતં યુધિ। ત્યક્તારઃ સંયુગે પ્રાણાન્કિં તેષામજિતં યુધિ
આ અને અનેક અન્ય યુદ્ધમાં અપરાજિત વીરોએ પોતાના પ્રાણ આપી દીધા છે—યુદ્ધમાં તેમને કોણ હરાવી શકે?
યેષાં ચ પુરુષવ્યાઘ્રઃ શાર્ઙ્ગધન્વા વ્યપાશ્રયઃ।। લોકાનાં ગુરુરત્યર્થં લોકનાથઃ સનાતનઃ
જેઓનો આશ્રય પુરુષશાર્દૂલ, શારંગધનુષધારી, લોકગુરુ અને સનાતન લોકનાથ છે—
નારાયણોરણે નાથો દિવ્યો દિવ્યાત્મકઃ પ્રભુઃ।। યસ્ય દિવ્યાનિ કર્માણિ પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ
યુદ્ધમાં દૈવી સ્વરૂપે રક્ષક, નારાયણ, જેના દિવ્ય કાર્યો વિદ્વાનો ગાય છે—
તાન્યહં કીર્તયિષ્યામિ ભક્ત્યા સ્થૈર્યાર્થમાત્મનઃ
હું એ કાર્યો ભક્તિપૂર્વક કહીશ, જેથી મન સ્થિર રહે.
તથા ગદશ્ચ સામ્બશ્ચ પ્રદ્યુમ્નોઽથ વિદૂરથઃ। અગાવહોઽનિરુદ્ધશ્ચ ચારુદેષ્ણઃ સસારણઃ
એ રીતે ગદ, સાંબ, પ્રદ્યુમ્ન, વિદૂરથ, અગાવહ, અનિરુદ્ધ, ચારુદેશન અને સારણ—
ઉલ્મુકો નિશઠશ્ચૈવ ઝિલ્લી બભ્રુશ્ચ વીર્યવાન્। પૃથુશ્ચ વિપૃથુશ્ચૈવ શમીઙ્કોઽથારિમેજયઃ
ઉલ્મુક, નિશઠ, ઝિલ્લી, પરાક્રમી બભ્રુ, પૃથુ, વિપૃથુ, શમીંક અને અરિમેજય—